Битката кај Дојран: Пред 107 години бугарските воини ја спасуваат честа на Бугарија

Маја Бујуклиева/Фактор

19 септември е уште еден голем датум во бугарската историја, со кој нашите предци нè тераат да се гордееме и да не ја губиме надежта за Бугарија!

Во есента 1918 година Антантата решава да заврши со мала Бугарија. Намерата е преку два пробива кај Добро Поле и кај Дојран, 600-илјадната наша армија во Македонија да падне во „вреќа“ и да биде ликвидирана, а нашата држава окупирана и извадена од војната. Романците сакаат сè до Стара Планина, Грција — сè до Пловдив, а Србија — до Места и Искар. Планот тргнува успешно — Французите успеваат да ја пробијат нашата одбрана кај Добро Поле. Во тој момент, кога фронтот се руши, а во тилот избувнува метеж, една-единствена бугарска дивизија ќе ја спаси својата татковина од смртната опасност. 34.500 мажи од Плевен, Ловеч, Тројан и околијата ќе го нанесат најстрашниот пораз на англиската армија во целата нејзина историја.

Крај убавото Дојранско Езеро Антантата насобрала колосални сили — 4 англиски, 2 грчки и една француска дивизија. Деветтата плевенска е сама. Резерви нема. Знаејќи го соотношението на силите, нашите се подготвуваат да умрат. Многу офицери ги облекуваат парадните униформи, војниците ги ставаат подготвените за последно бели кошули. На 16 септември врз нив се испукани 350.000 гранати, меѓу нив и гасни, но фортификациите на генерал Вазов пак си го кажуваат зборот — даваме 9 загинати и 40 ранети. Во 5.00 часот на 18 септември три англиски и една грчка дивизија тргнуваат во напад. Во тој момент 220 артилериски цевки почнуваат да блујат оган. Генералот Вазов не ги штеди гранатите — нема веќе за кога. 400 бугарски минофрлачи ги претвораат падините на ридовите во пекол. 440 митралези директно ги косат противниците. Извлечените од бункерите Бугари одржуваат толку густ оган, што до рововите стигнуваат едвај 20–30 проценти од спротивната страна. А таму пак ги пречекува контранапад на нож.

Противникот е запрен и свртен во бегство, што наскоро го опфаќа целиот Дојрански фронт. На бојното поле остануваат повеќе од 10.000 трупа во британски униформи. Очајниот британски генерал Милн ги праќа резервните две дивизии во обиколка преку Беласица да се обидат со пробив меѓу 9-та плевенска и 11-та македонска дивизија. Нашите ги пуштаат на 50 метри и ги истребуваат одблиску со митралези и фрлачи на оган. 10.000 Грци гинат по падините на Беласица.

На 19 септември генерал Милн собира сè што може да носи оружје за да ги пополни своите редови. Но и последниот напад е удавен во крв. Побеснетата бугарска артилерија коси со оган, за првпат употребува и гасни гранати. Тоа е најкрвавиот судир во целата Прва светска војна, со најголема густина на загинати на километар фронт. Во ниедна војна Англичаните не дале одеднаш толку многу жртви, како кај Дојран.

Во целата таа сеча Деветтата плевенска дава само 494 загинати и 1208 ранети. На 20 септември извидувањето му јавува на генерал Вазов дека пред него нема непријателски единици. Тој прашува Софија дали да настапи кон веќе од никого незаштитениот Солун. Не му дозволуваат. Благодарение на Дојранската победа, сепак, во подготвуваното таму споразумение за примирје (во текот на Првата светска војна), загубената војната Бугарија е спасена од окупација.

Во 1936 година во Лондон е организирана средба на ветераните од Првата светска војна. Бугарската делегација ја води специјално поканетиот пензиониран генерал Владимир Вазов. На станицата Викторија го пречекува лично лондонскиот градоначалник, носител на највисокото англиско благородничко звање. Генералот Вазов е сместен во замокот на лорд Харболи, каде престојувал и Наполеон. На парадата на ветераните учествуваат 3000 резервисти и 200 борбени знамиња. При појавата на нашата делегација фелдмаршал лорд Милн командува:

«Спуштете ги знамињата! Минува генерал Вазов — победникот од Дојран!»

Англија ги наведнува знамињата пред генерал Владимир Вазов.

Бугарската победа кај Дојран — најголемата во целата наша 14-вековна историја — се изучува во сите воени академии. Таа запишала една неверојатна статистика: близу 70 илјади убиени од Антантата наспроти помалку од 500 загинати Бугари.