Две години од владеењето на Мицкоски: надворешнополитичко фијаско, дипломатска изолација и ескалација на антибугарската агресија

Анализа БГНЕС

Деновиве се навршија две години од доаѓањето на власт на владата на Христијан Мицкоски во Скопје. Тоа е доволен период за да се извлечат јасни заклучоци за надворешнополитичката ориентација на Мицкоски и неговиот кабинет.

Надворешната политика на владата на ВМРО-ДПМНЕ, предводена од премиерот Христијан Мицкоски, означи значителен геополитички пресврт за Република Северна Македонија. Од моментот на доаѓањето на власт, кабинетот ја изгради својата надворешнополитичка стратегија врз тезата дека преговарачката рамка од 2022 година, позната како Француски предлог, не е конечна и може повторно да се преговара.

Главните тврдења на владата во Скопје се концентрираа околу ставот дека во Европската унија има земји членки кои ја споделуваат нејзината позиција против „бугарскиот диктат“. Главен и практично единствен јавно видлив сојузник во оваа насока, сепак, се покажа Унгарија на Виктор Орбан.

Владата на Мицкоски ја пласираше пред македонската јавност тезата за уставни измени со одложено дејство. Според неа, внесувањето на Бугарите во основниот закон може да биде изгласано сега, но да стапи во сила дури кога земјата ќе ги заврши преговорите и ќе стане полноправна членка на ЕУ. Ова беше претставувано како сигурна стратегија, за која Скопје наводно има премолчена согласност од важни европски престолнини.

Во свои интервјуа за Македонската радио-телевизија, премиерот Мицкоски го аргументираше своето одбивање на уставните измени со недостигот од реципроцитет од страна на Бугарија во однос на одлуките на Европскиот суд за човекови права во Стразбур.

Аналитичари во регионот ги определуваат овие тврдења како внатрешнополитичка манипулација, бидејќи сите водечки европски институции, вклучително и Европската комисија, како и држави како Германија и Франција, повеќепати официјално изјавија дека преговарачката рамка е усвоена со консензус од 27-те земји членки и дека нема можност за нејзино повторно преговарање.

Историското раздвојување на Северна Македонија и Албанија и дипломатската изолација

До есента 2024 година Албанија и Република Северна Македонија се движеа во заеднички пакет на патот кон европската интеграција. Меѓутоа, поради систематското одбивање на владата на Мицкоски да пристапи кон исполнување на преземените меѓународни обврски и да го измени Уставот, земјите членки на ЕУ едногласно одлучија да ги одвојат двете држави.

Албанија официјално ги започна суштинските преговори за членство на 15 октомври 2024 година, за време на втората Меѓувладина конференција во Брисел, отворајќи го Кластерот 1.

Официјалното раздвојување беше аргументирано со принципот на сопствени заслуги, бидејќи Тирана ги исполни сите барања и ЕУ не можеше да ја држи како заложник на споровите меѓу Скопје и Софија. Како одговор, премиерот на Северна Македонија ја определи одлуката како „неправда“ и изјави пред медиумите дека ќе направат сè за да влезат во ЕУ, но „не како модерни Македонци, туку како горди граѓани“, обидувајќи се да ја префрли вината врз европските институции.

Одбивањето дијалог и конфронтацискиот тон кон соседните земји членки на ЕУ, вклучително и Бугарија и Грција во однос на непочитувањето на Преспанскиот договор и користењето на уставното име, го доведоа Скопје до сериозна политичка изолација.

Министерот за надворешни работи на Северна Македонија, Тимчо Муцунски, официјално изрази „ужасно разочарување“ од дипломатските одговори на Брисел и Софија во врска со нотите и предлозите за компромис испратени од Скопје. Сепак, позицијата на Унијата останува монолитна: Скопје најпрво мора да ја исполни преговарачката рамка.

Врзувањето на Скопје со економски проекти и заеми од Унгарија, проследени со сериозни докази за кинески капитал зад нив, ја оддалечи земјата од јадрото на проевропските партнери на Балканот. Додека соседните држави напредуваат, Северна Македонија останува замрзната во фазата по завршениот скрининг-процес.

Во овој контекст, премиерот Мицкоски го дефинираше Францускиот предлог пред парламентот на Северна Македонија како единствен во современа Европа во кој членството зависи од комисија што ја толкува историјата. Меѓутоа, официјалните извештаи на ЕК јасно посочуваат дека недостигот од уставни измени е единствената правна и политичка пречка за преминување кон следната фаза.

Цврстото одбивање на лидерите на ЕУ и неуспехот на унгарското посредување

Надворешнополитичката изолација на владата на Мицкоски најкатегорично се потврдува преку позициите на раководителите на институциите на Европската унија, кои јасно ги исцртуваат црвените линии пред Скопје.

Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, за време на своите посети на Скопје изречно посочи дека целта е отворање на првиот преговарачки кластер што е можно поскоро, но дека за тоа е неопходно да се исполнат преземените обврски за промена на Уставот, бидејќи рамката е јасна и мора да се почитува.

Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, нагласи дека нема план Б — проширувањето е процес заснован на јасни правила и Европскиот совет веќе се изјаснил за преговарачката рамка за Северна Македонија. Промена на оваа рамка не е на дневен ред, а патот напред бара целосно исполнување на критериумите.

Високата претставничка на ЕУ за надворешни работи, Каја Калас, потсети дека Европската унија е сојуз на споделени вредности и договори, а почетокот на суштинските преговори поминува преку исполнување на условите договорени во 2022 година. Брисел нема да прави компромис со своите принципи.

Еврокомесарката за проширување, Марта Кос, испрати директни пораки, изјавувајќи пред Европскиот парламент дека нема да има заобиколување на правилата и дека Северна Македонија мора да го промени својот Устав за да продолжи напред, бидејќи преговарачката рамка е „законот“ според кој се движи овој процес.

На оваа позадина, Скопје се обиде да побара алтернативен излез преку Будимпешта. Софија реагираше веднаш и категорично го одби посредништвото предложено од унгарскиот премиер Виктор Орбан за решавање на „спорот“, изјавувајќи дека преговорите не се водат меѓу одделни држави, туку со Европската унија, според веќе договорени услови.

Истовремено, финансиската инјекција од Унгарија за Скопје во форма на кредит од 1 милијарда евра беше подложена на тешки критики од економски и политички експерти во регионот. Според нив, овој заем во суштина има кинеско потекло, а Будимпешта само пренасочува капитал од Пекинг со цел зајакнување на геополитичкото влијание на Кина во Западен Балкан. Тоа дополнително ги компромитира европските претензии на кабинетот „Мицкоски“.

Системската физичка агресија и говорот на омраза против бугарската заедница во Северна Македонија

Паралелно со политичката конфронтација, во последните две години се забележува нагла и опасна ескалација на физичката агресија, вандализмот и подметнатите пожари, насочени директно против луѓето со бугарска самосвест, културните институции и дипломатските мисии во Република Северна Македонија.

Главната зграда на Бугарската амбасада во Скопје стана предмет на вандалски чин, при што комплексот беше нападнат со камења и беше сериозно оштетен централниот влез на нашата дипломатска мисија. Ова следуваше по претходни инциденти со разбивањето на Бугарскиот културен центар.

Ситуацијата критично ескалираше откако пред самата зграда на Бугарската амбасада во Скопје намерно беа запалени дипломатски автомобили. Нападот предизвика остри реакции од сите 17 бугарски европратеници, кои во заедничка официјална позиција до Европскиот парламент го определија актот како подол напад и намерен чин на агресија против бугарската држава и европските вредности.

Притисокот врз луѓето со бугарска самосвест во Северна Македонија се изрази и преку зачестени случаи на физичко насилство. Последниот брутален случај на физичка пресметка беше насочен против познатиот новинар и аналитичар Владимир Перев во Скопје.

Нападот врз него предизвика сериозни протести во Софија, вклучително и пред зградата на Европската комисија, под мотото „Ниту еден повеќе“. Бугарските организации алармираа дека масовното известување за случајот во самата Северна Македонија било подложено на цензура и дека вестите биле избришани од локалните медиуми следниот ден по претепувањето.

Овие настани ја продолжуваат црната серија од претходниот период, обележан со жестокото претепување на секретарот на бугарскиот клуб „Цар Борис III“ во Охрид, Христијан Пендиков, и пукањата кон културните центри на бугарската заедница.

Наместо да преземе мерки за совладување на говорот на омраза, владата на Христијан Мицкоски ги користи инцидентите за внатрешна пропаганда. Премиерот ја пласираше тезата дека зад провокациите во последно време, всушност, стоела организирана бугарска кампања во Северна Македонија.

Со оваа реторика, Скопје се обидува да ги претвори жртвите во сторители, сугерирајќи ѝ на јавноста дека инцидентите се самоинсценирани со цел блокирање на европскиот пат на земјата. За Брисел, меѓутоа, станува сè поочигледно дека во Северна Македонија недостига политичка волја за исполнување на основниот Копенхашки критериум за членство, поврзан со почитувањето на човековите права и заштитата на малцинствата.