Лојалност или дискриминација: што навистина крие новиот предлог-закон за државјанствата на пратениците?

Љупчо Јошевски

Во едно општество кое се стреми кон демократија, плурализам и европски вредности, секоја законска иницијатива мора да биде внимателно измерена не само според нејзината правна тежина, туку и според нејзините скриени импликации. Најновиот предлог-закон, со кој се предвидува ограничување за лица со двојно државјанство да бидат избрани за пратеници во Собранието, отвора повеќе прашања отколку што дава одговори.

На прв поглед, ваквата мерка може да се оправда со аргументи за „заштита на националните интереси“ или за „лојалност кон државата“. Но, под површината се наѕира една многу посложена и, можеби, многу повознемирувачка реалност. Дали навистина станува збор за принципиелна политика, или, пак, за суптилна форма на политичко инженерство?
Во контекст на актуелните дебати за вметнување на Бугарите во Уставот, не може да се игнорира можноста дека овој закон е дел од поширока стратегија. Ако лица со двојно државјанство – меѓу кои и значителен број граѓани со бугарска национална самосвест – се исклучат од правото да учествуваат во законодавната власт, тогаш се поставува прашањето: дали се ограничува само едно право, или се поткопува цела една заедница?

Политиката не се води само со зборови, туку и со последици. Исклучувањето на одредена категорија граѓани од политичкиот живот создава преседан. Денес се пратениците, утре можеби ќе бидат сите јавни функции. А што следува потоа? Ограничување на вработувањето во јавниот сектор? Тивко оттурнување на луѓето кои носат повеќе идентитети, повеќе култури, повеќе перспективи?
Едно е сигурно: ваквите политики не обединуваат, туку разединуваат. Наместо да ја зајакнат државата, тие ја прават поранлива, создавајќи чувство на неправда, исклученост и недоверба. А држава во која дел од граѓаните се чувствуваат како граѓани од втор ред, не може да биде стабилна.

Парадоксот е уште поголем ако се земе предвид дека Северна Македонија постојано се декларира како мултиетничко и инклузивно општество. Како тогаш да се објасни обидот да се ограничи политичкото учество на луѓе кои, и покрај тоа што имаат второ државјанство, живеат, работат и придонесуваат тука?

Ова не е само прашање на право, туку и на морал. Дали државата има право да бара од своите граѓани да се откажат од дел од својот идентитет за да можат да бидат политички активни? И дали тоа е цената на лојалноста?
Не смееме да дозволиме законите да станат алатка за тивка дискриминација. Денес можеби станува збор за една етничка заедница, утре може да биде која било друга. Историјата нè учи дека кога правата почнуваат да се ограничуваат селективно, слободата како целина е веќе загрозена.

Затоа, ова не е повик за конфронтација, туку за будност. За јавна дебата. За одговорност. Народот има право да знае не само што се предлага, туку и зошто се предлага.

Ако навистина сакаме европска иднина, тогаш мора да градиме општество во кое различностите се вредност, а не пречка. Во кое граѓанството не се мери по бројот на пасоши, туку по придонесот кон заедницата.
Прашањето не е дали некој има двојно државјанство. Прашањето е дали имаме доволно храброст да изградиме држава во која секој граѓанин ќе има еднакво право да учествува, да биде слушнат и да претставува.
И ако денес молчиме, утре можеби ќе биде предоцна да зборуваме.