Во Градската библиотека „Фрањо Марковиќ“ во Крижевци се одржа јавна дискусија на тема „Фран Гундрум: Хрватско-бугарски врски“

На 3 ноември 2026 година, во преполната сала на Градската библиотека „Фрањо Марковиќ“ во хрватскиот град Крижевци, се одржа јавна дискусија на тема „Фран Гундрум: хрватско-бугарски врски“. Настанот беше посветен на 170-годишнината од раѓањето на д-р Фран Гундрум Ориовчанин, истакнат хрватски лекар, ерудит и голем пријател на Бугарија.

Дискусијата ја организираа Амбасадата на Бугарија во Загреб, Матица Хрватска и Градската библиотека во Крижевци, во рамките на иницијативата „Месец на хрватската книга“. Специјална гостинка беше Ива Крулева, вонредна и ополномоштена амбасадорка на Бугарија во Хрватска.

На настанот присуствуваа градоначалникот на Крижевци, Томислав Катановиќ, Сандро Новосел, задолжен за култура и образование во градската управа, Рената Хусинец, претседателка на огранокот на Матица Хрватска во Крижевци, и д-р Фрањо Хусинец, лекар и публицист. Присуствуваа и Стјепан Сучиќ, долгогодишен потпретседател и истакнат деец на Матица Хрватска, и Ксенија Бановиќ, претседателка на Хрватското читателско друштво и преведувачка на бугарска книжевност на хрватски јазик. Домаќини беа директорката на библиотеката Марина Видовиќ Крушиќ и библиотекарките Сузана Кнежевиќ и Маја Петрачија.

Пред почетокот на дискусијата, претставници на бугарската амбасада и на Градската библиотека, заедно со Ксенија Бановиќ, Рената Хусинец и д-р Фрањо Хусинец, положија венец пред спомен-плочата на д-р Гундрум. Плочата е дело на бугарскиот академски вајар Константин Костов. Бугарската амбасада ја поставила пред десет години, по повод 160-годишнината од раѓањето на Гундрум, во знак на благодарност од бугарскиот народ.

Спомен-плочата се наоѓа на зградата на Ветеринарниот институт во Крижевци, во која некогаш било сместено Кралското земјоделско и шумарско училиште. Гундрум бил градски лекар во Крижевци и доцент по хигиена во училиштето. Таму се школувале и четириесетина бугарски студенти, кои подоцна извршувале високи функции во земјоделството и шумарството во Бугарија.

Во своето обраќање, амбасадорката Крулева ги истакна сестраноста на Гундрум и неговиот придонес во повеќе области. Тој бил автор на повеќе од 40 книги од областа на медицината и превентивната здравствена заштита, еден од основоположниците на социјалната медицина и училишната здравствена заштита, поборник за укажување прва помош и основач на Хрватското друштво на апстинентите. Се занимавал и со етнологија и археологија и пишувал патописи.

Крулева посочи дека во својата автобиографија Гундрум ја нарекува Бугарија своја „втора татковина“. Тој останал запаметен како еден од Хрватите кои на хрватската јавност ѝ ги доближиле најзначајните имиња на бугарската книжевност и иницирале низа културни настани за зближување на двата народа.

На панел-дискусијата учествуваа Ксенија Бановиќ, Рената Хусинец и д-р Фрањо Хусинец, автор на библиографската монографија „Д-р Фран Гундрум Ориовчанин: градски лекар во Крижевци“. Тие зборуваа за животот и делото на хрватскиот хуманист, особено за годините кога работел како лекар во Бугарија и за неговото блиско пријателство и творечките врски со Иван Вазов, патријархот на бугарската книжевност.

Посебно внимание му беше посветено на преведувачкото дело на Гундрум од бугарски на хрватски јазик, кое опфаќа речиси целото творештво на Вазов. Меѓу преведените дела се „Под игото“, „Казаларската царица“, „Шарен свет“ и дел од збирката „Драски и шарки“. Гундрум ги превел и „Бај Гањо“ од Алеко Константинов, како и дела од Кирил Христов, Евгенија Марс, Илија Миларов и Петко Тодоров.

Учесниците потсетија и на придонесот на бугаристката и преведувачка Румјана Божилова за бугарскиот превод на книгата за Фран Гундрум во издание на Матица Хрватска. Посетителите можеа да разгледаат оригинални изданија на хрватските преводи на Гундрум, меѓу кои и романот „Под игото“ од Иван Вазов и „Бај Гањо“ од Алеко Константинов.

Во библиотеката беше претставена и документарната изложба „Јазик свет на моите прадедовци: хрватско-бугарски паралели“, чии авторки се Ксенија Бановиќ и Соња Мартиновиќ. Насловот е преземен од првиот стих на познатата ода на Вазов „Бугарскиот јазик“.

Изложбата е заеднички проект на Националната и универзитетска библиотека во Загреб, бугарската амбасада и Хрватско-бугарското друштво. Таа ги прикажува вековните врски меѓу Бугарите и Хрватите преку глаголските текстови, делото на епископот Јосип Јурај Штросмаер и придонесот на личности како Гундрум. Опфатени се и зближувањето на двете култури во XX век и современата културна и образовна размена меѓу Бугарија и Хрватска.

На крајот од свечената вечер, амбасадорката Крулева им се заблагодари на организаторите што го чуваат споменот за д-р Фран Гундрум Ориовчанин, чие наследство и денес сведочи за вековното бугарско-хрватско пријателство.