Димитар Радев: Бугарија веќе е дел од европската монетарна архитектура

Учеството како набљудувач во ЕЦБ ни дава многу вредно искуство уште пред формалното приклучување. Со еврото Бугарија не губи, туку добива суверенитет – од следачи кон заеднички носители на одлуки. Од првиот ден ќе има доволно евра за бизнисот и граѓаните. Промената во секојдневието ќе се почувствува најмногу како удобност и сигурност. Ова го изјави гувернерот на БНБ во интервју за списанието на БСК NOBLESSE OBLIGE, пренесува БГНЕС.

Агенцијата БГНЕС го објави целиот текст на интервјуто:

Г-не Радев, веќе присуствувате како набљудувач на седниците на Управниот совет на ЕЦБ. Што Ви остави најсилен впечаток и како тоа ќе ѝ помогне на Бугарија?

Ова е многу вредно искуство за Бугарската народна банка. Одблиску гледам како функционира процесот на носење одлуки – длабочински, аналитички и со визија за целата европска економија. Темите ги опфаќаат сите области – од инфлацијата и монетарната политика до финансиската стабилност и платежните системи. Ова учество е природно продолжение на процесот кој го започнавме уште пред години – градење експертиза, институционална подготовка и култура. Така на 1 јануари 2026 нема да започнуваме од нула – ќе бидеме подготвени и интегрирани.

Кое е најголемиот предизвик пред БНБ во оваа подготовка?

Да обезбедиме целосна готовност во рамките на строг распоред. Тоа вклучува институционални промени, правна конвергенција, логистика, но и уште нешто – доверба. Луѓето треба да бидат уверени дека процесот е добро управуван и транспарентен.

Веќе направивме сериозни чекори – правната рамка е усогласена, секундарното законодавство е донесено, подготовките течат според план. Но обемот на задачата останува голем и бара постојана дисциплина и координација.

А лично за Вас – што е најтешко во овој премин?

Најтешко е да се обезбеди стабилност и предвидливост во средина на големи промени. Техничките задачи имаат решенија – прашање се на организација и ресурси. Поголемиот предизвик е довербата – општеството да знае дека процесот е контролиран и јасен.

Во овој контекст централната банка треба да биде сидро на стабилност – преку професионализам, доследност и јасна комуникација.

Кои се критичните чекори во моментов?

Тие се неколку и течат според распоред:

• Правната конвергенција е целосно завршена;
• Евробанкнотите веќе пристигнаа и се чуваат во трезорите на БНБ;
• Ковањето на бугарските евромонети е во активна фаза;
• Интеграцијата кон европските платежни системи е практично завршена – на етапа тестови и симулации;
• Работиме во постојана координација со ЕЦБ и другите европски институции.

Ќе има ли доволно евра во оптек уште од првиот ден?

Да, тоа е клучен приоритет. Трговските банки ќе бидат однапред снабдени, за да можат од првиот ден да обезбедат готовина за бизнисот и граѓаните.

БНБ веќе располага со потребните количини евробанкноти. Ги подготвуваме и евромонетите. Работиме и со „Бугарска пошта“, за да стигнеме до најоддалечените региони. Нема да има проблеми со ликвидноста.

Во општеството постојат стравови дека Бугарија ќе го изгуби монетарниот суверенитет. Како одговарате на тоа?

Не станува збор за загуба, туку за трансформација. Со валутниот одбор ние ја следиме политиката на ЕЦБ, но без право на глас. Со еврото ќе седиме на масата каде што се носат одлуките.

Бугарија ќе има свој претставник во Управниот совет на ЕЦБ – тоа е сосема поинакво ниво на учество.

Како ќе се промени улогата на БНБ по воведувањето на еврото?

Ќе бидеме дел од Евросистемот и ќе учествуваме во формирањето на заедничката монетарна политика. Но ќе задржиме и бројни клучни национални функции – макропруденцијална политика, надзор врз платежната инфраструктура, управување со меѓународните резерви.

Со други зборови, улогата на БНБ нема да се стесни, туку ќе се прошири – од национална кон европска.

Дали сме подготвени за промената во платежните системи?

Да. Се интегрираме кон TARGET услугите на Евросистемот – TARGET2 и TIPS. Спроведуваме тестови, симулации и обуки со банките и давателите на платежни услуги.

Целта е јасна – од 1 јануари 2026 сè да функционира непречено, без прекини или потешкотии за бизнисот и граѓаните.

Постои ли ризик за банкарската стабилност по преминот кон еврото?

Не. Банкарскиот систем е стабилен – добро капитализиран, со висока ликвидност и одржливи профити.

Не треба да заборавиме и нешто многу важно – веќе сме дел од Банкарската унија. Најголемите банки се под директен надзор на ЕЦБ, а останатите – под надзор на БНБ, но во рамките на заедничкиот механизам. Располагаме со сите европски инструменти за стабилност и заштита.

Што ќе се промени во банкарскиот надзор?

Со приклучувањето кон Банкарската унија во 2020 веќе ги ставивме најголемите банки под директен надзор на ЕЦБ. Тоа функционира добро.

Со еврото нашиот статус ќе биде целосно изедначен со тој на останатите централни банки во еврозоната. Ќе имаме уште посилно учество во стратешките одлуки на европско ниво.

Што научивте од искуството на Хрватска, Словачка, Литванија и другите што веќе минаа по овој пат?

Дека подготовката треба да биде навремена, дисциплинирана и добро координирана. И дека комуникацијата со општеството е одлучувачка – мора да има јасни пораки, за да нема шпекулации и недоразбирања.

Ние ги применуваме овие лекции. Во некои области, особено техничките, сме дури и понапред од другите земји на истата етапа. Најважно е преминот да биде успешен, предвидлив и општествено поддржан.

И едно повеќе човечко прашање – како Бугарите ќе ја почувствуваат промената во секојдневието?

Највидливо ќе биде удобството. Нема да има потреба од размена на валута, ќе се патува и ќе се купува во целата еврозона со исти пари.

Се разбира, секогаш постојат грижи дека цените може да се зголемат. Но искуството на другите земји покажува дека ако преминот е добро управуван и строго се следи за злоупотреби, ефектот е ограничен. Најважна е транспарентноста – на пример преку истовремено објавување на цените во лева и евра во преодниот период.

А Вие лично како гледате на овој историски момент за Бугарија?

Ова е проект во кој го вложив целото мое искуство и експертиза за да го поддржам колективниот напор. Бугарија прави стратешки чекор напред – од периферијата кон јадрото на Европската унија.

Како централни банкари сме должни да гарантираме стабилност и предвидливост. Но како граѓанин го гледам и како симбол – Бугарија веќе е дел од срцето на Европа.