Време за добри пророштва

Пишува: Костадин Филипов

Кога во јули минатата година парламентите во Софија и во Скопје го прифатија предлогот на француското претседателство, многумина кај нас наивно решија дека отсега прашањето за европскиот пат на Северна Македонија е во рацете на Брисел. Нам ни преостанува само едно – да се радуваме на олеснувањето, што релативно цивилизирано се отстрани ветото врз нашите братучеди крај Вардарот и дека Бугарија и нејзината политичка класа сега можат да се опуштат и да работат по другите задачи. Како работат е друг муабет.

Целиот шум во нашите билатерални односи со Скопје во првите денови од новата година, кој избувна и стигна до зоната на крешендо, целосно ја побива ваквата пасивна позиција на случајните минувачи. Потребен беше само еден случај како оној со претепаниот охриѓанец Христијан Пендиков за да ги извади на виделина сите скриени и потиснати страсти наводно контролирани од институциите во име на европската перспектива на Северна Македонија. За да стане јасно дека и кај нас и кај соседите – таму многу повеќе, задржувањето на чувствата кон другиот од равенката Софија-Скопје е доволно кревко за да предизвика таква тензија од двете страни на границата. И да го покажеме целиот неуспех на намерната смиреност што некои политичари во нашата земја се обидоа да ја наметнат во нашите односи со Северна Македонија. Да се ​​молчи, да се изгради позитивна атмосфера со добри практики, да се игнорираат изолирани случаи на говор на омраза или извршени дела од омраза, добро, да се фрлаат рози напред без да се гледа назад.
Да, но не! Такво чудо нема кога се работи за политичко-општествената реалност крај Вардарот, која, ако не се познава, носи непријатни изненадувања, како што е острата реакција по повод бугарската грижа за Пендиков. Но, ако се познаваат, а не им се посветува доволно внимание, тоа е однесување кое заслужува оценка од други институции.

Како и да е, случајот Пендиков, како што гледате, се повеќе се обраснува со секакви детали, секоj еден поконтрадикторен од другиот. Што им дава причина на политичарите крај Вардарот да ги сменат мислењата во однос на оние што ги искажаа веднаш по инцидентот. Претепувањето на младиот охриѓанец категорично го осудија и претседателот Пендаровски, премиерот Ковачевски и министерот за надворешни работи Османи. Велат дека првата реакција е најискрена и најверодостојна. Бујар Османи дури дојде во Софија да каже што мисли на бугарска почва.

Подоцна, само неколку дена потоа, сите тројца почнаа да прават пресврт во своите изјави, политизирајќи го случајот до тој степен што човек се прашува од каде оваа страст да се бара вина за ова главно кај бугарската страна. Што има да се прашувам? Ова е модел на однесување на генерации политичари во Скопје, акумулиран и надграден, без разлика дали се работи за Македонија како федерална единица во поранешна Титова Југославија или за суверена и независна држава на југозапад од нас, која ние први во светот ја признавме. На ова „правило“ – Бугарија е виновна за се, ќе треба да го додадеме и позајменото, не, поточно донесената ароганција и самодовербата од менталитетот на Србите, што ги разликува од сите балкански народи, и ќе ја добиеме единицата мерка за политичкото однесување на денешните државници во Скопје.

Погледнете само една од последните изјави на претседателот Пендаровски и сликата ќе стане појасна. А јас, кој бев првиот и веројатно единствениот бугарски новинар кој направи интервју за БНТ само неколку минути по неговиот избор за шеф на државата и кој имав добра лична комуникација со него, имам најголемо право да бидам разочаран. Како што велат, тој не беше таков човек. Или само така изгледаше. Во предметното интервју, кое одвреме-навреме повторно го разгледувам, тој даде гаранции дека отсега Бугарите во неговата земја ќе имаат еднакви права со сите други етнички заедници. И дека со нивното запоставување и маргинализација е завршено.

Четири години подоцна, сепак, работите имаат поинаков тон. Колку пати се зборуваше дека тој ќе дојде во официјална посета на Бугарија за да ги возврати двете посети на Румен Радев во Скопје. Едната во февруари 2018 година, кога Ѓорѓе Иванов сè уште беше претседател. И второто – токму на денот на инаугурацијата на Пендаровски за шеф на државата – 12 мај 2019. Да, Пендаровски навистина дојде во Софија, но со експлицитна најава дека не станува збор за посета на билатерална основа, туку за работно учество на мултилатерален форум. И кога се врати, даде изјава дека никогаш нема да оди во Бугарија да зборува за историја, туку за евроинтеграции – да. Но, што да се прави – и таму мандатите на претседателот се пет години, а на првиот му се ближи крајот, вториот е на хоризонтот следната година, а очигледно Пендаровски не сака да го даде на друг. Дури имам чувство дека предизборната кампања ја започна од моментот кога влезе во резиденцијата под Водно во Скопје како шеф на државата на Република Северна Македонија на 12 мај 2019 година. А претседателски кандидат без доволно јасна и нужно непомирлива позиција кон Бугарија нема шанси за успех.

Сепак, мислам дека тензијата меѓу двете земји и нивните владејачки елити го достигна врвот и кривата се намалува. Активирани се дел од постоечките механизми за оваа намена. Се сретнаа министрите за внатрешни работи и се запознаа началниците на безбедносните служби. Ова е добро. Отсекогаш тврдев дека не постои покорисна формула за зајакнување на билатералната доверба од личните контакти и познанства меѓу политичарите од двете страни на границата.

И уште пред целосно да го расчистиме случајот Пендиков, на повидок е нов предизвик. Во сабота на 4 февруари се очекува тензија поради желбата на бугарските граѓани да се поклонат пред саркофагот со коските на Гоце Делчев во дворот на црквата Свети Спас во Скопје. Совршено цивилизирана намера, се додека беше ставена во контекст на политизираниот случај „Христијан Пендиков“, не беше дополнително оцрнета со заканите од двете страни на границата за „нешто страшно“. Нема сомнеж за тоа – кога станува збор за закани, ние немаме рамни. И во ова сме слични.

Минатата година министерката Теодора Генчовска и покрај студенилото во нашите односи и свирежите на намерно донесените локални „патриоти“, сепак на 4 февруари постави цвеќе пред гробот. Бев таму, видов со свои очи, бидејќи малку порано во центарот на Скопје беше отворен прес-клубот на БТА. И мислам, ако сега решам да одам во Скопје на истиот датум за да ја прославам годишнината од отворањето на клубот БТА, дали ќе ме запрат блокадите на патиштата, како што некои се заканија, дали ќе имам гаранции дека можам безбедно да положам цвеќе во пред Гоце, како што секогаш правев.

Мислам дека овој пат сѐ ќе биде нормално, мирно и цивилизирано. И од двете страни. Знам како се организира полицијата крај Вардар за да нема инциденти. Знам дека и ние преземаме мерки на овој план. На крајот на краиштата, затоа се сретнаа и министрите за внатрешни работи, да ги организираат работите така што никој да не биде запрен на граница.

Никогаш не сум сакал да бидам добар пророк повеќе од сега.