Авторитарниот и циничен Вучиќ го дестабилизира Балканот

Гардиан/БГНЕС

Во летниот период, кога европските лидери беа фокусирани на дипломатските активности на Доналд Трамп околу трговијата и Украина, тие задржаа дискретно молчење во врска со една друга криза во Источна Европа.

Веќе повеќе од девет месеци во Србија масовни студентски протести го оспоруваат авторитарното владеење на Александар Вучиќ, кој ја извршува функцијата премиер и претседател веќе 11 години. Досега Брисел во голема мера преферираше да не обрнува внимание.

Катализатор за некои од најголемите демонстрации во историјата на Србија беше уривањето на настрешницата на новореновираната железничка станица во вториот по големина град во земјата — Нови Сад, што доведе до смрт на 16 лица. Несреќата се припиша на длабоко вкоренети измами и корупција, предводени од владејачката Српска напредна партија (СНП) на Вучиќ, и брзо прерасна во искра за движење за демократски реформи. Студентите бараат предвремени избори и нова ера на транспарентност и отчетност во земјата, која сè уште е кандидат за ЕУ.

Со растечкиот гнев и разочарување на улиците, реакцијата на Вучиќ станува сè поостра. Без докази тој тврди дека странски агенти се обидуваат да „внесат револуција“. Истовремено, Вучиќ започна безмилосни репресии против групи од граѓанското општество што добиваат странско финансирање. На улиците овој месец организирани толпи нападнаа демонстранти. Според извештаите тие ограбиле бизниси во сопственост на противници на Вучиќ. Постојат бројни сведоштва и за полициско насилство. Во услови на спирала на насилство, една неодамнешна анти-владина демонстрација во Белград се одржа под паролата: „Да им покажеме дека не сме боксерска вреќа.“

Демонстрантите заслужуваат повеќе поддршка и солидарност од ЕУ отколку што добиваат. Авторитарен и циничен, Вучиќ е злонамерно присуство во политиката на Западен Балкан. Надвор од границите на Србија, тој одамна култивира подмолна и дестабилизирачка етнонационалистичка програма во однос на Косово и Република Српска — етнички српскиот дел од Босна и Херцеговина. Дома, тој сè повеќе се претвора во закана за демократијата.

Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ) утврди дека парламентарните избори во Србија минатата година биле засенети од медиумска пристрасност и користење на владини мрежи за клиентелизам, со цел да се влијае на гласачите. Авторитарниот одговор на протестите — кои се проширија и во малите градчиња, поддржувани од Вучиќ — придонесе за колапс на јавната доверба во лидер кој ја впрегнал силата на државата за да ги услужи сопствените политички интереси.

Доколку ЕУ сака да ја искористи, таа располага со значителна економска моќ. Блокот обезбедува над 60% од директните странски инвестиции во Србија и има ветено 1,6 милијарди евра на Белград до 2027 година, врзани за идни реформи. Но, Брисел не сака да гледа како земјата уште повеќе се лизга во орбитата на Русија и како резултат на тоа ги ублажи сите критики кон г. Вучиќ. Од своја страна, претседателот одигра вешт геополитички баланс — испраќајќи оружје преку трети земји и во Киев, и во Москва, како и обезбедувајќи на ЕУ клучен пристап до значителните резерви на литиум во Србија.

По насилствата ова лето, Вучиќ со задоцнување повика минатата недела на дијалог со протестантите. Но, она што ѝ е навистина потребно на Србија се слободни и фер избори и прекин на авторитарното однесување од последната деценија. Во време кога либералните вредности на ЕУ се оспоруваат и во Вашингтон, и во Москва и во Пекинг, таа мора многу порешително да ги брани во битката за демократски реформи што се одвиваат надвор од нејзините граници.