Лажната загриженост на Скопје

Пишува: Костадин Филипов

Македонците направија сѐ за да ја прикријат веста за нападот на Бугарскиот културен центар и бришењето на двете тамошни здруженија на Бугарите.

Но, Борел не заборави да го спомене условот на Софија за уставни промени.

Ми се јави еден пријател од Ќустендил. Историчар чие мислење го ценам и кој е еден од оние луѓе кои се доволно „внатре“ во темата за Македонија за да биде рамнодушен кон сѐ што поминува за неа на екраните на нашите национални телевизии. Тој беше незадоволен од несмасноста на репортерите кои во низа ги поврзаа инцидентите во клубовите на Бугарите со инцидентот во Културно-информативниот центар на Бугарија во Скопје. Требало да се направи разлика меѓу нив.
Во право беше. Доволно зборувавме за разликата помеѓу статутот на клубовите на Бугарите во Северна Македонија и Бугарскиот културно информативен центар во Скопје околу 25 ноември минатата година. Тогаш со свечена церемонија и во присуство на голем број локални жители и гости од Бугарија беше отворено новото седиште на БКИЦ. Секако, имаше и високи претставници на локалната власт и јавноста, пред сѐ во лицето на министерката за култура Бисера Костадиновска-Стојчевска, која заедно со нејзиниот колега од Бугарија, Велислав Минеков го отворија новиот дом на Центарот.

Беше толку убаво што несакајќи ми падна на памет мислата за претстојните непријатности со локацијата на БКИЦ во срцето на Скопје. На грижата веројатно и влијае непријатната традиција од последните триесет години, според која секогаш ќе има некој локален да стави лажица катран во бурето со мед кога станува збор за некоја добра манифестација на нашите билатерални односи.
Од друга страна смируваа дека сепак Центарот е институција на бугарската држава, која функционира во Северна Македонија врз основа на билатерален реципрочен договор од 2003 година. Така што секој напад врз просториите на центрите за кои станува збор, мора да се сфати како непријателски чин кон самата држава која го отворила. Во овој случај – Бугарија има право да се чувствува огорчена и навредена што локалните власти не направиле доволно за да ја заштитат територијата на бугарскиот центар, особено што се наоѓа во срцето на Скопје и во непосредна близина до зградите на министерства и други институции кои се обезбедуваат. Многу е едноставно – секој напад на нашиот центар е и напад на бугарската држава, без разлика дали некој сака да зборува нешто друго или да бара оправдување.

Додека бугарските клубови и пред сѐ „Иван Михаjлов“ во Битола и „Цар Борис III“ се здруженија, иницијативата и финансирањето на нивната дејност доаѓа од приватни лица. Бугарија како држава им помага бидејќи нивните основачи се луѓе со изразена бугарска самосвест, а голем дел од нив се и бугарски државјани. На отворањето на културниот клуб „Иван Михајлов“ во Битола имаше сериозно политичко и јавно присуство од Бугарија, но тоа беше израз на морална поддршка за правото на здружување на локалните Бугари. Но, заблудата дека клубовите и БКИЦ се основани и функционираат на заедничка основа, очигледно беше широко распространета. Дури и моите колеги од локалните медиуми во Скопје, кои инаку тврдеа дека се информирани, ми се јавуваа да прашаат како ќе се вика новиот центар. Дали и тоа име ќе биде „провокативно“, според нивните зборови, како Иван Михајлов и цар Борис III. Не, името е Културно-информативен центар на Бугарија во Скопје. Точка. Како што велат, разликата е мала, но суштинска и добро би било и моите млади бугарски колеги да ја сфатат.

Но, разликата не ги спречи непознатите вандали да го нападнат бугарскиот КИЦ на Бугарија во Скопје. И да добиеме уште едно ветување од локалните власти дека ќе се спроведе истрага и сторителите ќе бидат пронајдени и казнети. Колку што беа казнети оние кои неколку пати ги напаѓаа просториите на двата дотични клубови чии имиња толку ги иритираат чувствителните уши на локалната политичка и научна елита. Но, инцидентот со БКИЦ се случи токму во моментот кога се дозна дека специјализираната законска регулатива со ретроактивно дејство, донесена во последните месеци во итна постапка, ги избриша од регистарот клубовите во Битола и Охрид. Од околу 17.000 здруженија на територијата на Северна Македонија, таква мерка е донесена само за две од нив – бугарските. Демек, сите други се регуларни. И предметната легислатива беше создадена со намера и толку брзо, за да им послужи како оправдување на властите крај Вардарот во случај некој „однадвор“ да ги праша зошто има такво посебно внимание кон одделни обиди за обединување на граѓаните наспроти позадината на илјадници други. Како што велеа во војска: најтешкото малтретирање на младите војници во касарната е во согласност со Статутот. Сѐ е законско. И легитимно. И смешно. И навредливо.

За локалните власти беше навистина исклучително важно случајот со бугарските клубови да се расчисти пред крајот на минатата седмица, кога бојата на европската дипломатија се прелеа во Скопје и во Охрид. Едниот повод беше билатерален, додека другиот даде можност повторно да се глорифицира фактот колку е важна Северна Македонија како фактор за регионалната безбедност и стабилност и колку е жив духот на Охрид како место во кое се постигнуваат клучни договори за регионалниот мир и просперитет. Жосеп Борел, Оливер Вархеј, Мирослав Лајчак и Американецот Габриел Ескобар заедно со Александар Вучиќ и Албин Курти беа главните ликови на дванаесетчасовното шоу во вилата „Билјана“ на брегот на Охридското Езеро.

Што постигнаа последователните разговори за нормализација на односите меѓу Србија и Косово е посебна и многу важна тема, за која очигледно уште долго ќе разговараме и пишуваме. Најважното нешто што беше постигнато беше обврзувањето на европската перспектива на Србија и Косово со спроведување на договорите меѓу Белград и Приштина. Но, фактот за обезбедување на „добри услуги“ од страна на Северна Македонија за дијалогот со посредство на ЕУ беше издигнат до тој степен како Скопје да учествува во тие преговори и дека ако средбата не била во Охрид, туку на друго место, нејзиниот неуспех ќе бил сигурен.

Од друга страна, мораме да признаеме дека тоа така се прави. Целата серија средби што премиерот Димитар Ковачевски и претседателот Стево Пендаровски ги имаа со гостите беше како можност сервирана на тепсија да го презентираат својот став за реформите и проблемите на патот кон европската интеграција. И да добијат бонус во нивната битка за да ги добијат симпатиите на европските функционери од кои зависи една или друга одлука.

Не знам дали тоа не беше обид на Ковачевски да угоди на Борел и другите околу него кои требаше да пристигнат во Скопје и Охрид, кога кажа дека неговата земја не преговара за европско членство со Бугарија, туку со ЕУ. Имале билатерални проблеми со Бугарија како претходно со Грција, кои би ги решиле на билатерална основа и одделно. Како нашата земја да не е една од 28-те членки на ЕУ и како да немаат никаква смисла бугарските тврдења за однесувањето на Северна Македонија во однос на Бугарите. Добро е што сепак Жосеп Борел не заборави да спомене дека условот да се извршат уставни промени со вклучување на Бугарите не е откажан.

Инаку, по повод инцидентот со нашиот Културно-информативен центар во Скопје, властите повторно изразија загриженост, туку така, меѓу другото, но таа остана во сенка на највисокото европско присуство.