Тед Кочев – режисерот со бугарски корени кој од поезијата стигна до „Рамбо: Прва крв“

Канадскиот режисер со бугарски корени Тед Кочев (1931–2025), најпознат како режисер на „Рамбо: Прва крв“, израснал во Торонто во семејство на бугарски иселеници, студирал англиска книжевност и сонувал да стане поет, но професионалниот пат го одвел кон телевизијата, театарот и филмот. Во кариерата работел на повеќе континенти, со познати актери и во различни жанрови, а врската со Бугарија ја задржал во текот на целиот живот, пишува БНР.

Во интервју на Оља Стојанова за програмата „Христо Ботев“, зачувано во Златниот фонд на Бугарското национално радио, Кочев раскажува дека во неговиот дом во детството се зборувало бугарски. Неговата мајка, иако живеела 70 години во Канада, никогаш не научила да зборува англиски. За Бугарија најпрво дознавал преку семејните приказни и копнежот на неговите блиски да се вратат:

„Ја сакам Бугарија. Тука сум дома. Татко ми беше роден во Пловдив и таму стана маж. Мајка ми беше Македонка. Живееле во Варна. И дома живеевме како во Бугарија. Куќата беше како куќа во Пловдив. Имавме големо бугарско семејство! Мајка ми имаше сестра која живееше со нас, и брат. Татко ми имаше брат кој живееше со нас. Имавме братучеди, многу братучеди. И секоја недела сите доаѓаа кај нас, јадеа бугарски јадења, а потоа пееја песни и плачеа. Сакаа да се вратат во Бугарија, не сакаа да бидат во студената Канада… А потоа се фаќаа на оро. Пееја и танцуваа низ целата куќа. Кога бев мал, постојано велеа: ‘Ќе си одиме дома, во Бугарија, затоа што тука не ни се допаѓа’. И чичко Ѓорѓи, братот на татко ми, велеше: ‘Тука е студено, тука и луѓето се студени…’. Сакаа да се вратат во Бугарија, но потоа почна војната и…“

Семејните спомени за Кочев биле поврзани и со бугарската музика. Во интервјуто тој запеал: „Црвена ти е вратоврската, црвена ти е вратоврската, црвена ти е вратоврската, мила мајко…“, а потоа се насмеал и додал: „Ги заборавив зборовите на песните. Јас свирев виолина. Научив кога имав пет години. Мајка ми пееше и свиреше на мандолина. Татко ми пееше многу убаво. Јас велев: ‘Во моето срце, во мојата душа јас сум Бугарин… Јас сум Канаѓанец, но и Бугарин. И кога доаѓам тука, доаѓам дома.’“

Љубовта кон филмот ја наследил од татко му, кој по преселбата во Канада работел како редар во кино. Таткото и синот неколкупати неделно гледале по два филма еден по друг. Меѓу актерките на кои Кочев им се восхитувал како дете била Ингрид Бергман, со која подоцна работел како режисер на телевизиската адаптација на „Човечкиот глас“ од Жан Кокто, како што раскажал во интервју за Пол Роуландс од филмскиот блог Money into Light.

Кочев студирал англиска книжевност на Универзитетот во Торонто и сакал да пишува поезија. Загрижен дека од поезијата нема да може да се издржува, татко му го советувал да побара посигурна професија, а Кочев на шега одговарал дека во парите нема поезија. На крајот се вработил во канадскиот јавен сервис CBC, прво како сценски работник, а потоа добил можност да режира. Подоцна работел во Велика Британија, во театарот и играниот филм, како и во Австралија.

Во 1971 година неговиот „Да се разбудиш во страв“ бил прикажан во главната натпреварувачка програма на Канскиот филмски фестивал. Во 1974 година „Обуката на Дади Кравиц“ ја освоил „Златната мечка“ во Берлин, а подоцна добил и номинација за „Оскар“ за сценарио. Успехот му го отворил патот кон Холивуд, каде во 1982 година го режирал „Рамбо: Прва крв“ со Силвестер Сталоне.

Говорејќи за работата во различни жанрови, Кочев раскажува: „Погледни сега, ‘Рамбо: Прва крв’ со Силвестер Сталоне. Рамбо трча, Рамбо е во полицијата… Луѓето велат дека не е тешко да се направи комедија. Како тоа не е тешко? ‘Па, комедијата – тоа е смешно’. ОК! Кажи нешто за да ме насмееш. Направи го, јас чекам. Шегите треба да бидат природни. Потоа отидов во телевизија, снимав телевизиска драма во живо… Снимам драма, по три недели – комедија, по три недели – трилер, по уште три недели – историска драма. Потоа повторно комедија. Научив да работам во сите жанрови. И сите ги сакам. Кога пишувам, мислам за животот… Имав многу интересен живот.“

Зад акцијата во „Рамбо: Прва крв“ стои приказната за судбината на ветераните од Виетнамската војна, за кои враќањето од фронтот не значело и враќање кон нормален живот, бидејќи наместо признание често се соочувале со отфрлање од општеството.

Филмографијата на Кочев опфаќа и дела како вестернот „Били Двете Шапки“, спортската драма „Тимот на Северен Далас“ и црната комедија „Викенд кај Барни“. Со години бил и извршен продуцент и режисер на телевизиската серија „Закон и ред: Специјални истраги“.

За својот однос кон професијата Кочев во интервјуто за Оља Стојанова вели: „Мојата прва и најголема љубов е снимањето филмови. Единственото нешто што никогаш не сум го правел е она што го очекувале од мене“.

Во работата бил познат по вниманието кон деталите и по потребата добро да ја запознае средината за која раскажува. За „Обуката на Дади Кравиц“, на пример, долго барал езеро чија убавина би можела да ја оправда опсесијата на главниот лик да го поседува. Кога му било понудено да режира пиеса на Алан Овен за работничката заедница во Ливерпул, првично одбил затоа што како Канаѓанец не ја познавал доволно средината, а подоцна прифатил под услов претходно да помине време во градот.

Во интервју за Brooklyn Magazine, Кочев го поврзува својот интерес кон луѓето што остануваат на маргините на заедницата со сопственото имигрантско детство. Тој искуствен контекст, според неговите зборови, му помогнал да ја препознава ранливоста на другите и да се доближува до луѓе со поинакви животни приказни.

За начинот на кој се справувал со промените во животот, меѓу кои и 17-годишната забрана за влез во САД во младоста, Кочев пред Пол Роуландс вели: „Да мислиш за такви нешта е губење време. Какви и околности да ти донесе животот, треба да ги прифатиш и да го извлечеш најдоброто од нив“.

Во подоцнежните години Кочев продолжил да ја одржува врската со Бугарија. Во 2016 година, на 84-годишна возраст, добил потврда за бугарско државјанство. На 86 години работел и на проект за филм за цар Борис III и спасувањето на бугарските Евреи, но филмот не бил реализиран, главно поради недостиг од финансиски средства.

Своите животни и професионални приказни ги собрал во автобиографијата „Режисерска верзија: Мојот живот во филмот“. За изборот на насловот, во интервју за Brooklyn Magazine во 2017 година, тој објаснува: „Разгледувавме различни наслови, додека издавачот не го предложи ‘Режисерска верзија: Мојот живот во филмот’. Решив дека тоа е многу интересно, бидејќи кога правиш филм, првата верзија се смета за режисерска верзија, а потоа, се разбира, доаѓаат секакви други луѓе и се обидуваат да направат своја верзија. Ретко дозволувам тоа да се случи, ако можам да го спречам.“

При претставувањето на бугарското издание на автобиографијата, Кочев се присетил дека неговиот татко сонувал еден ден да го види нивното презиме на корица на книга.

Тед Кочев почина на 94-годишна возраст, оставајќи зад себе богата филмска и телевизиска кариера, автобиографска книга и снимени сведоштва за семејството, творештвото и трајната врска со Бугарија.