На денешен ден во 1996 година: Оригиналот на „Историја славјанобугарска“ накратко e вратен привремено во Бугарија
На 13 септември 1996 година, бугарската јавност e израдувана со редок и исклучително значаен културен настан – оригиналниот ракопис на „Историја славјанобугарска“ од Паисиј Хилендарски e привремено вратен во Бугарија од анонимен дарител и e изложен во Националниот историски музеј.
Овој момент предизвикува огромен интерес кај научници, историчари и пошироката јавност, бидејќи делото на Паисиј претставува духовна ризница на бугарската Преродба и симбол на националниот идентитет.
„Историја славјанобугарска“ е напишана во 1762 година во манастирот Хилендар на Света Гора, Атон. Делото претставува прв обид за систематизирана историја на бугарскиот народ, со јасен повик за национална свест и гордост во времето на османлиското владеење. Влијанието на оваа книга е огромно – таа инспирира генерации Бугари во нивната борба за просвета и слобода.
Оригиналниот ракопис со векови бил чуван во атонските манастири, недостапен за пошироката јавност. На 12 септември 1996 година, истиот е донесен во Софија и предаден на Националниот историски музеј. Името на дарителот останува непознато, а неговиот гест бил сфатен како длабок чин на почит кон бугарската култура и историја.
Во музејот оригиналот бил изложен накратко, давајќи им можност на граѓаните за првпат директно да се допрат до првата систематизирана историја на бугарскиот народ. Настанот предизвика големо медиумско внимание и отвори дискусии за заштитата на културното наследство и значењето на ова дело за националната меморија.
По краткиот престој во Бугарија, ракописот е вратен назад во Хилендар, во согласност со монашките и дипломатските правила за чување на светогорските реликвии. Сепак, неговото присуство во Бугарија остава длабока трага во културната свест и потсетува на неодминливата вредност на бугарската историја и книжевност.
