Антибугаризам и понизен пред Србија Мицкоски – ништо ново во Северна Македонија во 2024 г.

Пишува: Велислав Илиев/БГНЕС

Во изминатата 2024 година во Северна Македонија се одржаа претседателски и парламентарни избори, кои убедливо беа добиени од ВМРО-ДПМНЕ. Во својата предизборна кампања партијата се потпираше на слоганот за повторно преговарање за преговарачката рамка со ЕУ. Или кажано поинаку, политичката партиja на чело со Христијан Мицкоски им вети на македонските граѓани дека вклучувањето на Бугарите во преамбулата на уставот ќе отпадне како услов за почеток на преговорите со ЕУ. Во историјата на проширувањето на блокот, ниту една земја кандидат-член не успеала повторно да ги преговара за условите, но државникот Мицкоски некако успеа да го измами македонското општество дека ќе направи преседан.

Што видовме досега од новата македонска влада? Видовме блескава манифестација на идеологијата која не паднала од власт во Скопје од 1944 година. Служење на големосрпските интереси и антибугаризмот – ова се карактеристичните карактеристики на македонизмот, а Христијан Мицкоски се покажа како верен следбеник на оваа доктрина.

Александар Николоски, македонскиот вицепремиер, министер за транспорт и десна рака на Мицкоски, стана главен инструмент за ескалација на односите со Бугарија. Зборовите дека „Бугарите се мизерни“ слободно излегоа од устата на Николоски додека истиот се трудеше да го уништи проектот за изградба на железничката пруга на Коридорот 8 со тврдења дека сегашниот железнички проект врската меѓу Македонија и Бугарија е неисплатлива. Македонскиот вицепремиер го определи како клучен за земјата Коридорот 10 – што ги поврзува Солун, Скопје, Белград и Будимпешта. Со овој потег наведнатата владеачка гарнитура во Скопје ја засили својата лојалност кон Србија, која би била огромниот победник од неуспехот на Коридорот 8. Од една страна, ова е директен удар за можноста за подобрување на поврзаноста меѓу граѓаните на Бугарија и Северна Македонија, од друга – удар врз транспортната инфраструктура на НАТО во регионот.

Во исто време, заедно со идејата за „уставни измени со одложено дејство“, Мицкоски енергично проповедаше уште неколку слогани.

Македонскиот премиер неколкупати истакна дека главен принцип за влез во ЕУ треба да биде исполнувањето на копенхашките критериуми и додаде дека во Судот во Стразбур против Бугарија се водат 14 случаи поради „дискриминација“ на некое имагинарно македонско малцинство. Интересно е што додека Мицкоски ја изговараше оваа мантра, во Северна Македонија продолжуваа репресиите врз луѓе со бугарска самосвест, а бугарските новинари одново беа запирани на државната граница, тогаш кога се обидуваа да ја покажат историската вистина за нашето заедничко минато.

Исто така, македонскиот премиер тврдеше дека не вреди да се спроведуваат уставни измени за „неколку стотици Бугари“. Во исто време, статистиката вели дека барем 150 илјади македонски граѓани имаат бугарски пасоши, за кои знаеме дека се стекнуваат со докажување бугарско потекло и декларирање бугарска самосвест. Еден од тие граѓани е не било кој туку министерката за енергетика на Мицкоски – г-ѓа Сања Божиновска. Документот со кој Божиновска го декларирала своето бугарско потекло и самосвест беа обелоденети пред јавноста.

Друг омилен наратив на Мицкоски беше оној во кој „маргиналните раководители во Софија“ го спречуваат Скопје да започне преговори поради „прашања од средните векови“. Премиерот дури го смени претходниот состав на македонскиот тим во билатералната комисија, во која бугарските и македонските историчари се обидуваат да ги решат спорните прашања од минатото. А кој беше аргументот на Мицкоски? Дека, гледате, претходниот состав не ги бранел македонските национални интереси. А притоа ние, лишени од мудроста на премиерот, мислевме дека работата на научникот е поврзана со решавање на одредени проблеми од неговата научна област, а не да брани политички позиции кои владеачката структура ги нарекува национален интерес. А кој е македонскиот национален интерес господине Мицкоски? Бранењето на постулатите на македонизмот, или преку потпирање во објективните факти, вистината за тоа какви биле Гоце Делчев и Цар Самоил, да биде запишана во учебниците по историја? Како може искривувањето на историјата да биде во национален интерес? И всушност, Бугарија не ја запира Северна Македонија поради прашања од средниот век. Скопје само си ја запира европската интеграција затоа што не ги вклучува Бугарите во уставот. Но, нека им биде јасно на сите од двете страни на границата – решавањето на историските прашања е клучот за подобрување на бугарско-македонските односи. Бугарија има целосно право во одреден момент да го блокира пристапот на Македонија доколку Скопје продолжи да демонстрира неподготвеност да постигне напредок во оваа сфера.

Во исто време, ЕУ му покажа на Скопје жолт картон, со што Албанија се одвои од Северна Македонија во процесот на европската интеграција. Тирана ги започна преговорите со ЕУ, а македонските граѓани очигледно ќе го чекаат политичкиот гениј на Мицкоски да најде опција за познатото веќе повторно преговарање. И додека чекаат, сепак можат да се запрашаат: Зарем во Северна Македонија нема значителен број граѓани со албанско потекло? Какво е нивното мислење за очигледната неподготвеност на владата да го следи патот кон ЕУ и какви мерки се подготвени да преземат?

Истовремено, политичката елита во Бугарија е мирна дека со францускиот предлог од 2022 г. ги реши своите проблеми со Северна Македонија и не мора да биде проактивна земја. Софија, меѓутоа, нема план што да прави кога Бугарите некогаш ќе бидат запишани како државотворен елемент во македонскиот устав. Популарна изјава кај јавноста, а и кај политичарите, е дека блокирањето на пристапниот процес на Скопје не е наш проблем, напротив, тоа во суштина е огромен проблем за Бугарија. Пристапувањето на Северна Македонија во ЕУ е единствената можна опција за остварување на тој вековен идеал да нема граници меѓу крвните браќа.

Ако некој мисли дека овој идеал е ирелевантен за модерната реалност, тогаш е слеп за настаните што се случуваат околу него. Зарем не забележуваме како сите наши соседи развиваат механизми за интеграција со нивните братски земји? Или едноставно не вреди да се преземат храбри дипломатски потези затоа што бараат национално единство кое не е во унисон со партиските интереси?