Милко Паланѓурски, Веселин Јанчев и Петар Стојанович со „Три погледи кон Соединението од 1885 година“.

Секоја гледна точка не е последната, туку само една од редицата… Во тоа се уверени историчарите проф. Милко Паланѓурски, проф. Веселин Јанчев и проф. Петар Стојанович, автори на книгата „Три погледи кон Соединението од 1885 година“.

Новооткриени документи и нови анализи ги предизвикаа авторите:

„Најнеопходно беше да го преосмислиме она што сме го мислеле, зборувале, напишале и оцениле за тој најважен бугарски политички настан. … Се покажа дека дури и најпознатата бугарска епопеја секогаш крие нешто, кога човек повторно ќе се врати на документите“, сподели пред БНР проф. Паланѓурски.

Тој нагласи дека секогаш се потценува „бугарската улога во настаните“.

Берлинскиот договор го создава т.н. „Општонационално прашање“, кое по својата суштина ја претставува идејата за обединување на сите делови од бугарската нација во една државна структура, која би ги опфатила границите од Сан Стефано или барем оние на егзархиското землиште. Националните и регионалните лидери, верските водачи, револуционерните дејци и старите чорбаџии одеднаш сфаќаат дека слободата води кон нов, не помалку тежок проблем. Бугарите одеднаш се најдуваат во пет различни државни, верски, јазични, образовни и културни средини, а врз националното тело се издигаат не духовни, туку реални граници.

Каде ќе тргне нацијата, каква да биде реакцијата кон мирните решенија, што може практично да се направи – сето тоа се тешки прашања што очекуваат одговор. Тие знаат дека историската суштинска промена обично доаѓа еднаш на поколение.

Националните лидери брзо ги формулираат двете главни задачи на националното прашање – првата, соединението од двете страни на Балканот – таа веќе се очертува како спојување на двете самоуправни територии. Затоа се започнува со создавање идентична државна структура во Пловдив и Софија. За другата задача, големата мака на сите – Македонија – митрополит Мелетиј Софиски, во писмо до водачот на македонската борба митрополит Натанаил Охридски, го нацртува планот за дејствување барем за едно поколение напред: „Мислам дека вашето дејствување на друго да се насочи; кон просветените Македонци да се воведат пошироки правдини во Македонија, така што да се обезбеди до некаде населението од турскиот самовол, да се обнови насекаде таму црковната власт и Егзархијата. Потоа да се отворат училишта и да се распространат сочиненија. Малите средства за сега да се употребат за првото, инаку Македонија е загубена за нас.“

Датата е 14 март 1879 година, Уставот сè уште не е свечено потпишан, бугарски кнез сè уште не е избран, а извршната власт е сè уште во туѓи раце – но планот е изработен и практично прифатен.

Само седум години по распарчувањето во Берлин, бугарскиот народ наоѓа сила да ги отфрли половина од клаузулите на договорот и да ги обедини двете автономии. Бугарија излегува од кризата со речиси удвоена територија и население, и тоа ја движи напред во балканските односи. Земјата е со зголемена самодоверба, што ѝ овозможува да се зафати со следните задачи на нацијата. Соединението несомнено е најголемиот дипломатски и воен успех на земјата по Ослободувањето.