(Видео) Финансистот Ангел Кујумџијски, кој го помагал Ванчо Михајлов и ВМРО

Живот меѓу провалии и врвови, политика и милиони, идеализам и задкулисни игри. Тоа е портретот на Ангел Кујумџијски – една од најнеобичните личности во бугарската економска и политичка историја на ХХ век. Ова се наведува во анализа направена за БГНЕС од новинарот и истражувач на историјата Петко Мангачев. Тој е автор на книгата „Ангел Кујумџијски. Живот меѓу провалии и врвови“.

Ангел Кујумџијски потекнува од сефардските Евреи, протерани од Шпанија и населени во Османлиската империја. Неговиот род се населува во Самоков – тогашен центар на железарската индустрија. „Каде што има железо, има и злато“, гласи старата мудрост. Неговиот татко бил златар, но семејството со многу деца живеело скромно.

Неговото образование останува делумно нејасно, но познато е дека по полнолетството заминал во Франција и дипломирал право на Сорбона. Дипломата му отвора многу врати. По враќањето започнува работа во Балканската банка – во мал филијал со две простории во Самоков. Почнува од најниската позиција – пребројувач. Потоа станува касиер. И тогаш доаѓа првиот милион.

Како банкарски службеник, Кујумџијски разбира дека Бугарската народна банка емитувала големи количини акции и обврзници во странство за покривање на државните долгови кон европските банки. Овие хартии од вредност, меѓутоа, не биле атрактивни на западните пазари – нивната камата била ниска и интересот слаб.

Во Бугарија, пак, државата била обврзана да ги исплаќа по номинална вредност плус добивка. Парадоксот бил што бугарските граѓани немале право да ги внесуваат.

Кујумџијски наоѓа решение. Се договара со амбасадор на една европска држава во Софија. Дипломатот ги откупува обврзниците од западните банки, ги внесува во Бугарија, а Кујумџијски ги претвора во левови. Добивката е огромна. За седум до осум месеци тој станува милионер.

Со акумулираниот капитал влегува во „златната“ индустрија на бугарската економија – тутунот. Почнува една по една да ги откупува големите тутунски фабрики и складишта. Не ги уништувал конкурентите – ги назначувал за директори. Потег што истовремено ги разоружувал неговите ривали и ја задржувал нивната експертиза.

Во 1926 година Бугарија била длабоко задолжена држава. Земјата плаќа репарации од 2,2 милијарди златни франци – сума која во денешни услови би достигнала приближно 100 милијарди евра. Во исто време треба да издржува стотици илјади бегалци од Егејска и Вардарска Македонија, како и од Северна и Јужна Добруџа. Економијата е на работ на колапс.

Тогаш Кујумџијски предлага државниот долг да биде откупен од западни банки преку Бугарската народна банка. Американските банки преземаат дел од обврските за 4,5 милиони, а англиските банки – за 2,3 милиони фунти. Долгот се преструктуира и станува обврска кон новите кредитори.

Целта била да се намали финансискиот притисок и да се создаде ресурс за интеграција на бегалците. Со овие средства тие добиваат можност да започнат да се занимаваат со земјоделство и бизнис, а подоцна постепено да ѝ ги враќаат средствата на државата.

Еден од најмалку познатите аспекти од неговиот живот е врската со Внатрешната македонска револуционерна организација (ВМРО).

Порано Кујумџијски издавал весник „Отечество“ во Одрин и во делови од Грција. Во него ја бранел тезата за бугарското потекло на Македонците, нивното право на слобода и стремежот за присоединување кон Бугарија. Широко известувал и за Илинденско-Преображенското востание – позиција која не останала незабележана.

Кога станал милионер, тој не ги прекинал контактите со ВМРО. Ја презема издршката на семејството на еден убиен раководител на организацијата. Дури помага – со посредство на Иван Михајлов – да се заштити наследството на тој човек. Детал што открива поинаква страна од неговиот лик, спротивна на сликата за безкомпромисниот финансист.

Во неговиот архив се пронајдени копии од две писма упатени до американскиот претставник во Атина. Во нив Кујумџијски подробно ги изложува ставовите на Иван (Ванчо) Михајлов:

• Македонија да биде самостојна држава;
• без вмешување на Бугарија, Грција или Југославија;
• категорично без руско влијание врз македонската кауза.

Според зборовите на Кујумџијски, Михајлов не се интересирал за финансиската страна на организацијата. Верувал дека една идна држава треба да се изгради врз морал и национална свест.

По конечното населување на Михајлов во Италија по Втората светска војна, тој бил финансиран од Кујумџијски. Причините остануваат нејасни. Дали станувало збор за стратегиска визија за иднината на Македонија или за нешто повеќе – тоа останува во сферата на историските загадки.

Влијанието на Куюмџијски не останува незабележано ни преку океанот. Според негови сопствени зборови, во еден тефтер ги чувал имињата на 18 луѓе – поранешни премиери, пратеници и министри, кои му ја должеле својата власт. Финансиското влијание се претвора во политичка тежина.

Американското разузнавање официјално го поканува да биде нивен претставник во Каиро – тогашниот центар на британската воена команда и разузнавање. Задачата била стратегиска: да ја извлече Бугарија од орбитата на Хитлер.

Но мисијата не успева.

Ангел Кујумџијски останува контроверзна фигура – банкар, милионер, стратег, човек со длабоки врски со ВМРО и со Иван (Ванчо) Михајлов, посредник меѓу финансиите и политиката. Дел од неговите дејства се документирани. Дел и понатаму остануваат скриени во сенките на историјата.