| |

Иван Снегаров – во името на историската вистина и на Бугарија

Љубовта на Иван Снегаров кон родната историја, која подоцна прераснала во негова професија, започнала рано. „За нас – се сеќава тој- немаше поомилен предмет од бугарската историја, која наставниците ни ја учеа некако тајно, без учебници, а историските факти ги запомнувавме само од нивните возбудени приказни, пишува Архивниот фонд на БНР.

Иван Јончев Снегаров е роден на 30 септември (12 октомври, нов стил) 1883 година во Охрид – центар на средновековната бугарска култура, град со богато револуционерно минато. Неговиот татко – Јонко Снегаров, бил роднина на легендарниот ајдутин Кузман Капитан, бил патриот и пријател на Григор Прличев. Синот се сеќава на неговата упорност со која работел на подигнување на образовното ниво на сонародниците.
Оставен сирак во сиромашно семејство, Снегаров ја вкусува немаштијата уште од раното детство. Учел во грчкото и бугарското училиште во родниот град, а подоцна во својата научна дејност го користел своето знаење од грчкиот јазик. Во 1898 година го завршил трикласното училиште.
Иван Снегаров се запознал со идеите на бугарските национални револуционери – браќата Миладиновци, Григор Прличев, Атанас Узунов, Иван Групчев. Од наставничката Недела Петкова (Баба Недела) напамет ги научил песните на Добри Чинтулов и Христо Ботев. Го проучувал минатото на својот град, прашувал и испрашувал за заговорот на Натанаил Охридски, за неговите сограѓани кои отишле со четите на Филип Тотју, Панајот Хитов и Ботев, собирал податоци за охриѓани кои учествувале во Руско-турска војна. Поради неговата голема трудољубивост и љубов кон учењето, добива стипендија од Бугарската егзархија во Цариград, каде што дипломирал на Богословската семинарија во 1906 година. За да заработи за живот, станал учител во Ениџе Вардар, а подоцна и службеник во Бугарската егзархија во Цариград. Неговата жед за знаење не го оставала, откако веќе ја доби наклонетоста и покровителството на егзархиските власти, две години подоцна Иван Снегаров добил стипендија за Киевската теолошка академија, на која дипломирал со почести во 1912 година со титулата „кандидат на теолошките науки“. Неговата дисертација била посветена на Охридската архиепископија – тема која подоцна ја проширил проширена и стана основа на неговата обемна, двотомна Историја на Охридската Архиепископија-Патријаршија (објавена 1924, 1932).

Снегаров зборува за студентските години на Киевската теолошка академија и за одбраната на неговата дисертација, во запис од 1967 година, кој се чува во Златниот фонд на БНР:

„Во текот на своето осумвековно постоење Охридската архиепископија била поврзана со речиси сите балкански држави. Нејзината приказна е величествена илустрација за сложениот, тежок и мачен пат што го бил изоден од дел од бугарската нација.
Првиот том ја следи историјата на Охридската архиепископија од нејзиното создавање до освојувањето на Балканскиот Полуостров од Турците.
Авторот нè запознава со личности чие историско значење далеку ги надминуваат регионалните граници. Меѓу нив се свети Климент Охридски, архиепископите Теофилакт Охридски и Димитар Хоматиан и ред други.
Во вториот том авторот ја следи состојбата на Охридската архиепископија за време на турското ропство, од нејзиниот пад до нејзиното уништување (1394-1767). Посочени се границите на епархиите, архиепископите и епархиските епископи. Се истражува односот меѓу свештенството и мирјаните. Посебно место е посветено и на структурата и управувањето на Охридската црква, поседувајќи законодавна, извршна и судска граѓанска власт, како и на изборот на архиереите, на одржувањето на свештенството, на црковната дисциплина и на организацијата и дејност на црковниот двор.“, цитат од предговорот на том 1 и том 2 од „Историја на Охридската архиепископија-патријаршија“.

Иван Снегаров неколку години бил учител по црковна историја и руски јазик во Цариградската богословија, во педагошкото училиште во Серес, во солунската бугарска гимназија во градот Јамбол, во 1919-1920 година на Софиската духовна семинарија, како и во 1-ва софиска машка и 1-ва софиска женска гимназија. Напоредно со педагошката дејност, Снегаров ги започнува и своите научни прилози, кои постојано и често се појавуваат во авторитетното списание „Македонски преглед“ од 1925 до 1943 година. Сите тие се поврзани со неговата сакана Македонија, неговиот роден град и бугарската историја.

Доаѓајќи во Бугарија за прв пат во 1913 година, Иван Снегаров овде е активен во јавните дејности. Член е на Охридското културно-просветно друштво, член на ВМОРО, уредник е на весникот „Автономна Македонија“, основач е на Македонскиот научен институт и е уредник на неговото гласило „Македонски преглед“.

Работата за Охридската архиепископија на Иван Снегаров му донела заслужено признание – станал доцент на Богословскиот факултет при Државниот универзитет во Софија. Во 1929 година за своето научно дело „Односите меѓу Бугарската црква и другите православни цркви по прогласувањето на расколот“ бил избран за вонреден професор. Кога теолошкиот факултет бил одвоен од Универзитетот во 1950 година, Иван Снегаров бил раководител на одделот за црковна историја на Богословската академија во Софија. И една година подоцна, иако во пензија, Снегаров продолжи да го води истиот оддел до 1956 година како вонреден професор. Во текот на својата универзитетска кариера трипати бил декан на Богословскиот факултет (1934-1948). Плодната научна дејност на црковниот историчар му носи заслужено признание од Бугарската академија на науките (БАН). Во 1935 година станал нејзин дописен член, а 10 години подоцна веќе бил редовен член – академик. Како црковен научник и теолог, Снегаров соработува со многу црковни публикации, уредник е на весникот „Црковна стража“ и соработник на „Црковен Вестник“.

Како демократ, Иван Снегаров одигра огромна улога во градењето на Бугарија, тој дал значаен придонес во обновата на бугарската историска наука. Нему му е доверено раководството на Институтот за историја на БАН (1947-1950), а од 1951 до 1959 година Снегаров бил директор на Архивскиот завод при Академијата. Во текот на овие години, неговото творештво е објавено во два тома: „Кратка историја на современите православни цркви“.

Заедно со црковната историја, професорот Снегаров развива и значајни студии за секуларни теми. Повеќето од нив се посветени на неговата родна земја: „Нови податоци за бугарскиот јазик во Македонија“, „Византиски сведоштва од XI, XII и XIII век за бугарскиот карактер на Македонија“, „Град Охрид“, „Солун во бугарска духовна култура“ и многу други.

За одбележување се и „Турското владеење, пречка за културниот развој на бугарскиот народ и другите балкански народи“, како и неговите истражувања за Климент Охридски, Чернорицец Храбар, Паисиј Хилендарски, Неофит Рилски, Рајно Попович… – огромни дела обележани со научна совесност и исклучителна ерудиција.

Секогаш водејќи се од своето длабоко чувство за општествена одговорност, Снегаров енергично учествуваше во сите дискусии што му претходеле на пишувањето на „Историјата на Бугарија“. Тој самиот напишал неколку прелиминарни студии, кои ги објавил на страниците на „Историски преглед“ за периодизацијата и за класите во бугарското општество за време на Преродбата.
Значајно место заземаат делата на Иван Снегаров посветени на бугарско-руските односи, во кои тој го истакнува придонесот на бугарскиот народ во изградбата на средновековната руска култура, како и спротивното влијание.
Историчарот е носител на орденот „Кирил и Методиј“ 1 степен и почесната титула „Заслужен работник на културата“. Учествувал на византолошките конгреси во Белград (1927), Атина (1930) и Рим (1936).
Многу пред почине во 1971 г. Снегаров тврдел дека тој, неговите родители, како и сите останати охриѓани секогаш се чувствувале Бугарин.
„Тој беше многу вреден и многу скромен – не сакаше да оди на конвенции, не бараше да си создава посебна слава. Затоа во неговата архива нема многу писма или осврти од странство. Но во нашето историско наследство тој го заслужил своето место“, пишува за Иван Снегаров бугарската византолошка Василка Т’пкова-Заимова.

Слични Објави