Анализа на БГНЕС: Протоколот ги штити сите бугарски барања од 2017 г.

//

Министрите за надворешни работи на Бугарија, Теодора Генчовска и на Северна Македонија, Бујар Османи денеска го потпишаа протоколот од Вториот состанок на Мешовитата меѓувладина комисија.

Агенцијата БГНЕС ги анализира главните точки на документот.

Потсетуваме дека документот е создаден врз основа на член 12 од Договорот за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Република Бугарија и Република Северна Македонија и предвидува годишни извештаи за постигнатиот напредок во неговата имплементација, како и забележување на приоритетите за секоја наредна година. Исто така, важно е да се напомене дека и самиот договор и протоколите според чл. 12 (сегашниот, како и оној од 2019 година) беа поставени на инсистирање на Бугарија и во самата Преговарачка рамка, како главни критериуми за напредокот на Северна Македонија. Извештаите за самиот напредок, како и за имплементацијата на Договорот за пријателство и добрососедство и неговите изведени протоколи, ќе ги прави Европската комисија, но Европскиот совет ќе ги одобрува, само со согласност на бугарската страна. .

Клучно место во овогодинешниот одобрен протокол има извештајот за сработеното во различни области и сфери на соработка. Клучни, сепак, се елементите што се однесуваат на таканаречените „контроверзни теми“, вклучувајќи ги и оние што се однесуваат на главниот елемент на Договорот – општата историја.

„Под очекувањата“ е оценката на министерствата за досега одржаните 13 состаноци на Заедничката мултидисциплинарна експертска комисија за историски и образовни прашања (во натамошниот текст „Комисијата“). Двете страни изјавуваат желба за интензивирање на својата работа со најмалку 8-10 состаноци годишно, како и потреба од конкретни резултати засновани на „автентични и засновани на докази историски извори, научно толкување на историските настани“. Согласно чл. 8 ст. 3 од Договорот, двете страни се обврзуваат заеднички да ги прослават во 2022 и 2023 година сите заеднички историски настани и личности кои се веќе договорени. Дополнително, се обврзува во период од две години сите историски теми за кои е постигнат договор да се рефлектираат во наставните програми, учебниците, таблите, спомениците. Предвидено е и проучување на „оригиналите на релевантните историски извори и литературни текстови“. Дополнително, Владата на Северна Македонија се обврзува да подготви и презентира примерна лекција за 7-мо одделение од образовната програма на Република Северна Македонија на тема Цар Самуил, во согласност со препораките на Комисијата и во согласност со чл. 8 од Договорот. Владата на Северна Македонија, исто така, презема конкретна обврска, до почетокот на учебната 2023-2024 година, да ја промени содржината на учебникот по географија за VII одделение во врска со неосновани етнички/територијални претензии.

Друг клучен елемент на билатералниот протокол е заложбата од страна на Северна Македонија дека „следната Меѓувладина конференција за завршување на фазата на отворање на преговорите за членство ќе се одржи веднаш штом ќе ги вклучи во нејзиниот Устав оние нејзини граѓани кои се дел од бугарскиот народ“.

БГНЕС потсетува дека условот за вклучување на Бугарите во Уставот на РСМ беше поставен како основен за бугарската страна минатата година. Покрај историските теми и промената на Уставот, Протоколот ги вклучува и сите други важни елементи на Рамковната позиција на Бугарија од 2019 година.

Во однос на говорот на омраза, двете страни ја потврдуваат својата посветеност да преземат мерки против ваквите појави и ги назначуваат министерствата за надворешни работи како институции кои треба да контактираат и да ги информираат надлежните институции при заедничкото идентификување на ваквите случаи во натписите на јавните објекти и споменици, текстови во учебници и наставни програми, како и во јавниот простор. Двете страни, исто така, ќе се погрижат јавното финансирање на нови книги, документарни филмови и списанија, филмови и други уметнички продукции, споменици на културата и прослави да се спроведуваат во духот на Договорот за пријателство, добрососедство и соработка, и во овој контекст секој ентитет, финансиран од државата, во експлицитна и обврзувачка изјава ќе потврди дека со потребното внимание ќе го следи прашањето да не се дозволуваат сите форми на говор на омраза, а непочитувањето на оваа обврска ќе претставува основа за суспензија и враќање на средствата од страна на субјектот на доделеното државно финансирање.

Во однос на рехабилитацијата на жртвите на репресијата од комунистичкиот период, Владата на Северна Македонија изјави дека ќе ја создаде потребната сеопфатна правна рамка за целосно отворање на архивите на репресивниот апарат на поранешните државни безбедносни служби од комунистичкиот период, вклучително и полицијата, цивилно и воено разузнавање и контраразузнавање во периодот 1945-1991 година.



Во однос на правата на Бугарите, Република Северна Македонија се ангажира да преземе мерки за обезбедување ефективен пристап до еднакви права, заштита од дискриминација и зачувување на културата и идентитетот на бугарската заедница во Република Северна Македонија:

• Постигнување одржливи резултати во спречувањето и реакцијата против појавите на говор на омраза кон Бугарите во Република Северна Македонија на јавниот простор во Република Северна Македонија;

• Постигнување одржливи резултати во спречувањето, истрагата и гонењето на злосторствата од омраза, говорот на омраза и дискриминацијата на Бугарите во Република Северна Македонија;

• Преземање ефективни мерки за подигање на свеста за институционалните механизми за човекови права и зголемување на довербата на Бугарите во Република Северна Македонија кон овие механизми и национални институции;

• Постигнување одржливи резултати за гарантирање на слободното остварување на правата на Бугарите во Република Северна Македонија за слободно изразување, заштита и развој на идентитетот и специфичните карактеристики на нивната заедница, како и слободно користење на симболите на нивната заедница.

Самите протоколи се потпишани според одамна воспоставената формула во билатералните односи, на официјалните јазици на двете земји, според нивните Устави. Во оваа смисла, од бугарска страна нема промена на претходниот став во однос на јазикот на Република Северна Македонија, а тоа ќе се одрази и во заклучоците на Советот со бугарската еднострана декларација.



Претходна статија

Шолц: ЕУ треба да дејствува повеќе геополитички

Следна статија

ВМРО и Слободата

Најново од Вести