Корупција, слаба контрола и загадена вода: Нова криза ја потресе Северна Македонија

Анализа на БГНЕС

Додека политичарите во Скопје продолжуваат да ја блокираат евроинтеграцијата на Северна Македонија, широко распространетата корупција сè повеќе ги продлабочува реалните проблеми во земјата. Лошата состојба на здравствениот систем одамна не е тајна, а сега во Гостивар сме сведоци на уште еден случај во кој граѓаните се разболуваат како последица на лошо управување. Водата за пиење во градот беше загадена со фекални бактерии, по што властите прогласија епидемија. Повеќе од 3.100 жители побарале медицинска помош со симптоми на стомачни заболувања.

Причината за кризата се поврзува со нерегулирано приклучување кон главниот водоснабдителен систем во реонот на изворот Вруток – еден од клучните извори за вода во регионот. При инспекција на 16 јули биле откриени незаконски поставени пумпи на водоводната мрежа. Според првичните информации, опремата била поставена на 25 јуни по наредба на раководството на државното претпријатие „Комуналец“. Намерата била да се надомести намалениот притисок во мрежата преку довод на вода од реката Вардар.

Оваа постапка довела до навлегување загадувачки материи во водоснабдителниот систем. Испитувањата на Институтот за јавно здравје утврдиле присуство на колиформни бактерии, чии вредности биле 48 пати повисоки од дозволените норми. На 18 јули здравствените власти официјално прогласија епидемиска состојба, иако само неколку дена претходно анализите на водата покажувале дека таа ги исполнува пропишаните стандарди.

Во врска со случајот, Обвинителството во Гостивар започна истрага против три лица поради сомнение за прекршоци што довеле до загрозување на јавното здравје и животната средина. Меѓу лицата опфатени со истрагата се вршителката на должност директор на „Комуналец“, Артана Асани, и двајца вработени задолжени за техничката дејност на претпријатието.

Од Државниот инспекторат за животна средина соопштија дека спорното приклучување кон системот не било одобрено од Министерството за животна средина. Директорката на институцијата, Ивана Ѓовска, посочи дека ваквите интервенции во инфраструктурата за снабдување со вода за пиење бараат претходни дозволи и почитување строги санитарни правила.

Министерот за здравство Сашо Клековски појасни дека илјадници жители побарале медицинска помош, а голем дел од нив веќе биле пуштени на домашно лекување по спроведениот третман. Сепак, властите продолжуваат внимателно да ја следат состојбата поради ризикот од појава на нови случаи.

Беше забранета употребата на водата од чешма за пиење и за приготвување храна. Агенцијата за храна и ветеринарство започна контроли во рестораните, здравствените установи, детските градинки и другите објекти што мора да користат алтернативни извори на вода. За утврдените прекршувања се предвидени санкции.

Кризата го погоди Гостивар во период на зголемена летна посетеност, кога голем број жители што живеат во странство се враќаат во градот, а традиционално се зголемува и бројот на големи семејни прослави. Ограничувањата поврзани со водоснабдувањето се одразија и врз секојдневниот живот на граѓаните и врз работењето на локалните бизниси.

Случајот отвори нови прашања за состојбата со управувањето на јавната инфраструктура во земјата. Според експертите, примената на недозволени технички решенија во систем поврзан со снабдувањето со вода за пиење укажува на сериозни слабости во контролата и одржувањето на критичната инфраструктура.

Здравствената криза во Гостивар се развива во услови на пошироки структурни проблеми во здравствениот систем на Северна Македонија. Во изминатите години земјата спроведе низа реформи, меѓу кои и воведување електронски услуги и модернизација на одделни здравствени установи, но секторот и натаму се соочува со сериозни тешкотии поврзани со финансирањето, управувањето со ресурсите и пристапот до медицинска помош.

Меѓу главните предизвици и натаму е недоволното јавно финансирање, кое ги ограничува можностите за обнова на медицинската инфраструктура, набавка на современа опрема и подобрување на условите во болниците. Системот во значителна мера се потпира и на лични плаќања од страна на пациентите, што создава дополнителен финансиски товар за многу домаќинства, особено во случаи на долготрајно лекување и хронични заболувања.

Сериозен проблем претставува и недостигот од медицински кадар. Во изминатите години Северна Македонија губи значителен дел од младите лекари, медицинските сестри и другите здравствени работници, кои бараат подобри можности за професионален развој и повисоки плати во земјите од Европската Унија. Ограничениот број места за специјализација, административните тешкотии и несигурноста во однос на кариерниот развој дополнително го поттикнуваат овој тренд.

Нерамномерната распределба на медицинските услуги, исто така, останува меѓу главните слабости на системот. Во Скопје се концентрирани голем дел од специјализираните клиники, современата медицинска опрема и квалификуваните специјалисти, додека голем број помали градови и рурални подрачја се соочуваат со недостиг од лекари и со ограничен пристап до специјализирана здравствена заштита. Поради тоа, многу пациенти се принудени да патуваат во главниот град дури и за прегледи и консултации што не можат да ги добијат во местото каде што живеат.

Во такви околности, здравствениот систем на Северна Македонија е изложен и на зголемен притисок поради хроничните заболувања, застарената инфраструктура и потребата од поефикасно управување. И покрај напредокот во дигитализацијата преку електронските рецепти, здравствените досиеја и системите за закажување прегледи кај специјалисти, технолошките решенија не можат целосно да го надоместат недостигот од медицински персонал и одржливи инвестиции. Случајот во Гостивар покажа дека, покрај долгорочните предизвици, од клучно значење останува и прашањето за контролата и управувањето со критичните јавни услуги.