Писаната црква кај Разлог сведочи за речиси 1.000 години непрекинат духовен живот

Вгнездена во живописното подножје на Северен Пирин, на само околу седум километри југозападно од градот Разлог, во месноста Круше/Бетоловото, се наоѓа еден од највпечатливите археолошки и духовни споменици во регионот – Писаната црква, јави репортер на БГНЕС.

Овој уникатен комплекс не е само поединечна урнатина, туку сведоштво за непрекинат духовен живот, каде што во текот на речиси 1.000 години одекнувале пораките на христијанската религија.

Денес археолошкиот локалитет привлекува сè повеќе туристи и истражувачи, нудејќи интригантен поглед кон раното христијанство и вистинското бугарско средновековие.

Најголемата архитектонска и историска вредност на Писаната црква е нејзината повеќеслојност. Локалитетот, всушност, претставува комплекс од две цркви вградени една во друга, изградени во сосема различни историски епохи.

Првиот храм на ова место бил изграден уште кон крајот на антиката. Тој претставува мала еднокорабна и едноапсидна базилика. Според археолошките истражувања, оваа градба била дел од поголем ранохристијански манастирски комплекс. Откриените градби околу неа сведочат за постоење манастирски огради и објекти. Векови подоцна, за време на Второто Бугарско Царство, врз темелите на стариот храм била изградена нова градба. Таа има триконхална архитектура, типична за вистинското бугарско средновековие. Историските податоци укажуваат дека храмот бил целосно уништен во голем пожар.

Името на црквата не е случајно. Тоа потекнува од фрагментите од прекрасни фрески откриени меѓу урнатините. Истражувањата покажуваат дека храмот бил богато живописан со геометриски и стилизирани орнаменти. И покрај разорната сила на времето и пожарот, зачуваните делови од фрескоживописот ѝ го дале народното име на светињата – „Писаната“, односно насликаната, украсената.

Подрачјето околу Писаната црква ги открива размерите на христијанската заедница во Разлошката Котлина во текот на средновековието. Во непосредна близина, на растојание меѓу 500 и 1.000 метри, се наоѓаат урнатините на уште два средновековни храма – „Белата црква“, веројатно триконхална градба од доцното средновековие, и помалата црква „Свети Никола“.

Постоењето на три храма на толку мал простор е категорично сведоштво за постоењето на пространа и густо населена територија, како и за активен духовен, културен и општествен живот во регионот до неговото потпаѓање под османлиска власт.

Иако локалното население знаело за постоењето на старините, првите сериозни и целосни археолошки ископувања започнале дури во периодот од 2006 до 2008 година. Со нив раководела археологот Цветана Комитова од Регионалниот историски музеј – Благоевград, со поддршка на Општина Разлог. Во втората година од истражувањата, локалитетот бил финансиран и преку европски проект за прекугранична соработка, насловен „По патот на раното христијанство“.

За време на сондажните ископувања, археолозите пронашле вредни артефакти, меѓу кои бројни антички и средновековни монети, фрагменти од керамика за секојдневна употреба и остатоци од старинско стакло.

Денес археолошкиот комплекс е делумно конзервиран, што им овозможува на посетителите јасно да ги разликуваат контурите и темелите на двете цркви. Општина Разлог и локалните институции планираат голем проект за идно уредување и ставање на подрачјето во јавна употреба. Идејата предвидува создавање археолошки парк со одделни зони за одмор, обезбедување полесен пристап и изработка на 3Д-модел на храмовите, преку кој туристите ќе можат да добијат јасна претстава за тоа како изгледале светињите во нивниот полн сјај пред повеќе векови.