Антидржавниот весник во САД

Пишува: доц. д-р Спас Ташев

Речиси и да има бугарски државјанин кој се интересирал за македонската пропаганда во Бугарија, а да не слушнал за малотиражниот и пропагандистички весник „Народна Волја“. Идеологијата застапена на неговите страници е идентична со официјалната доктрина за Северна Македонија, поради што весникот е полн со антибугарски тези. Сепак, весникот официјално се дистрибуира во Бугарија, но малкумина знаат дека во Америка е прогласен за антидржавен. Приказната за „Народна волја“ е всушност приказна за бугарската комунистичка глупост и негрижа за македонското прашање.

Весникот почнал да излегува во 1938 година во Детроит, под идеолошкото раководство на Бугарската комунистичка партија. Бидејќи во овој период таа го прифатила коминтерновскиот македонизам, а голем дел од бугарската емиграција во САД и Канада доаѓа од Македонија, официјалниот поднаслов на „Народната волја“ гласел дека е „весник на Бугарите и Македонците во Америка“. Сè до 1944 година, весникот немал некое значајно влијание, туку напротив бил користен само за пропагандни цели.

Со воспоставувањето на комунистичките режими во Бугарија и Југославија кон крајот на 1944 година, работите драстично се смениле. Во тоа време, новиот југословенски диктатор Тито немал поддржувачи во Америка, но БКП му била на услуга. Како резултат на тоа, весникот што таа го раководела почнал да го уредува Виктор Шаренков во име на Македонско-американскиот народен сојуз, чиј претседател бил Смиле Војданов, а секретари Георги Зајков и Никола Ковачев. Весникот и издавачите целосно и служат на југословенската антибугарска пропаганда во Америка. На пример, организираат кампања за собирање средства за изградба на болница во југословенска Македонија, но парите исчезнуваат во непознати џебови. Тие ја помогнале и посетата на Димитар Влахов на САД и неговата борба против локалната македонско-бугарска емиграција застапувана пред се од МПО, па дури и се обиделе да ја превземат. За овие свои „заслуги“ челниците на Македонско-американскиот народен сојуз во 1946 година биле одликувани со ордени од југословенските власти.

Тешко е да се погоди до каде би отишол овој пад доколку на 5 декември 1947 година, американскиот секретар за правда Там Кларк не објавил список со имиња на 90 организации кои американската влада ги смета за антидржавни и нелојални на слободата и демократијата. На оваа листа се нашол и Македонско-американскиот народен сојуз и неговиот весник „Народна Волја“. На 28 мај 1948 година, списокот со антидржавни организации кои дејствуваат во САД бил дополнет со уште 32 имиња. Ова следува по специјалната истрага на ФБИ, која покажала дека 122-те организации за кои станува збор ја поддржувале комунистичката диктатура во Источна Европа. На пример, преку овие организации на Југославија незаконски и биле обезбедени радарски системи за воени цели. Американскиот печат пишува и дека собраните средства за донации биле злоупотребени и дека релативно мал процент биле искористени за намената. Меѓу новонајавените антивладини организации се и Американскиот комитет за помош на Југославија, што бил во блиски релации со Македонскиот болнички комитет, Заедничкиот комитет на јужнословенските Американци и Американско-словенскиот конгрес, кои исто така активно работеле на промовирање на македонизмот преку океанот.

Ефектот од активностите на американските власти е запрепастувачки. На 5 септември 1948 година Македонско-американскиот народен сојуз одлучил да одржи свој конгрес во Детроит. Еден час по неговиот почеток, во салата не пристигнал ниту еден делегат освен раководството. Започнала интензивна потрага по локални имигранти од Македонија и по неколкучасовно задоцнување, конгресот се отворил со вкупно 27 присутни. Извештајот на Смиле Воиданов е толку збунувачки што на крајот ништо не се разбира од него. Од информациите на главниот уредник на „Народна воља“ јасно се гледа дека во изминатиот период 479 лица одбиле да го добијат бидејќи не ги делат неговите идеи. Меѓу конгресните бисери е и тврдењето дека весникот Народна волја бил пишуван на „славјански“ јазик.

За да се разбере несоодветното однесување на Македонско-американскиот народен сојуз, може да се направи споредба со 27. Конгрес на МПО, исто така одржан на 5 септември, но во Синсинати. На него присуствувале неколку стотици луѓе кои не можеле да се соберат во големата сала за банкет, поради што било неопходно да се отвори дополнително крило. На овој настан биле собрани 7.200 долари донации во корист на македонското ослободително движење, а во усвоената резолуција посебно внимание се посветува на „тешката состојба во која се наоѓа бугарштината“.

Овој пример јасно покажува дека Македонско-американскиот народен сојуз, предводен од Бугарската комунистичка партија, не ужива поддршка од јавноста. Неколку недели подоцна, на 23 септември, бил уапсен неговиот секретар Георги Зајков, кој бил осуден на 10 години затвор за субверзивни активности против САД, а подоцна бил екстрадиран. Самиот Македонско-американски народен сојуз е распуштен, но „Народна волја“ продолжува да излегува. Весникот во наредниот период ги следи идеолошките пресврти на Бугарската комунистичка партија за македонското прашање. Првично, тој се залагал за пробугарски македонизам, наспроти југословенскиот, но со враќањето на Бугарската комунистичка партија на историската вистина во почетокот на шеесетите години, истиот процес може да се забележи и во текстовите на „Народна волја“. Меѓу неговите цели веќе е наведено дека тој „врши културна и просветна дејност меѓу своите сонародници со бугарско-македонско потекло“.

Бидејќи весникот останува близок до комунистичкиот режим во Софија, во Америка нема многу читатели. Поради оваа причина, во 1978 година Народна Волја престанува да се печати. Меѓутоа, комунистичка Југославија го искористува овој факт, го презема името на весникот и во октомври 1980 година почнува да го издава во Сиднеј, Австралија. Една година подоцна, неговата редакција се преселила во Лондон, каде што излегувал до април 1992 година, а оттогаш излегува во Благоевград. До својата смрт во 2021 година, негов главен уредник беше Георги Христов, познат под псевдонимот Јан Пирински.

Самиот факт што весникот промовира македонистички идеи идентични со оние на Северна Македонија, укажува на неговата зависност од властите во Скопје. Овие шпекулации беа јавно потврдени дури во 2021 година, кога по повод смртта на Јан Пирински, граѓанинот на Северна Македонија Веле Митаноски на Фејсбук напиша дека во 2002 година, веднаш по преземањето на функцијата во Агенцијата за информации, првиот документ што го потпишал, бил платен налог за трансфер на средства за „Народна волја“ и дека посредник за испраќање на оваа помош бил поранешниот македонски претседател Киро Глигоров.

Веле Митаноски е поранешен дописник на југословенската новинска агенција Танјуг, а подоцна директор на Агенцијата за информации и еден од шефовите на Канцеларијата за односи со јавноста на Бранко Црвенковски. Во Северна Македонија го нарекуваат „човек кој знае премногу“. Текстот напишан од него е признание за долгогодишното мешање на Скопје во внатрешните работи на Бугарија и за финансирањето на македонската пропаганда и сепаратизам на бугарска територија.

Случајот со весникот „Народна волја“ е показател за долгогодишната неадекватна бугарска државна политика во однос на македонското прашање. Ова е пример како Бугарија со своите постапки и непостапувања го попречува македонското ослободително движење од 1944 година дури со поддршка на македонистички весник. Истиот бил прогласен за антидржавен во САД и со тој чин е поддржана бугарската кауза во Македонија.