Бугарската Национална музичка академија – 105 години врвна уметност и просветителски дух

Во 2026 година, Националната музичка академија „Проф. Панчо Владигеров“ – првата високообразовна музичка установа во Бугарија – ја одбележува својата 105-годишнина со богата програма од концерти, академски форуми и културни иницијативи, јавува БНР.

Институцијата е основана под името Државна музичка академија со указ на цар Борис III од 21 јули 1921 година, како одговор на големата потреба од обучени наставници по пеење за бугарските училишта и квалификувани музичари за бугарската сцена. На чело на Академијата застанува Димитар Хаџигеоргиев – композитор и педагог, дипломец на Конзерваториумот во Прага, кој уште во 1904 година е меѓу основачите на првото средно музичко училиште во Софија, а од 1912 година е негов директор.

Обединувајќи ги средното и високото музичко образование во два оддела, новооснованата Музичка академија привлекува сè повеќе ученици и студенти. Во неа предаваат најистакнатите бугарски музичари. Меѓу нив се познатиот оперски пејач Иван Вулпе, виртуозниот флејтист Никола Стефанов, прочуените браќа Тодор и Иван Торчанови, виолинист и пијанист, големиот композитор и еден од основоположниците на бугарската музика Добри Христов, авторот на првата бугарска симфонија Никола Атанасов, легендарниот фолклорист Васил Стоин, како и истакнатите чешки музичари Хенрих Визнер, пијанист и диригент, и Иван Цибулка, виолончелист.

„Академијата прерасна во платформа за претставување впечатлива и квалитетна културна содржина, со каква можат да се пофалат само најреномираните институции во државата“, изјави неодамна пред медиумите ректорот на НМА, проф. д-р Сава Димитров, по повод јубилејот. Во посебно интервју за Радио Бугарија тој нагласи дека овие 105 години се:

„105 години традиција, 105 години државност, можам да кажам! Затоа што основањето на Академијата како висока музичка школа во 1921 година е свесен државен чин. Тој ни дава основа да се свртиме кон генерациите пред нас, да ги видиме ентузијазмот и енергијата со кои ја граделе оваа институција, која денес ужива огромна почит – како во Бугарија, така и во голем дел од Европа, а слободно можам да кажам и во светот.

Тоа е образование што на образовниот пазар се нуди како многу сериозен и вреден производ. Денес е модерно така да се зборува, иако знаеме дека образованието, всушност, е мисија со пошироко значење. Во многу случаи таа ги брани националната традиција, силата и духовноста. Токму преку образованието успеваме да го согледаме напредокот и да ги разбереме вештините потребни за современиот живот.

Во таа смисла, 105 години се и многу и малку. Си дозволувам да кажам дека ова се првите пет од новите 100 години на Академијата, од еден нов и поинаков период. Неодамна, пред околу пет години, се случи ужасниот ковид-19, кој го затвори светот, и токму така започнаа овие пет години од новото столетие на Академијата.

Се надевам дека сите следни години ќе бидат многу позначајни за развојот од времето кога бевме во застој. Со голема доза оптимизам ќе кажам дека новите генерации и стремежи во образованието наметнуваат и нови стандарди – такви какви што Академијата следи и воспоставува во својот образовен процес“.

Меѓу првите студенти на НМА се познатите бугарски композитори Љубомир Пипков, Асен Карастојанов, Веселин Стојанов, Светослав Обретенов, Филип Кутев, Марин Големинов и Георги Златев-Черкин. На неа дипломирале легендарни пијанисти и клавирски педагози, како Димитар Ненов, Панка Пелишек, Љуба Енчева и Тамара Јанкова, како и виолинистите Васил Лолов и Васил Чернаев.

Уште од почетокот, покрај класичното музичко наследство, приоритет на Академијата е и бугарското музичко творештво. На крајот од првата учебна година, раководството упатува повик до бугарските композитори да достават свои дела што ќе се изведуваат на јавни концерти. Во тоа време се појавуваат и првите научни истражувања, пред сè во областа на музичката фолклористика.

Во 30-тите години на XX век, во Академијата почнуваат да предаваат исклучителни личности: композиторите Панчо Владигеров, Веселин Стојанов, Марин Големинов и Асен Карастојанов; виолинистите Никола Абаџиев, Владимир Аврамов и Христо Обрешков; пијанистите Димитар Ненов, Панка Пелишек и Тамара Јанкова; виолончелистите Константин Попов и Константин Кугијски; обоистот Васил Спасов, фаготистот Атанас Грдев, пејачите Христо Брмбаров и Људмила Прокопова, како и музиколозите Стојан Брашованов и Стојан Џуџев.

Во 1936 година, високото музичко образование е продолжено од три на четири години и се одвива во два оддела – за подготовка на наставници по музика и за инструменталисти и пејачи.

Во 1954 година, Државната музичка академија е преименувана во Бугарски државен конзерваториум и е преструктурирана во три факултети: Теоретско-композиторски и диригентски, Инструментален и Вокален. Набргу потоа, за потребите на наставата по диригирање се формираат хор и симфониски оркестар со постојано вработени музичари. Основано е и Оперско студио при Вокалниот факултет, кое во 1964 година станува Наставен оперски театар.

Во 1995 година, Конзерваториумот го враќа статусот на Државна музичка академија со името „Проф. Панчо Владигеров“, во чест на познатиот бугарски композитор, а од 2006 година станува Национална музичка академија.

За Радио Бугарија, проф. Сава Димитров нагласува дека 105-годишнината ќе биде вистински музички празник, кој ќе го одрази сето она што се создава во музичката средина. На сцената на Академијата ќе настапат нејзините големи состави: професионалниот Академски симфониски оркестар, со кој Академијата располага од 1928 година, Камерниот хор и студентските ансамбли.

НМА соработува со сите големи музички состави во Бугарија – од Софиската филхармонија и Камерниот ансамбл „Софиски солисти“, до оркестрите во Русе, Варна и Бургас, симфониетите во Враца и Видин и составите на оперските театри.

Академијата е високообразовна установа со широк профил, која го нуди целиот опсег студиски насоки во областа на музиката и музичкото образование. Во нив се вклучени и неопходните теоретски дисциплини што ја градат научната основа за проучување на музиката во Бугарија. Затоа јубилејната програма вклучува и многубројни конференции и научни настани отворени за јавноста.

Ректорот особено ги истакнува многубројните и разновидни форми на поддршка за докторандите – студентите од третиот циклус на високо образование, во кој се подготвуваат идните колеги и професори.

„Знаете, со законот е утврдено дека докторската титула е услов за напредување во академската хиерархија. Затоа сметам дека Академијата во таа смисла е исклучително витална и во моментов има одлични одлики како високообразовна установа во земјата, а слободно можам да кажам – и во Европа“.

Денес во Музичката академија предаваат истакнати музичари и истражувачи, чиј професионализам се мери преку нивното присуство на меѓународната сцена и активната научна размена. На студентите им е овозможено редовно да настапуваат на концерти и во сценски постановки, да учествуваат на научни форуми и да објавуваат во печатените и електронските изданија на Академијата.

Како дополнување на наставниот процес, се организираат многубројни мајсторски курсеви и дополнителни циклуси предавања на истакнати бугарски и странски музичари и музиколози. На прашањето дали смета дека Академијата е конкурентна во однос на европските високообразовни установи, проф. Димитров вели:

„Сметам дека често даваме пример, внесуваме иновации и нудиме и традиционален и современ пристап во образованието. Академијата, секако, ги исполнува сите барања што ги поставува, пред сè, нашиот закон. Фактот дека тој е усогласен со европското законодавство само потврдува дека работиме според највисоките можни стандарди.

Многу често ќе го слушнете министерот за образование како вели дека ние, односно високото образование, сме системот со најстрога контрола на квалитетот во целата држава. Затоа се надевам дека токму тоа го докажуваме преку гаранциите од државата и преку квалитетот што го покажуваме на сцената како изведувачи и како луѓе што се занимаваат со научната страна на музиката“.

Проф. Димитров е уверен во високиот квалитет на образованието во НМА:

„Знаете, во последно време често зборуваме за бугарските концерт-мајстори. Еден мој почитуван колега, професор и диригент, се потрудил да преброи дека само во оркестрите од таканаречената категорија А, односно високопрофесионалните состави во светот, има 72 концерт-мајстори Бугари. Таква висока оценка не даваме ние – ја дава светот. Затоа можам да кажам дека во моментов имаме исклучителен, гарантирано висок квалитет на образованието“.

Ако денес угледот на НМА го шират музичари како Павел Балев, Веско Ешкенази, Пенка Кунева и Пламена Мангова, во минатото најреномираната бугарска високообразовна музичка установа ја претставувале пред светот блескави оперски ѕвезди како Тодор Мазаров, Христо Брмбаров, Димитар Узунов, Николај Ѓауров, Љубомир Бодуров, Јулија Винер, Гена Димитрова, Рајна Кабаиванска, Ана Томова-Синтова, Стефка Евстатиева, Калуди Калудов, Валери Попова и Камен Чанев.

Своето образование во Академијата го стекнале цела плејада бугарски композитори, меѓу кои Филип Кутев, Марин Големинов, Веселин Стојанов, Светослав Обретенов, Парашкев Хаџиев, Константин Илиев, Лазар Николов, Красимир Ќуркчиски, Васил Казанџиев, Тодор Попов, Александар Рајчев, Александар Јосифов, Николај Кауфман, Александар Владигеров, Стефан Драгостинов, Симеон Пиронков и Георги Арнаудов.

НМА им дала почеток на кариерата и на диригенти како Атанас Маргаритов, Иван Маринов, Георги Робев, Васил Арнаудов, Георги Димитров, Георги Нотев и Емил Табаков. Меѓу големите бугарски пијанисти што дипломирале на Академијата се Антон Диков, Николај Евров и Људмил Ангелов, а меѓу виолинистите – Петар Христосков, Бојан Лечев, Георги Бадев и Минчо Минчев.

Разговорот со проф. Сава Димитров ѝ го претставуваме на публиката токму на 1 ноември – Денот на народните будители. Што би им посакал ректорот на НМА на сите Бугари, во земјата и низ светот?

„Да го слушаат националниот дух изразен преку музиката. Да работат за афирмација на нашиот национален идентитет во светот, да го афирмираат ‘со знак плус’. Да го бараме доброто, да го истакнуваме, да им даваме добри примери на генерациите по нас, за да се зачува сеќавањето на човечноста и добронамерноста со кои сите, да ги наречеме будители – луѓе што создале традиции – придонеле Бугарија и бугарскиот дух да бидат присутни насекаде низ светот“.