Словенската европратеничка Јовева, што ги бранеше македонскиот идентитет и јазик е половина Бугарка

За време на дебатите во Европскиот парламент околу извештајот за напредокот на Северна Македонија кон членство во ЕУ, се истакна словенечката европратеничка Ирена Јовева од локалната партија Gibanje Svoboda, дел од групата „Обнови Европа“ во ЕП, пишува Актуално. Во интервју за медиуми од РС Македониja, таа најави дека ќе се спротивстави на предлозите за отстранување на текстовите поврзани со македонскиот јазик и идентитет. Јовева изјави дека „во пленарната сала ќе се слушне македонскиот јазик“.

Во крајна линија, сите референци кон „македонски јазик“ и „македонски идентитет“ отпаднаа од годишниот извештај, изготвен од австрискиот европратеник Томас Вајц и предизвикаа остри тензии меѓу Софија и Скопје. На 18 јуни 2025 година, бугарскиот министер за надворешни работи Георг Георгиев изјави дека „македонскиот јазик и идентитет не се предмет на меѓународното право“ и не треба да бидат дел од критериумите за проширување на ЕУ.

Во рамки на дебатата, Јовева го исполни своето ветување – не само што ги критикуваше спорните текстови, туку и ѝ се обрати на салата на македонски јазик, изјавувајќи, цитирана од БТА: „За да постои македонскиот народ, не му е потребна вашата дозвола, но вам, за да го признаете, ви се потребни чесност, интегритет и храброст“.

Бидејќи македонскиот јазик не е меѓу официјалните јазици на ЕУ, нејзиниот говор не беше преведен, но снимки од нејзиниот настап брзо се проширија во медиумите во Северна Македонија и на социјалните мрежи, предизвикувајќи бурни реакции и одобрување. Дејствијата на Јовева предизвикаа еуфорија во јавноста и медиумите во земјата. Ова беше дополнително засилено од фактот дека Европскиот парламент усвои исклучително критички годишен извештај. Медиумите во југозападниот сосед ја прогласија Јовева за „новата хероина на Македонија“, наведувајќи дека нејзиното име треба да се испише со златни букви. Новинарот Љупчо Златев ја прогласи за „личност на годината“ за 2025 година.

Ирена Јовева е родена на 26 февруари 1989 година во градот Крањ – тогаш во Југославија, денес во Словенија. Пред да стане европратеничка, работела во внатрешнополитичката редакција на Словенечката агенција за печат (STA) и како новинарка во информативната програма 24UR на POP TV.

Таа пораснала во работничко семејство во Јесенице. Нејзините родители се преселиле во Словенија повеќе од една деценија пред нејзиното раѓање како економски мигранти од денешна Северна Македонија, тогаш Југославија. Откако го завршила средното економско училиште во Радовљица, го продолжила образованието на Факултетот за општествени науки во Љубљана. Дипломирала на насоката „Меѓународни односи“, а во 2017 година магистрирала на студиите „Глобални истражувања“, фокусирајќи се на пристапот на Европската унија кон македонското национално прашање.

Сепак, медиумите во Северна Македонија пропуштија да спомнат еден клучен детал од нејзината биографија – дека Ирена Јовева е половина Бугарка. Во интервју за словенечкиoт медиум Reporter.si од 21 април 2024 година, таа изјавила дека нејзиниот татко е „Бугарин од Србија“. Всушност, таткото на Јовева потекнува од градот Босилеград во Србија. Босилеград е населено претежно со етнички Бугари, а Бугарија официјално ги признава жителите таму како дел од својата историска дијаспора. За време на Југославија, нејзиниот татко најпрво се населил во градот Кочани, каде што ја запознал мајка ѝ, а во 1979 година двајцата се преселиле во Словенија. Десет години подоцна таму е родена Ирена.

Во јавните настапи, Јовева често потенцира дека носи двоен идентитет – словенечки и македонски. Всушност, таа има и законска основа за бугарско државјанство. Согласно чл. 15 од Законот за бугарско државјанство, лице со бугарско потекло – вклучително и кога потеклото е од родител, баба или дедо – може да стекне бугарско државјанство без да има потреба да престојува во земјата. Ако реши да го искористи ова свое право, Ирена Јовева ќе може официјално да ги истакне трите идентитети: словенечки, македонски и бугарски, стои во материјалот на Актуално.