Гајтанџиството – занает кој придонел за појавата на првите бугарски машини

Врвот на овој занает се совпаѓа со ренесансата, на почетокот на XIX век почна да навлегува машинското производство на гајтан.

Гајтанџиство, традиционален бугарски занает кој придонел за просперитетот и економскиот подем на бугарските земји за време на ренесансата, денес може да се види само во Регионалниот етнографски музеј на отворено „Етар“, јави известувачот на БГНЕС.

Денес, традициите на овој занает се зачувани и демонстрирани пред бугарските и странските туристи од мајсторот Мирослав Варсев.

„Гајтајнџијството е традиционален занает за производство на волнена врвка наречена гајтан. Во минатото, врвката првично се користела за зајакнување на шевовите за да не се растегнуваат. Последователно се користи како украс на разни везови, машки и женски штоф и елеци“, објаснува мајсторот за БГНЕС.

Врвот на овој занает се совпаѓа со ренесансата, на почетокот на XIX век почна да навлегува машинското производство на гајтанот. Центри на плетенка се Карлово, Калофер, Казанлдцњеск, Сливен. Во Габрово првично се произведуваа самите машини за производство на гајтаните. Тие беа наречени шарки. Како резултат на тоа, плетенките почнуваат да се плетат. „Покрај бугарската традиционална носија, која беше украсена со нив, тие беа користени и за украсување на униформите на турската регуларна војска. Ова беше голем пазар за бугарските производители“, вели мајсторот Варсев.

Занаетот почна да опаѓа со појавата на модерната европска облека. Последната гајтанска работилница во Габрово престана да работи во 1947 година. Иако во Бугарија гајтаните излегоа од мода, занаетот продолжува да се развива благодарение на турскиот пазар, каде традициите започнаа покасно, но и постепено изумреа во втората половина на ХХ век.

Како е организирана гајтанската работилница?

Како што веќе спомнавме, почетокот на механичкото плетење се однесува на првите децении на XIX век, кога се појавува шарката – првата бугарска машина направена од габровски ковачи. Шарките за плетење гајтан се наредени во посебна зграда наречена гајтанска работилница. Има два ката. Горниот кат е просторија каде што се поставени шарките. Подолу, под подот, кој е направен само од штици, се наоѓаат нивните погонски механизми.

Сопственикот на гајтанската работилница обично вработувал двајца гајтанџии кои работеле во неговата работилница. Тие работеа шест дена во неделата, а во недела се враќаа дома кај своите семејства. Во понеделник го работеле целото предиво што ќе им биде потребно за да ги плетат врвките. Самата подготовка на предивото ја правеле жените, додека гајтаџиите само ги плетеле гајтаните. Како материјал се користела овча волна.

Гајтанџиската работилница во изложбата на музејот „Етер“ е пренесена во 1964 година од областа Тепавиците кај Габрово, каде што работела во 60-тите години на XIX век.

Фото: БГНЕС