Две години по францускиот компромис. Скопје – сѐ подалеку од ЕУ

Пишува: Георги Пашкулев, главен уредник на БГНЕС

На 17 јули се навршуваат две години од усвојувањето на т.н Францускиот компромис, со кој Северна Македонија требаше официјално да ги започне преговорите за членство во ЕУ.

Францускиот компромис се состои од три меѓусебно поврзани елементи. Првата – заклучоците на Советот на ЕУ утврдуваат дека темата „билатерални односи Скопје-Софија“ ќе биде дел од преговарачкиот процес. Вториот – преговарачката рамка, која заедно со Заклучоците се однесуваат на трет, клучен документ – Билатералниот протокол, меѓу Скопје и Софија. Ова е всушност и до денес e патоказот со конкретни заложби што Скопје требаше да ги исполни во последните две години во замена за евроинтеграциите на земјата.

Во записникот од вториот состанок на Мешовитата меѓувладина комисија, формиран врз основа на член 12 од Договорот за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Бугарија и Северна Македонија, се наведува дека Скопје изразува согласност следната Меѓувладина конференција со ЕУ за отворање на преговорите за членство во ЕУ ќе се одржи откако во преамбулата и во два члена од нејзиниот Устав, Бугарите ќе бидат вклучени меѓу државотворните народи.

Во истиот протокол, Владата на Република Северна Македонија, согласно чл. 11 ст. 5 од Договорот, ја потврдува заложбата дека ништо во нејзиниот устав не може и не треба да се толкува дека претставува или некогаш ќе претставува основа за мешање во внатрешните работи на Република Бугарија со цел заштита на статусот и правата на луѓе, кои не се граѓани на Северна Македонија. Оваа клаузула де факто и де јуре покажува дека Скопје нема претензии за признавање на „македонско малцинство“ во Бугарија.

Протоколот предвидува и прекин на говорот на омраза против Бугарите и Бугарија, говор што ужива огромна институционална и медиумска поддршка во Северна Македонија. Рехабилитацијата на жртвите од репресиите од комунистичкиот период е исто така меѓу заложбите на Скопје. Властите во Северна Македонија требаше да кажат дека ги осудуваат и се извинуваат за неправдите и репресиите извршени во минатото, директно или индиректно, од страна на југословенските комунистички власти врз граѓаните врз основа на нивното етно-политичко самоопределување, вкл. во однос на Бугарите.

Владата на Северна Македонија изјави дека ќе ја создаде потребната сеопфатна правна рамка за целосно отворање на архивите на репресивниот апарат на поранешните државни безбедносни служби од комунистичкиот период, вклучително и полицијата, цивилното и военото разузнавање и контраразузнавањето во периодот 1945 г. -1991 г.

Скопје требаше да подготви и презентира примерок на лекција за VII одделение од образовната програма на тема Цар Самоил, согласно препораките на заедничката историска комисија. Бугарија и Северна Македонија, најдоцна до учебната 2024-2025 година, требаше да ги усогласат, каде што тоа е потребно, сите учебници по историја во наставната програма, така што тие да ги одразуваат резултатите постигнати со работата на историската комисија.

Во однос на човековите права, Северна Македонија мораше да преземе мерки за да обезбеди ефективен пристап до еднакви права, заштита од дискриминација и заштита на културата и идентитетот на бугарската заедница.

Ова се само дел од обврските што Скопје ги прифати на 7 јули 2022 година. Прегледот на она што е направено во последните две години покажува дека, без разлика на политичката конфигурација, хибридниот режим во Северна Македонија не исполнил ниту една меѓународна обврска. Многу од нив не бараат уставни или законски измени, само политичка волја.

И социјалистичката влада од СДСМ, која владееше до јуни годинава, и новата националистичка влада на ВМРО покажаа дека нивната желба за евроинтеграција на државата е само гола парола. Актуелниот премиер Мицкоски, кој беше противник на францускиот компромис, наместо да ги насочи напорите на неговата влада кон приближување кон Брисел, ја отвори вратата за агресивната политика на најблискиот пријател на Путин на Балканот, српскиот претседател Александар Вучиќ. Мицкоски не признава дека Договорот за добрососедство со Бугарија од 2017 година е меѓународен договор, што во суштина е лага. Згора на тоа, тој создава лажни очекувања во јавноста дека тој ќе може повторно да преговара за другите два документа од францускиот компромис – заклучоците на Советот на ЕУ и Преговарачката рамка. Во однос на говорот на омраза, Мицкоски не само што не се обидува да го намали, тој и неговите министри се секојдневен извор на говор на омраза кон Бугарите и Бугарија.

Дојдовме до точката во која Мицкоски почна да го негира самото постоење на Бугарите во Северна Македонија, велејќи дека тоа се „неколку стотици луѓе“. Оваа изјава ја демантираат податоците од последниот попис во земјата, каде што тие што се изјасниле како Бугари се околу 3.500. Зборовите на Мицкоски звучат уште посмешно во споредба со информацијата дека близу 140 илјади граѓани на Северна Македонија се стекнале со бугарско државјанство од 2007 година. до сега декларирајќи бугарска самосвест и бугарско потекло. Времето ќе покаже, но некои од овие „крипто-Бугари“ кои се плашат да се изјаснат можеби се членови на семејството на премиерот на Северна Македонија.

Покрај тоа што го негира постоењето на Бугарите во Северна Македонија или се однесува на потсмев кон нив, Мицкоски има претензии и за признавање на „македонско малцинство“ во Бугарија, цитирајќи неколку одлуки на Европскиот суд за човекови права против Бугарија. Овие изјави на Мицкоски, освен што се во спротивност со Договорот за добрососедство, покажуваат и целосен недостиг на правна писменост од страна на премиерот. Неколкуте одлуки на судот во Стразбур не ја обврзуваат Бугарија да признае ниту едно малцинство. Во овие одлуки никаде не се споменува репресија, туку само повреденото право на здружување.

Цинизмот на Мицкоски во однос на меѓународните договори на Северна Македонија и обврските вклучени во нив говори за немањето било каква политичка волја владата на земјата да продолжи по својот европски пат. Провокациите кон Бугарија и стигматизирањето на Бугарите ќе продолжат да бидат секојдневние. Со ваквата политика, владата во Скопје не само што нема да го запре говорот на омраза, туку ќе продолжи да ја поттикнува и оправдува репресијата врз Бугарите и замрзнувањето на односите со Бугарија.

Две години по потпишувањето на францускиот компромис, може да се види дека ниту претходниот ниту актуелниот премиер на Северна Македонија не сакаат нивната земја да ги спроведе неопходните демократски реформи и да ги почитува човековите права. Две години по 17 јули 2022 година. Северна Македонија се повеќе се чини дека е осудена на пост-тоталитарната безвременост.