Одбележуваме 123 години од смртта на Гоце Делчев-најголемиот син на Македонија

На 4 мај 2026 година се навршуваат 123 години од загинувањето на револуционерот Гоце Делчев.

Георги (Гоце) Делчев е еден од најзначајните бугарски револуционери, водач и идеолог на Бугарските македонско-одрински револуционерни комитети, подоцна познати како Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација, пишува БГНЕС. Тој е роден во градот Кукуш, Егејска Македонија на 4 февруари 1872 година. Гоце Делчев ја завршува Солунската бугарска машка гимназија „Св. св. Кирил и Методиј“, каде создава таен револуционерен кружок заедно со Даме Груев, Ѓорче Петров и Борис Сарафов.

Во 1891 година стапува во Военото училиште во Софија, но поради учеството во социјалистички кружок е исклучен и од 1894 година е учител во Штип, каде што учителствува Дамјан Груев, еден од основачите на организацијата Бугарски македонско-одрински револуционерни комитети, преименувана подоцна во Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација. Гоце Делчев е привлечен во организацијата од Даме Груев и подоцна станува нејзин фактички раководител.

Основната идеја на ВМОРО е дека ослободувањето на Македонија и Одринско е можно преку општо вооружено востание. Во 1896 година учествува во работата на Солунскиот конгрес на ВМОРО и заедно со Ѓорче Петров ја изработува програмата и статутот на организацијата, кој предвидува изградба и на демократски основи. По конгресот, Гоце Делчев е избран за задграничен претставник и подвижен член на Централниот комитет на ВМОРО. Тој вложува големи напори за изградба на револуционерната мрежа, како и за снабдување на организацијата со оружје.

Во 1899 година, по иницијатива на Гоце Делчев, се пристапува кон создавање на четничкиот институт на ВМОРО, кој одигрува исклучително важна улога во понатамошното ширење и револуционизирање на организацијата.

Во 1902 година, заедно со Ѓорче Петров, учествува во изработката на новата програма и статут на организацијата. Таа веќе си поставува цел привлекување и обединување „на сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без разлика на народност“ и извојување на целосна политичка автономија. Во тоа време името на организацијата е Тајна македонско-одринска револуционерна организација. И покрај постигнатите успеси во нејзината организациска изградба, Гоце Делчев сè уште не е убеден дека таа е подготвена да пристапи кон вооружено востание, поради што се спротивставува на донесената одлука на Солунскиот конгрес во 1903 година, за кревање востание во Македонија и Одринско во пролетта истата година.

Заедно со Даме Груев и други револуционерни дејци успеваат да го одложат објавувањето на востанието за летото 1903 година, како и да го преобразат од општо во стратешко, односно да се крене главно во планинските и полупланинските области и во него да учествуваат повеќе формираните за таа цел вооружени чети. На почетокот на мај истата година, на пат за средба со водачите на Серскиот револуционерен округ, неговата чета паѓа во обрач во селото Баница, Серско, и по еднодневна борба со бројно посилна потерa, Гоце Делчев го губи својот живот.

Неговата смрт се доживува од современиците и од историчарите како една од најтешките загуби за ВМОРО. Поетот Пејо Јаворов, кој бил во четата на Гоце Делчев, му посветува книга на големиот револуционер. Во завршното поглавје, со силата на своето поетско слово, тој пишува:

„Речиси истовремено со Гоце беа убиени уште шестмина, меѓу кои и Гуштанов. Останатите живи се вовлекоа во една плевна, од каде по целодневна борба се извлекоа незабележано низ пламените на Баница, која беше целосно изгорена. Петнаесет часа – се сеќава г. Хаџидимов – Турците не се осмелија од нашите куршуми да им се приближат на нашите убиени. Петнаесет часа ние го гледавме мртвиот Гоце, наведнат како врз гробот на Македонија. И петнаесет часа ни се кинеа срцата… Зашто осиромашуваше цел еден народ.“