Вистинскиот лик на неурамнотежениот Крсте П. Мисирков (2)

— Меѓу првите основачи на кружокот се наоѓал Крсто П. Мисирков, студент на трета година на Факултетот за историја и филологија, со псевдоним Сек’л.

Основачите ги потврдиле своите убедувања и одлука со една свечена декларација, која ја упатиле до Врховниот македонско-одрински комитет во Софија. Еве ја содржината на таа декларација:

„Господине претседателе,

Познато е дека нема Бугарин кој да не се интересира од положбата и судбината на овој дел од татковината, кој и денес сè уште стенка под јаремот на тиранот.

Свесни за нашиот патриотски и морален долг, ние, една група студенти и студентки, решивме на 15 ноември 1900 година да основаме тука, во Петерсбург, еден кружок, што го потврдуваме преку нашите автентични потписи и псевдоними.

Главната цел на кружокот ќе биде иста како онаа предвидена во Статутот на Македонско-одринската организација од 1900 година.

Со надеж дека Врховниот македонско-одрински комитет ќе нè удостои со својата доверба, Ве молиме да нè вклучите меѓу македонско-одринските друштва што се под Ваша надлежност.

Санкт Петерсбург, 28 ноември 1900 година

А. Теодорова; А. Бојкичева (Беркова); Р. Стојанова (Јагодкина); А. Крстева (Спаса); Крсто П. Мисирков, студент на трета година на Факултетот за историја и филологија (Сек’л); Ив. Сапунаров (С. Гурилов); Д. … (Јус); Д. Кусев (Гроздов); Ст. Илиев (Зографов); … Караџов (В’лков).

— Овој документ е зачуван во Софија.

Меѓу потписниците на ова друштво, Иван Сапунаров до крај останал бугарски наставник по руски јазик, најпрвин во Солунската бугарска гимназија, а потоа во средните училишта во Бугарија. Потписникот Караџов е познатиот Иван Караџов од селото Лешко, Горноджумајско, наставник по музика во Солунската бугарска женска гимназија, а подоцна и во Горноджумајската гимназија. Караџов подоцна бил член на Централниот комитет на ВМРО, заедно со Иван Михајлов и Страхил Развигоров.

Полнолетниот студент Крсто Мисирков со свој потпис го замолил Македонско-одринскиот комитет во Софија да биде примен како подреден член на тој комитет, во рамките на едно друштво на студенти — Бугари од Македонија, кои се школувале во Петерсбург. И нека подвлечеме дека Мисирков се поставува како борец во редовите на тој комитет во Софија, кој фактички се бори за обединување на Македонија со Бугарија. Во исто време, ВМРО ја води борбата во Македонија во името на автономијата. Мисирков, кој набргу потоа се изјаснува како „Македонец“ по народност, не посакува никаква автономија, туку само присоединување на Македонија кон Бугарија.

9. И ете, неочекувано за сите, кај Мисирков настанува едно чудно преобратување. Откако стапил во врска со некакви странски кругови, тој напишал брошура во која изјавува дека македонските Словени не биле Бугари, туку припаѓале на некаква друга словенска народност — македонска. Набргу по печатењето на таа брошура, тој заминува во Белград и таму се среќава со српскиот професор Стојан Новаковиќ, историчар и поранешен министер за надворешни работи, народна просвета и внатрешни работи, како и српски дипломатски претставник во Цариград и Петерсбург. Новаковиќ е раководител на српската пропаганда во Македонија. Тој е првиот, како што и овде ќе повторуваме, кој наметнувал дека бугарштината во Македонија има здрави корени и дека против неа требало да проба средството на некаков „македонизам“.

Во Бугарија, Мисирков се среќава и со Света Симиќ, дипломат и раководител на политичката и културната секција, кој практично ја водел српската пропаганда во Македонија и бил поврзан со белградското Министерство за надворешни работи. Света Симиќ бил и полномошен министер на Србија во бугарската престолнина. Остварил средби и со Света Николаевиќ, српски дипломатски претставник во Атина. По сето тоа, во декември 1903 година, во еден од салоните на белградскиот универзитет, Мисирков одржал предавање за „македонска нација“ и „литературен македонски јазик“.

10. Потоа Мисирков повторно се враќа во Русија и на 7 јануари 1904 година станува наставник во женскиот лицеј во Бердјанск.

Но повторно се случува нешто чудно. Тој повторно ги менува своите сфаќања и тоа суштински. Тоа веќе дава јасно сведоштво дека овој човек на еден чудовиштен начин ги менува своите мислења, до тој степен што се појавува сомнеж дали неговиот дух воопшто е нормален или се наоѓа во постојана збунетост.

На 18 април 1907 година тој објавува статија во бугарското револуционерно списание „Македонско-одрински преглед“, а потоа и во списанието „Бугарска сбирка“. Статијата го носи насловот „Белешки за јужнословенската филологија и историја“. Во неа тој ја определува и границата меѓу бугарскиот и српско-хрватскиот јазик. Таа граница, според Мисирков, започнува по десниот брег на реката Сава, се спушта на југ по вододелот меѓу Колубара и Морава, потоа меѓу српската Морава и Ибар, и стигнува до Скадар, крај Јадранското Море. Тоа, според него, била старата граница која на запад го делела Самуиловото царство од српските територии. Следствено, во Самуиловото царство, припаѓале територии во кои се говорел бугарски јазик.

Во предговорот на ова свое излагање, Мисирков буквално вели:

„Читателите на оваа статија ќе бидат длабоко изненадени заради огромната противоречност меѓу она што овде ќе го најдат и она што го прочитале или ќе го прочитаат во мојата брошура ‘За македонцките работи’. За да ја разберат оваа противречност, е доволно да потсетам, дека таму (т.е. во брошурата ‘За македонцките работи’ — заб. наша) се претставувам како еден импровизиран политичар…“

По ова признание, Мисирков објаснува дека неговата цел била да ги неутрализира интересите на балканските држави, и затоа во брошурата „За македонцките работи“ зборувал за македонска етничка и историска индивидуалност. Тој признава дека против бугарската влада пишувал неточни работи и изнесувал аргументи што не одговарале на научната непристрасност и објективност. И ги додава следниве зборови:

„Јас ѝ нанесов штета на науката и на моите научни знаења. Се вратив во Русија и, по цена на големи напори, се зафатив повторно да се вратам кон она што го бев напуштил кога од Петерсбург заминав за Битола. Статијата што овде ја предлагам е резултат на тие мои напори.“

Од оваа статија во „Македонско-одрински преглед“ (број 34–35, страници 533 и 555), да ги цитираме следните зборови, објавени и во списанието „Бугарска сбирка“, од 1 јануари 1910 година, број 1, страница 46:

„Ако среќната судбина би посакала Симеон и Самуил долго време да владеат, под авторитетот на бугарската држава, со ‘Словените’ од денешните српско-хрватски територии, тие би го прифатиле бугарското име и јазик и би станале Бугари. Но судбината не дозволи тие бугарски цареви политички и културно да ги обединат јужните Словени под името Бугари.“

Историјата и сегашната состојба на јужнословенските јазици познава една граница меѓу бугарскиот и српско-хрватскиот јазик, која се воспоставила уште со доаѓањето на Словените на Полуостровот (Балканскиот — заб. наша). Таа граница, политичка и етничка, меѓу Бугарите и Србо-Хрватите, опстојувала во текот на целиот среден век и продолжува да постои и до денес.

Следствено, според Мисирков, јазичната граница на Бугарите се протега западно од Моравската област и ја опфаќа цела Македонија како земја населена со Бугари. При тоа, Мисирков недвосмислено тврди дека Самуил бил бугарски цар.

11. На 24 април 1909 година, Мисирков во Одеса објавува брошура со наслов „Епски јужнословенски легенди за женидбата на кралот Волкашин и причините за популарноста на крали Марко меѓу јужните Словени“.

Во оваа брошура тој критикува едно дело на проф. Халански, напишано во врска со крали Марко и руските епски раскази. Обвинувајќи го Халански дека покажал необјективност во корист на Србите, Мисирков го пишува следново:

„Историските настани од втората половина на XIV век, чиј спомен е оживеан во епската поезија кај Бугарите и Србо-Хрватите, подеднакво се однесуваат и на Србите и на Бугарите, па дури и повеќе на Бугарите. Не може да се прифати како точно и целосно националистичкото толкување на Србите, со кое тие ги објаснуваат настаните од втората половина на XIV век — настани што, при тоа, се одвивале на бугарска територија, во Македонија.“ Ова е наведено на страниците 4 и 5 од брошурата на Мисирков. На шестата страница тој пишува:

„Националните бугарски легенди за крали Марко, односно моите родни легенди, ми станаа уште поразбирливи откако бев во Србија и откако имав можност да ја запознаам српската епска поезија и српската историја од XIV век.“

Продолжува…

Поглед кон Мисирков- меѓу сентиментот, вистината и фалсификатите (1)