„Подобро славна смрт отколку срамен живот“

Пишува: Асен Виденов/ Един Завет

На 30 март 1948 година, опкружен, се самоубил за да не падне жив во рацете на комунистичките криминалци – Герасим Тодоров Николов. Истакнат бугарски револуционер и горјанин, борец против комунистичката „власт“ – први подлоги на поробувачите од Москва, посебно во Пиринска Македонија, по 9-септемврискиот пуч во 1944 година. Бил припадник на ВМРО на Иван Михајлов, како и повеќето негови истомисленици. Создава револуционерна група горјани позната како „Шести пирински одред“. Нивни главни соработници и помагачи станале поранешни членови на ВМРО.

На 12 март 1948 г кон одредот се приклучиле полковникот Стојно Бачииски и потполковникот Димитар Цветков. Одредот на Тодоров се приклучил кон одредот на Јордан Рујчев Стојанов и така во средината на март вооружената група ја сочинувале 42 лица, повеќето поранешни членови на ВМРО и непријатели на БКП. Три дена претходно, на 9 март, Народната милиција во Благоевград започнала масовна вооружена акција со кодно име „Елен“, чија цел била ликвидирање на Герасим Тодоров и неговата група. Голем број припадници на групата биле уапсени, зоната на дејствување на групата била опколена и започнала потера. Герасим Тодоров на 30 март истовремено со карабина и граната се самоубил, а местото каде што е погребан се уште не е познато. На 4 април операцијата завршила со 42 загинати лица, 41 биле заробени, а само Димитар Павлов успеал да се скрие и да избега. Од вкупно 140 уапсени горјани и помагачи на Герасим Тодоров, 106 добиле затворски казни, а 11-на биле осудени на смрт.

Најдобро ги опишува активностите и достигнувањата на групата на Герасим Тодоров, началникот на милицијата Константин Ќуљумов, кој е и главниот одговорник за смртта на Герасим Тодоров и десетици други противници на комунистичката власт од општина Влахи:

„Во 1947-1848 година, бандата на Герасим Тодоров ја држела територијата на некогашната Санданска (Светиврачка) околија, голем дел од селата во тој крај, зафатила дел од Разложко, дури стигнала до Гоцеделчевско – оттаму преку Пирин и дел од некогашната Горноџумајска околија. Тоа не беше само најголемата банда во Бугарија, туку и најопасната бидејќи ја контролираше територијата на која народната власт беше речиси ликвидирана.

Роден на 27 ноември 1909 година во кресненското село Влахи. Се здобил со гимназиско образование. По завршувањето на воениот рок, работел како шумски надзорник во Оштава. Бил член на ВМРО до забраната во 1934 година, а неговиот брат Захари Тодоров долги години бил началник на пункт на ВМРО, кој се преселил да живее во Гара Пирин. Герасим Тодоров е близок со Иван Харизанов. Во периодот 1941-1944 г. е во Беломорието, каде ја извршува функцијата раководител на државен расадник. По 1944 година се враќа во Влахи и заедно со неговите соселани создал шумска индустриска задруга, а кон неа ја приклучил новосоздадената селска потрошувачка задруга, чиј благајник-сметководител станал самиот тој. Станал член на политичката организација „Звено“.

Во врска со тоа, Герасим Тодоров се сретнал со Михаил Думбалаков, кој бил близок со Никола Петков и под негово влијание, на 6 мај 1947 година отишол во илегала и создал револуционерна група горјани за борба против комунистичката власт во Пиринска Македонија. Групата е позната како „Шести пирински одред“. Нивни главни соработници станале поранешни членови на ВМРО, кои потоа преминале во БЗНС, „Звено“ и во Работничката партија. Групата на 20 ноември ја отворила воденицата во селото Влахи, запечатена од кметот на селото. Во декември, групата била поделена на два дела, при што под раководство на Герасим останале Јордан Рујчев Стојанов, Асен Николов, Кирил Бенѓузов, Љубомир Стамболиев и Петар Грков – Попето, кои дејствувале во областа Оштава, Сенокос и Брежани. Марко Панајотов, Веселин Лазаров, Тома Маникатов и Александар Султов остануваат во втората група и дејствуваат во регионот Плоски и Влахи. До крајот на 1947 година четата ја сочинувале вкупно 14 лица, за тоа време Герасим Тодоров контактирал и со групата горјани на Христо Лагадинов кои дошле од Грција. На 12 февруари 1948 г Герасим Тодоров ги посетил учителите во Влахи, меѓу кои бил и Петар Макеревски, емисар од Југославија во времето на Културната автономија на Пиринска Македонија. Герасим Тодоров се однесувал со него попустливо бидејќи учителот ѝ помогнал на неговата сестра и на нејзиното дете. Во тоа време, неговото семејство исто така било систематски малтретирано. Во врска со учењето на Макеревски, Тодоров вели:
„Тој е нашиот седенкар, тој е титовистичкиот агитатор… А ти заблуден комунисту, знај дека си само за пропаганда!… Нема да си одиш, туку ќе си ги ограничиш активностите!

Перспективи за делото на Герасим Тодоров

Во комунистичка Бугарија, Горјанското движење се споредуваше со мали бандитски групи, а нивните водачи со фашисти, бандити, англо-американски провокатори и саботери. Снимениот во 1972 година филм „Глутницата“ е посветен токму на активностите на четата на Герасим Тодоров. Крум Монев, припадник на групата на Герасим Тодоров, во своите спомени ги опишува главните цели на горјаните, како борба за обединета и независна Македонија. Денес во Република Северна Македонија нашироко се верува дека Герасим Тодоров е македонски национален деец. Се верува дека Герасим Тодоров бил приврзаник на автономијата, а како единствен непријател ја препознавал комунистичката власт:

„Будали едни, зарем не сте слушнале дека во Украина партизаните напредуваат против комунистите. Слушајте црни радио станици. Народната влада на Димитров има многу министерства, а Англија со толку колонии има помалку министерства.
Клучен момент во активноста на Герасим Тодоров, која подоцна е извитоперена од Крум Монев, била средбата на војводата со македонскиот учител од Југославија. Во реалноста, Герасим Тодоров е решен да го убие учителот, но го поштедува, како што и самиот тој му го кажува на учителот:

„Ќе бевте убиен, но ви благодарам што седевте со сестра ми и сте дозволиле на моето дете да му дадат чевли на наставничкиот совет“.

Герасим Тодоров е припадник на ВМРО на Иван Михајлов, исто како поголемиот број негови истомисленици. Целиот одред го сочинуваа антикомунистички револуционери, меѓу кои најистакнати биле бугарските офицери Димитар Цветков и Стојно Бачииски. За време на Втората светска војна двајцата учествувале во антипартизанските активности на бугарската војска во Вардарска Македонија и потоа биле прогонувани од комунистичките власти на Југославија и Бугарија.