| |

По 1944 година се рушеле цркви, манастири, споменици, меѓу кои и споменикот на Ботев

Анализа на БГНЕС

По насилната промена на власта на 9 септември 1944 година, започна процес на физичко уништување на елитата на Царството Бугарија и бришење на историската меморија за неа, во форма на уништување на голем број споменици.

„Мерките на народната власт“ за чистење на земјата од сеќавањето на „несаканото минато“ главно се насочени против спомениците поврзани со војните за национално обединување, но влијаат и на општо признатите национални херои, како што е случајот со споменикот на Христо Ботев во Враца, уништен затоа што не му се допаѓал на тогашниот комунистички лидер В’лко Червенков. Меѓу погодените споменици има многу манастири и цркви, од кои, некои биле целосно уништени, додека други биле трансформирани и задолжени за нови функции за да ѝ служат на „народната власт“.

Повеќето споменици кои се уништени се исклучително убави и се дело на големи бугарски вајари. Постепено се заменети со новите „споменици“ на партизани, јатаци и други херои, некои дури и со богато криминално минато кое нема никаква врска со комунизмот, кои на 9 септември се симнуваат од планини и паланки за да владеат со Бугарија во следните децении. Не случајно ги ставаме спомениците во наводници, бидејќи многу од нив, но дефинитивно не сите, ја немаат естетската убавина каква што имаат вистинските споменици што ги замениле.

Меѓу најпознатите споменици што се уништени се споменикот на првиот пешадиски софиски и шестиот пешадиски полк во Софија, споменикот на Христо Ботев во Враца, споменикот на непознатиот македонски четник во Благоевград и многу, многу други… До денес нема список и вкупен број на уништените споменици. Со секоја измината година, таквата листа станува сè потешка за составување бидејќи сеќавањето за нив згаснува, а генерациите што имаат некаква меморија сега физички ги нема.

Можеби најпознат на сите им е споменикот на Првата пешадиска Софија и Шестиот пешадиски трновски полк во Софија. Неговото уништување започнало во 1944 година, кога бил отстранет лавот што ја држел картата на Сан Стефанска Бугарија во нејзините етнички граници, а завршило во 1979 година, кога се тргнати стелите со имињата на 3.000 бугарски херои, кои загинале во трите војни – Балканската, Меѓусојузничката и Првата светска војна. Денеска е обновен само лавот.

Споменикот на Христо Ботев во Враца е исклучително убав, но не овој што го знаеме денес. Првиот споменик го дизајнирал Австриецот Густав Еберлајн, кој во тоа време бил еден од од најпознатите вајари во Европа. Тој е автор на статуата на Гете во Рим. Споменикот на Ботев бил откриен во 1890 година, но по доаѓањето на власт на комунистите, ја имал тажната судбина да биде забележан од водачот В’лко Червенков, кој наредил негово демонтирање бидејќи бил „буржоаски“. После тоа, статуата на големиот бугарски поет и револуционер била преместувана од магацин во магацин.

Споменикот на непознатиот македонски четник во Горна Џумаја е поставен во 1933 година, а е срушен во 1947 година. Самиот споменик, од кој не останал ниту еден камен, претставува фигура на четник со пушка, чиј кундак лежи пред неговите нозе. На споменикот е напишана годината на создавањето на ВМОРО 1893. Долго време се верувало дека четникот е Тодор Александров. Споменикот се наоѓал на денешниот плоштад „Македонија“, на местото на денешната градинка пред ДНА, десно од читалиштето.

Ова е само многу мал дел од она што било уништено од комунистичкиот режим. Тука би го додале и гробот на цар Борис III, кој од Рилскиот манастир бил преместен во палатата Врана, а потоа разнесен, како и уништениот грб над централниот влез на царската палата, денешната Национална уметничка галерија и Националниот етнографски музеј. Грдиот простор формиран таму е уште еден доказ за недостатокот на меморија.

По 10 ноември 1989 година, кога започна долгата транзиција кон демократија и пазарна економија, беа отстранети многу симболи на комунистичкиот режим – петокраката, споменикот на Ленин, мавзолејот, сега Споменикот на советската армија. Судбината на овие симболи, сепак, е јасна – повеќето од нив се наоѓаат или ќе бидат изложени во специјално создадениот Музеј на социјалистичка уметност, без мумијата на Георги Димитров, кој беше погребан на Централните софиски гробишта. т.е. пристапот е многу различен од оној што беше насилно спроведен по 9/9. Сега секој може да оди таму и да ги види симболите создадени од прилично контроверзниот режим, кој многумина го опишуваат како криминален.



Слични Објави