Ќустендил му оддаде почит на спасителот на бугарските Евреи Димитар Пешев

Во Ќустендил вчера се одржа комеморација по повод 50-та годишнина од смртта на Димитар Пешев, јави „Фокус“. ​​На овој датум, пред 50 години не напушти нерамнодушниот човекољубец, кој ги сочувал сочувството и милоста кон луѓето, спасителот на Бугарските Евреи Димитар Пешев. „Тоа е причината поради која сите ние сме овде денес, за да ја изразиме нашата благодарност, бидејќи токму признанието е почеток на долгиот пат за елиминирање на заборавот… За да се потсетиме и во иднина, денес ја отвораме вратата на историјата во која има резервирано светло и достојно место за овој Ќустендилец!“.

Така започна комеморативната церемонија која се одржа на плоштадот „Велбожд“, пред споменикот на бугарскиот политичар.

Доц. д-р Ангел Џонев пред присутните Ќустендилчани и гостите на градот зборуваше за животот, делото и смртта на Праведникот на светот – големиот политичар и општественик, Спасителот на бугарските евреи, Димитар Пешев.

Димитар Пешев е роден на 13 јуни 1894 година во Ќустендил. Учел во Ќустендилските училишта и во Царскиот Лицеј во Солун 1910-1912 година, а потоа ја завршил престижната Ќустендилска гимназија. Учествувал во војните за национално обединување 1912-1913 и 1915-1918. Крајот на вооружениот конфликт му дал можност да дипломира право на Софискиот Универзитет и да започне да работи како судија во провинцијата и во престолнината, а по 1932 г. и како адвокат во Софија.

Животот на Пешев се менува по државниот удар на 19 мај 1934 година. Назначен е за министер за правда во првиот кабинет на Георги Ќосеиванов (1935-1936). Во тоа својство, тој се обидува да воведе граѓански брак во државата, но наидува на отпорот на конфесиите и на православната црква. Имал несогласувања со воениот министер ген. Христо Луков, а откако бил отстранет од извршната власт, Пешев продолжил да се занимава со политика, учествувајќи на изборите за XXIV Народно собрание, бил избран за пратеник, а при формирањето на Парламентот и за негов потпретседател. На изборите за XXV Народно собрание повторно е избран за пратеник, а подоцна и за потпретседател на Народното собрание. Го поддржува присоединувањето на Добруџа, Македонија, Тракија и Западните покраини кон Бугарија, но се противи на објавувањето војна на Велика Британија и САД. За него, учеството на Бугарија во Тројниот пакт е неопходна отстапка за реализација на националното обединување, не се спротивставува на донесувањето на Законот за заштита на нацијата.

На почетокот на март 1943 година, Димитар Пешев со загриженост ги следел гласините за планираното иселување на Евреите од Царството во источните области на Германија. Првите информации ги добил од колегата од Дупница Димитар Икономов. Неговата загриженост била засилена со извештаите на Ќустендилскиот окружен гувернер Љубен Милтенов. Утрото на 9 март 1943 година бил информиран со конкретни факти од специјалната делегација што пристигнала од Ќустендил во состав Асен Сујчмезов, Владимир Куртев, Иван Момчилов и Петар Михалев. Димитар Пешев веднаш побарал средба со премиерот, а откако бил одбиен, инсистирал на средба со министерот за внатрешни работи Петар Габровски. Тој ја предводел групата пратеници која го принудува министерот да ја откаже наредбата за депортација на Евреите од предвоените граници на Бугарија.

Пешев продолжува со притисокот и подготвува посебно писмо потпишано од 43 народни претставници, кое му е доставено на премиерот Богдан Филов. Преземените дејствија се своевиден бунт кај владиното мнозинство и предизвикуваат брза реакција. Кон крајот на март 1943 година, Пешев бил сменет од потпретседателската функција во Собранието и бил ставен под надзор од страна на царската државна безбедност.

По државниот удар на 9 септември, Пешев е уапсен и осуден на 15 години затвор од „Народниот суд“. Амнестиран е по нешто повеќе од една година, но останува без можност за вршење на професијата и имотот му е конфискуван. До крајот на својот живот, живеел во станот на сестра му заедно со нејзиното семејство. Во периодот на социјализмот учесниците во Ќустендилската акција за спасување на Евреите не го добиле потребното признание. Државата Израел прави чекори на благодарност. На почетокот на 70-тите години на XX век, додека бил жив, Димитар Пешев е прогласен за „праведник на светот“ од меморијалот „Јад Вашем“. Пешев починал на 20 февруари 1973 година во Софија.

По демократските промени во Република Бугарија неговите заслуги се земени предвид и заедно со другите учесници во Ќустендилската акција за спасување на бугарските евреи во 1997 година, постхумно е одликуван со највисокиот државен орден „Стара Планина“. I степен. Прогласен е за „почесен граѓанин на Ќустендил“. Поставени се споменици на Димитар Пешев во Ќустендил и Софија, поставена е биста во зградата на Советот на Европа во Стразбур, спомен-плочи има во „Јафа“, кварт во Тел Авив, Израел и во Киев, Украина. Именувани се улици, вклучително и во Вашингтон, главниот град на САД.

За време на комеморацијата, честитка упати и Ангел Банџов – претставник на Министерството за надворешни работи на Република Бугарија, во која го истакна исклучителниот придонес на Димитар Пешев во реализацијата на еден од најсветлите и најзапаметени настани во нашата национална историја.

Споменот на Димитар Пешев беше почестен со едноминутно молчење под звуците на Дувачкиот оркестар на општина Ќустендил. Венци и цвеќиња беа положени од Регионалната администрација – Ќустендил, општина Ќустендил, Општински совет – Ќустендил, Министерство за надворешни работи на Република Бугарија, Организацијата на Евреите во Бугарија – „Шалом“, Ќустендил. Цвеќиња беа испратени од Амбасадата на Државата Израел во Бугарија. Цвеќиња положија и претставници на политички партии, невладини организации и граѓани.

Настанот беше дел од националната програма за одбележување на 80-годишнината од спасувањето на бугарските Евреи од Холокаустот.