Во предвечерието на следните избори

Пишува: Иван Николов, КИЦ Босилеград за БГНЕС

Бугарските партии мора да се позиционираат по прашањето на Бугарите во Западните покраини, а потоа да ги обединат своите напори за формирање национален и паневропски план за нивно спасување.

Се ближат нови вонредни парламентарни избори, а партиите кои ја сакаат довербата на бугарските граѓани со претензии да управуваат со Бугарија, некако не успеваат јасно и категорично да се позиционираат за двете скокотливи национални прашања – правата на Бугарите во Северна Македонија и во Западните покраини во Република Србија.

И додека за сложените бугарско-македонски односи, иако со огромно задоцнување, нешто почна да се движи, правата на Бугарите во Србија се споменуваат само одвреме-навреме и само во рамките на строго воспоставените дипломатски клишеа за човековите права и немешање во внатрешните работи на странски држави.

Поминаа 12 години откако тогашната претседателка на Народното собрание, Цецка Цачева, ѝ вети на својата српска колешка Славица Џукиќ Дејановиќ „безусловна и безрезервна поддршка за членството на Србија во ЕУ“. Апсурдот беше уште поголем имајќи предвид дека оваа бланко поддршка беше дадена токму во времето кога во Сурдулица се градеше спомен костурница на „српските жртви убиени од бугарската армија 1915-1918 година“, и сите проблеми што ги загрозуваа правата и опстанокот на Бугарите во Западните покраини беа отворени.

Демократскиот сојуз на Бугарите тогаш остро реагираше на ваквата изјава и заедно со ВМРО протестираа пред Народното собрание.

Тоа наиде на збунетост и укор од повеќето бугарски политичари и новинари. Како тоа Бугарите во Србија ќе бидат против членството на Србија во ЕУ!? Па, нели кога Србија ќе влезе во ЕУ и ним ќе им биде подобро!?

Ниту едно наше објаснување не помогна, дека токму поради европските вредности и членството на Србија во ЕУ, покрај сѐ друго, прво треба да се реши проблемот со остварувањето на правата на Бугарите во Западните покраини и дека членството на Србија во ЕУ пред сѐ зависи од исполнувањето на критериумите на Копенхаген, а бугарската поддршка би требало да зависи и од почитувањето на правата на Бугарите во Западните покраини. Зарем нивниот опстанок и сеопфатен материјален, културен и политички развој не е само морална должност, туку и национален и европски интерес на современа европска Бугарија?

Ништо не помогна. Во очите на повеќето бугарски политичари и доста новинари, ние бевме лошите кои од инает се против членството на братска Србија во ЕУ.

Три недели по оваа несреќна изјава, повторена и од тогашниот премиер Бојко Борисов и од претседателот Георги Прванов, на 7 мај 2010 година во Белград пристигна министерот за надворешни работи Николај Младенов, кој го увери својот српски колега Вук Јеремиќ дека во лицето на Бугарија има пријател и го повика да „работи двојно повеќе за членство во Европската унија“. Следниот ден, 8 мај 2010 година, на средба со претставниците на бугарските организации во Генералниот конзулат во Ниш, на нашите поплаки и загриженост за иднината на Бугарите во Србија, Младенов ни рече дека тие треба да бидат испратени на белградска адреса и не посоветува: „Имате уникатни можности да бидете лојални граѓани на Србија и добри Бугари, а како добри Бугари ќе ја имате поддршката од сите бугарски институции“!?

Алузијата за „добрите Бугари“ беше јасно упатена до „лошите“ – оние кои изразија незадоволство и ја разобличуваа суштината и целите на великосрпската националистичка политика и безличноста и нихилизмот на бугарската, и токму поради тоа, бугарскиот ангажман на Западен Балкан и членството на Србија во ЕУ нема да успеат.

Се покажа дека неосновани се и обвинувањата за „поделба“ на бугарските организации во Србија – на иницијатива на КИЦ „Босилеград“, 15 од нив на 15 јули 2013 година, се обединија околу заедничка Платформа за заштита на правата на Бугарите во Србија. За тогашниот претседател на Националниот совет на бугарското малцинство Зоран Петров е чест што и тој се вклучи во дискусиите и ја потпиша Платформата. Беше оценетa како добро структуриранa и избалансиранa, со конкретни барања до Србија, Бугарија и Европската Унија, со кои побаравме поддршка за обновување на регионот и почитување на човековите и малцинските права на Бугарите. Единствени кои не покажаа интерес за овој документ и не учествуваа во неговото формулирање беа градоначалниците на Босилеград и Цариброд, Владимир Захариев и Владица Димитров. Ништо друго не можеше да се очекува од нив, тие сѐ уште се на страната на владејачката српска прогресивно-радикална партија, која е дел од проблемот и не може да биде дел од решението за Западните области.

Следната година, бугарскиот претседател Росен Плевнелиев со оваа платформа во џеб отиде на средба со српскиот претседател Томислав Николиќ во Белград и му ја презентираше точка по точка. Тој се согласи на сѐ и сите мудро замолкнаа.

Како и да е, заврши и таа епизода. Следните министри за надворешни работи Даниел Митов и Екатерина Захариева зборуваа поселективно. Бугарската „поддршка“ за членството на Србија во ЕУ остана во јавните изјави, но не пропуштија да го споменат нашето прашање и исполнувањето на европските критериуми. Меѓутоа, со оглед на тие критериуми, Србија одеднаш се олади за членството во Европската унија. Зачестија антибугарските изјави на највисоко ниво. „Добрите Бугари“ го покажаа своето вистинско лице токму по повод европските иницијативи за комеморација на жртвите од војните и започнување на процесот на национално помирување меѓу двете земји, што требаше да го промени и нивниот однос кон бугарското малцинство.

На 15 мај 2017 година градоначалникот на Босилеград Владимир Захариев одби да ја прими бугарската потпретседателка г-ѓа Илијана Јотова по повод 100-годишнината од Погромот во Босилеград. Истиот градоначалник кој влегуваше во бугарските државни институции без да тропне. Тоа донекаде ги отвори очите на бугарската надворешна политика и таа конечно сфати со кој си има работа.

Денес, по 12 години, Србија е уште подалеку од членството во ЕУ, а Бугарите во Босилеград и Цариброд, притиснати од официјалната големосрпска националистичка политика, за една деценија се стопија со уште 4000 жители! Бугарските општини во Србија официјално се меѓу економски најзаостанатите, а младите во потрага по подобар живот, тргнаа индивидуално да се спасуваат и да бараат подобри места за живеење.

И додека ние чекаме Србија да стане членка на ЕУ, самата Србија ја чека руската победа во Украина, кога би се случиле нови геополитички околности и со братската руска поддршка, Србија ќе ги прекрои границите на Балканот и конечно ќе ги обедини сите „српски земји“ означени во цртежот на Гарашанин. Во име на оваа стратегија по секоја цена се спречува членството во Европската Унија на Северна Македонија, Црна Гора, Косово и Босна и Херцеговина. Тактиката е да се добие време, итро користење на европските фондови, економски врски со Русија и Кина и подготовка за големиот ден на сесрпското обединување.

Оваа стара стратегија уште долго нема да дозволи демократизација на современа Србија.

Демократијата отсекогаш била најголемиот кошмар за оние кои се на власт во Белград, бидејќи тие многу добро знаат каде ќе ги одведе. Затоа во српското собрание до ден денес нема опозиција за прашањето за Косово. Таканаречените „опозициски партии“ будно внимаваат Вучиќ да не го „предаде“ Косово и да ги нормализира односите со него. Дури и неколкуте демократски, еколошки и реформистички пратеници кои инаку звучат прилично проевропски за многу други прашања, паѓаат во транс кога станува збор за Косово. Косовскиот мит толку многу им го затемнил умот што не можат да се помират со реалноста дека Косово е изгубено, дека косовските Албанци не сакаат повеќе да живеат во Србија и дека единственото правилно решение е признавање и нормализација на односите со новата балканска држава. Обичните Срби кои останаа на Косово влегоа во ситуација на заложници на белградските супер-патриоти. Граѓаните на Србија, исто така. Додека патриотската трка продолжува, корупцијата го јаде српското општество, а во државата се воспоставува еднолично владеење и ползечка диктатура која од секаде не обвива со своите студени пипала.

На таква основа, исцрпеното бугарско малцинство кое сосема неправедно беше оставено во Србија по распадот на Југославија, нема никакви шанси против жестокиот српски национализам. Наивно е да се очекува милост од оние што со децении ги упропастуваа бугарските општини, дека токму сега ќе дојдат да ги средат. Илузиите за демократизација на бугарското малцинство и решавањето на проблемите во српските институции не вродија со плод. Европските адути, како што се жалбите во српските и бугарските институции, во европските институции, извештаите за напредокот на Србија кон членство во ЕУ, Платформата за заштита на правата на бугарското малцинство, европските иницијативи насочени кон преиспитување на минатото, Програмите за гранична соработка и сл., исто така нема ништо да променат.

Затоа бугарските партии, врз основа на членството на Бугарија во ЕУ, во предвечерието на изборите мора да се позиционираат по прашањето за Бугарите во западните области, а потоа да ги здружат напорите за формирање национален и паневропски план за нивно спасување. Ова не е само прашање на морал и национална должност, тоа е обврска која произлегува од бугарското членство во ЕУ, а Бугарија мора да го направи тоа не само затоа што сме Бугари, туку затоа што сме луѓе заглавени во тешка хуманитарна катастрофа.

Од искуство знаеме дека недовршената работа денес ќе исплива многукратно помножена во иднина и тоа во најнезгодно време. Како на пример во случајот со Македонија.