Хибриден режим на Балканот: Зошто цвета длабоката држава во Северна Македонија?
Последната резолуција на Европскиот парламент за процесот на пристапување на Северна Македонија, усвоена на 9 јули 2025 година, испраќа јасен сигнал за растечкото злонамерно странско влијание и геополитички националистички проекти кои го загрозуваат демократскиот развој, суверенитетот и европскиот пат на државата. Меѓу најзагрижувачките трендови е зголеменото продирање на идеологијата на „Српскиот свет“, која парламентот ја дефинира како дестабилизирачки фактор на Балканот. Во резолуцијата се изразува децидна загриженост за проектот „Српски свет“, а се осудува учеството на претставници на владата на Северна Македонија на средби кои го поттикнуваат.
Според документот:
„Некои претставници на владата на Северна Македонија ја поддржувале и поттикнувале оваа концепција; Парламентот го осудува учеството на средби чија цел е воспоставување сфера на влијание што го поткопува суверенитетот на други држави и стабилноста во регионот.“
Ова е една од најкатегоричните јавни изјави на институција на ЕУ во врска со ширењето на српската националистичка идеологија надвор од Србија. Концептот, кој често се споредува со рускиот „Руски свет“, има за цел културно и политичко обединување на Србите, вклучително и надвор од територијата на Србија. Неговото присуство во Северна Македонија се перципира како закана за кревкиот меѓуетнички баланс во земјата и како реваншистичка идеологија што потсетува на конфликтите од 90-тите години.
Резолуцијата нагласува дека Русија ги засилува своите дезинформациски кампањи во Северна Македонија преку српскојазични медиуми кои функционираат како регионални засилувачи на кремлските наративи:
„Северна Македонија и натаму е цел на злонамерни надворешни влијанија… особено преку српскојазични таблоиди и медиуми што функционираат како регионални засилувачи на кремлската пропаганда.“
Овие медиуми шират антиевропски, антинатовски и проруски пораки, особено насочени кон етничките Срби и разочараните гласачи. Во извештајот се наведува дека во периодот 2018–2023 година биле протерани 13 руски дипломати поради активности некомпатибилни со нивниот дипломатски статус – доказ за постоење мрежи за прикриено влијание.
Присуството на Кина во Северна Македонија е помалку видливо, но исто така предизвикува загриженост. Во резолуцијата се наведува:
„Кина се стреми да го прошири своето влијание преку контрола врз информациите, инвестициона дипломатија и присилни клаузули во инфраструктурните заеми.“
Особено загрижувачки е што кинески дипломатски мисии финансираат платени содржини и мислења во македонски медиуми, без тоа да биде обележано. Ова ја подрива транспарентноста и медиумската независност, создавајќи простор за навлегување на авторитарни наративи во јавната дебата.
Особено впечатливо е што Европскиот парламент ја критикува Унгарија, земја членка на ЕУ, за нејзината улога во промовирањето авторитарни интереси на Балканот:
„Унгарската и српската влада имаат улога во напредувањето на геополитичките цели на Кина и Русија… вклучително и преку заем од унгарската банка Eximbank, кој, изгледа дека, е со кинеско потекло.“
Оваа практика покажува како финансиски инструменти и заеми се користат за зајакнување на економската зависност, со што се поткопува европската интеграција на земјите кандидатки.
Резолуцијата повеќепати потенцира дека странското влијание и дезинформациите претставуваат стратешка закана. Близу 50% од граѓаните на Северна Македонија веруваат во лажни наративи за војната во Украина и меѓународните настани. ЕУ инсистира на: медиумска писменост, поддршка за проверка на факти, стратегии за сајбер-безбедност и транспарентност за финансирањето на медиумските содржини.
Иако на прв поглед Северна Македонија ја следи надворешната политика на ЕУ, вклучително санкциите против Русија и поддршката за Украина, одбивањето да ја осуди руската агресија во Украина во ОН во февруари годинава се разгледува како отстапување од линијата на ЕУ.
Европскиот парламент подвлекува дека странските влијанија, особено од Србија, Русија, Кина и Унгарија, претставуваат директна закана за демократската иднина на Северна Македонија. Преку Механизмот за раст и реформи, ЕУ ќе ѝ обезбеди на земјата до 750 милиони евра, доколку владата на Христијан Мицкоски спроведе сериозни реформи. Северна Македонија се наоѓа на раскрсница – меѓу европската демократска перспектива и растечките предизвици од страна на надворешни авторитарни актери. Резолуцијата на Европскиот парламент е јасен сигнал до Скопје дека постигнувањето стабилност и суверенитет бара длабока реформа на локалните политички елити, кои досега не покажале способност за ефикасен отпор против злонамерните надворешни влијанија.
