Пламен Карталов и првата негова опера на отворено – во историското село Осор на островот Црес

Малото историско село Осор на хрватскиот остров Црес е местото каде што сегашниот директор на Софиската опера и балет, академик Пламен Карталов, пред околу 43 години за првпат се обидел да создаде опера на отворено. Осор, поврзан со римската и византиската епоха, во летните месеци привлекува бројни туристи, а на плоштадчето пред црквата се одржува музички фестивал, пишува 24 часа.

Во 1982 година Карталов, тогашен директор на Камерната опера во Благоевград, бил поканет да постави претстава по свој избор, но без декори – бидејќи малиот плоштад (околу 50 на 50 метри) не дозволувал сценски конструкции. Дотогаш таму се одржувале само концерти, но не и целосна оперска претстава.

Трупата заминала со еден автобус, носејќи само личен багаж и костими. Избрале две опери – барокната „Селскиот филозоф“ и „Рита“ од Доницети. И покрај тоа што низ плоштадот во текот на денот минувале туристи, Карталов успеал да ги вклучи во сценската атмосфера сите елементи од околината – од прозорците на куќите до влезот на храмот. Во акцијата биле вклучени и вистинско магаре и автомобил. „Мораше да ја впрегнам фантазијата и да носам светкавични одлуки“, признава тој во првиот том од книгата „Опера и природа“, промовирана оваа недела во БАН.

Во двата тома се опишуваат неговите подоцнежни спектакли на отворено, каде што принципот „околината станува дел од дејството“ станува негова режисерска определба. Така биле поставени и бугарските опери „Ивајло“ и „Цар Калојан“ на тврдината Царевец – токму на местата каде што се одвива историското дејствие. Овие претстави го поставија темелот на денешниот фестивал „Сцена на вековите“.

Во грандиозните борбени сцени на „Цар Калојан“, Карталов побарал од Александар Владигеров, синот на композиторот Панчо Владигеров, да адаптира музика од други негови дела, создавајќи 30-минутна битка со војници, крстоносци и коњи. „Тогаш решив да дипломирам и филмска режија, а мој професор беше академик Људмил Стајков“, изјави Карталов. Странските гости, според него, често не можеле да поверуваат дека видеоснимката на „Цар Калојан“ не е филмски монтаж, туку жив настап.

Во книгата се опишува и летниот фестивал „Опера на плоштадот“, каде што мавзолејот природно се вклучувал во сценографијата. По неговото рушење, Карталов ги постави „Набуко“ и „Борис Годунов“ на плоштадот пред „Св. Ал. Невски“, а во последните години таму се изведува „Рилскиот пустиник“.