Режимот на Мицкоски заглушувачки молчи за тортурата врз бугарските студенти во Скопје во 1927 г.

Пишува: Велислав Илиев/БГНЕС

Откако ја презеде власта во Северна Македонија, владата на Христијан Мицкоски речиси и не пропушти ниту еден од историските датуми поврзани со српската окупација на Македонија, која започнала во 1913 година.

Меѓутоа, македонската влада заглушувачки молчи кога станува збор за моментите кога македонските Бугари биле жртви на српскиот режим или кога бугарските револуционери се одмаздувале за насилството врз нивните сонародници.

Еве уште еден таков датум…

Помеѓу 5 и 8 декември 1927 г во Скопје т.н „Студентски процес“ по чиј крај биле осудени 9 членови на Македонската младинска тајна револуционерна организација (ММТРО) на ригорозни затворски казни од 5 до 30 години. И што било страшното злосторство за кое била потребна толкава казна за 20-годишниците? Како тогаш, така и сега, одговорот е ист: поради тоа што се Бугари!

ММТРО е основана во 1922 година. по идеја на големиот водач на ВМРО Тодор Александров. Целта на организацијата е одбрана на бугарската национална самосвест, во услови на српската асимилаторска политика кај младите во Македонија. Во редовите на ММТРО влегуваат студенти и ученици, а до 1927 г организацијата има свои ќелии на универзитетите во Скопје, Белград, Загреб и Љубљана.

Во мај истата година, како последица на предавство, е уапсен Димитар Ѓузелов од Дојран, кој штотуку дипломирал филозофија на Историско-филолошкиот универзитет во Скопје. Потоа биле уапсени повеќе од 15 млади луѓе од Македонија, меѓу кои и некои од водечките активисти на ММТРО: Борис Андреев од Велес, Христо Хаџикимов и Кирил Вангелов од Штип, Петар Хаџипанзов од Велес, Борис Светиев од Битола, Емануил Чучков од Штип, Тома Петров од Скопје, Димитар Чкартов и Харалмпи Фукаров од Прилеп.

Фрлени во српските зандани, уапсените биле подложени на средновековна тортура. Им биле кршени екстремитетите, под ноктите им биле забивани метални спици, главите им биле стегнати во менгемиња, а рацете и градите им биле горени со вжештено железо. Јавноста била шокирана од нехуманото мачење на македонските студенти, а додека траело судењето табли како: „Србите да си одат во Шумадија“ и „Македонија е бугарска“ ги обоиле ѕидовите на Скопје. Адвокат на студентите е д-р Анте Павелиќ – идниот водач на хрватската револуционерна организација „Усташа“. Европа со задржан здив гледа што се случува во Скопје, а водечките западни изданија известуваат за судскиот процес.

И покрај упорната одбрана на Павелиќ, членовите на ММТРО биле осудени на долги затворски казни, од 5 до 30 години, а најтешката казна била за Димитар Ѓузелов. Во историјата на борбата на македонските Бугари за слобода, злосторствата ретко поминуваат неказнето. ВМРО на чело со Иван Михајлов му изрекува смртна казна на Велемир Прелич – обвинителот што го води судскиот процес – поради нечовечкото измачување на студентите. Казната е извршена на 13 јануари 1928 година. од страна на атентаторката Мара Бунева, која го застрелала Прелиќ на скопскиот Камен мост. За да не падне во рацете на Србите, Бунева си пукала во градите, а еден ден подоцна починала. На прашањето зошто го убила Прелич, хероината одговара: „Поради тортурата што ја вршеше врз моите колеги студенти. Затоа што ја сакам мојата татковина“.

97 години по судењето во Скопје, премиерот на денешна Северна Македонија, Мицкоски, најредовно ја напаѓа Бугарија, тврдејќи дека таа го блокира патот на Скопје кон ЕУ поради проблеми од средниот век. Не е јасно дали овие позиции на македонскиот лидер добиваат поддршка кај родната публика, но тој секако е свесен дека неговата земја е должна да ги запре фалсификациите на бугарската историја, според Договорот за добрососедство од 2017 година. Овој ист договор предвидува заедничко одбележување на датуми од заедничката историја на Бугарија и Македонија. И тука се поставува прашањето: Зошто двете земји не одредиле датум за почитување на споменот на жртвите на српските репресии? Зошто наместо таков ден, режимот во Скопје ја одбележува српската окупација на Македонија? Зошто Бугарија не го поставува прашањето, туку се заглавува во внатрешните политички борби?