Скопје зборува за доверба, Белград задоволно ги трие рацете, а Коридор 8 сè уште чека да биде завршен

Велислав Илиев/БГНЕС

На 8 октомври Софија беше домаќин на конференција посветена на паневропскиот Коридор 8, на која учествуваа делегации од Северна Македонија, Албанија, Италија и Европската комисија, претставувана од комесарката за проширување Марта Кос.

Како и на секој друг настан посветен на изградбата на Коридор 8, учесниците го истакнаа значењето на железничката врска за економската поврзаност на земјите учеснички. Беше нагласено и огромното значење на проектот за логистичката поврзаност на земјите од Источното крило на НАТО. Последново звучеше особено актуелно откако два дена ги следевме пламените јазици на товарните бродови погодени од дронови во Црното Море. Како по речиси пет години војна на црноморските брегови дури сега навистина да сфативме колку е блиску конфликтот до нас и колку лесно една ескалација може да нè вовлече во него.

Иако тоа е малку познато, идејата за изградба на железничката линија Софија–Ќустендил–Куманово датира уште од 1872 година, кога овие територии сè уште биле во границите на Османлиската Империја. Повеќе од 150 години подоцна се уверивме дека шините нема да ги постават блескавите конференции и позитивизмот во говорите, туку политичката волја. Дали таква волја постои во моментов?

Во ноември минатата година тогашниот бугарски министер за транспорт Гроздан Караџов со својот македонски колега Александар Николоски потпиша договор што предвидува изградба на заеднички железнички тунел. Објектот треба да го поврзе реонот на Ѓуешево во Бугарија со Деве Баир во Северна Македонија, а неговата проектирана должина е приближно 2,4 километри.

Пред почетокот на вчерашната конференција, актуелниот бугарски министер за транспорт Георги Пеев накратко застана пред медиумите и изјави дека сите проекти се движат со забрзано темпо, а Софија и Скопје се во постојан контакт на оваа тема. Иако ваквите зборови звучат охрабрувачки, историското искуство не ни дозволува да бидеме бескрајни оптимисти. Најмалку затоа што еден од потписите на договорот е на Александар Николоски, кој стана познат по тврдењето дека Бугарите се „мизерници“.

Само неколку дена откако стана министер за транспорт и вицепремиер на Северна Македонија, Николоски изјави дека Коридор 8 престанува да биде приоритет за неговата влада и дека наместо него Скопје ќе го развива Коридор 10, кој минува по оската Будимпешта–Белград–Скопје–Солун.

Дури и ако го оставиме настрана овој случај и прифатиме дека луѓето понекогаш минуваат низ катарза, тешко е новинарот да ја избегне благо затворената средина што ваквиот настан ја создава за медиумите. Натискани во некој луксузен хотел, интересот на новинарот за она што се случува надвор слабее, а желбата да разговара со своите колеги и да слушне како размислуваат се засилува.

Ако судиме според содржината на јавувањата во живо што новинарите од Северна Македонија ги правеа за своите телевизии, излегува дека Коридор 8 воопшто не е во центарот на дневниот ред во Скопје. Наместо тоа, коментарите ја повторуваа официјалната пропаганда на владата на Христијан Мицкоски за непостоечки „билатерални прашања“ – услови од билатерален карактер – од страна на Бугарија.

Беше јасно дека главен интерес не претставува Коридор 8, кој е клучен за безбедноста на НАТО, туку средбата меѓу министрите за надворешни работи Тимчо Муцунски и Велислава Петрова-Чамова.

По средбата, Муцунски ја искористи говорницата за уште еднаш да ја повтори шпекулацијата дека Бугарија ја блокира евроинтеграцијата на Северна Македонија со некакви имагинарни билатерални услови, додека Скопје продолжува да не го исполнува условот за почеток на преговорите, кој сите 27 земји членки јасно го формулираа во 2022 година и со кој се согласи и самиот македонски парламент.

Многу интересна беше изјавата на шефот на македонската дипломатија дека односите меѓу Софија и Скопје се обележани со недоверба. Интересно е што ова обвинување доаѓа токму од македонска страна. Може ли да му се верува на некого кој не ги исполнува веќе преземените обврски? Зарем Бугарија е таа што не гo исполнува договореното?

Зборувајќи за доверба, Муцунски можеше да ја искористи посетата на Скопје за да им оддаде почит на посмртните останки на цар Самуил, кои пред помалку од една недела од Грција беа вратени во Бугарија. Бугарскиот владетел е една од историските личности што се дел од заедничката историја на двете земји и чиј спомен, според Договорот за пријателство и добрососедство од 2017 година, треба заеднички да се одбележува.

Наместо тоа, шефот на македонската дипломатија воопшто не сакаше да ја коментира темата откако прашањето беше покренато од новинарите.

Договорот потпишан меѓу Караџов и Николоски утврдува јасни рокови за завршување на тунелот на границата. Финализирањето на овој проект би било реален показател за зајакнување на довербата меѓу двете земји, што во последно време е лајтмотив на Скопје.

А инаку… тоа што во конференциската сала фокусот беше делумно поместен од Коридор 8, на никаков начин не го промени она што се случуваше надвор и важноста на проектот. Загриженоста околу безбедноста во Црното Море продолжи да расте.

Во умовите на многу политичари и аналитичари се вгнезди едно прашање, кое често се плашат гласно да го изговорат:

„Ако при евентуална ескалација Бугарија има потреба од помош, како нејзините сојузници од НАТО ќе ѝ ја достават неопходната поддршка? Како ќе биде придвижена помошта?“

Недоизградениот Коридор 8 во голема мера го остава ова прашање отворено.

Можеме да бидеме сигурни во едно – во регионот дефинитивно има сили што задоволно ги тријат рацете гледајќи како изградбата на една толку важна артерија е во застој.

Само пред две години тогашниот српски министер за транспорт Горан Весиќ изјави:

„Во Европската унија го форсираа коридорот од Бугарија до Албанија, како и оној од Романија до Грција. Ние го спречивме ова мрачно сценарио за Србија со одлуката на Александар Вучиќ Белград да почне да инвестира во железничката линија од Коридор 10“.

Со овие дејствија Белград му служи на интересот на земјата што најинтензивно инвестира во Коридор 10, за нејзините стоки да можат што е можно побрзо да стигнуваат до срцето на Европа.

Таа држава го финансирала реновирањето на натстрешницата на железничката станица во Нови Сад, чие уривање одзеде 16 животи и предизвика бран антивладини протести.

Самата еврокомесарка Марта Кос го искористи денешниот настан за да се осврне на овој проблем, изјавувајќи дека би сакала Србија да биде дел од заедничкото градење на транспортните коридори во регионот.

Белград тешко дека би го послушал овој повик, но нема потреба и други држави од регионот, свесно или несвесно, да им служат на туѓи интереси попречувајќи го Коридор 8.