Поглед кон Мисирков- меѓу сентиментот, вистината и фалсификатите (3)

12. Во број 1 од 1 октомври 1909 година, списанието „Бугарска сбирка“ објавува статија од Мисирков со наслов „Основите на едно српско-бугарско зближување“.

Во статијата тој подвлекува дека бугарската политика се води од принципот на националностите. Разгледувајќи ја состојбата на Балканот пред склучувањето на Берлинскиот договор, Мисирков изрично истакнува дека бугарскиот јазик се зборувал не само во Македонија, туку и во јужна и источна Србија (односно во областите Ниш, Лесковац, Заечар и др. — заб. наша). Тој потврдува како Србите дејствувале со итроштина, оти на почетокот го прогласувале населението во Македонија за бугарско, а подоцна почнале да пишуваат дека било подеднакво бугарско и српско. На крај, Мисирков пишува: „Србите ја усвоија идејата за македонска националност, која ја поставија во јужна Македонија; ја прогласија северна Македонија за чисто српска; а централна Македонија ја означија како преодна етничка област меѓу српскиот јазик и македонскиот јазик.“

Потоа, на изненадување на секој читател, Мисирков пишува дека било многу добро што Србите почнале да обрнуваат внимание на Македонија откако ја изгубиле надежта да ја заземат Босна и Херцеговина, и ги додава следните зборови:

„Единствениот услов за приближување меѓу Бугарија и Србија, ќе биде Србија целото свое внимание да го насочи кон Македонија. Мисирков фантазира за некакво српско-бугарско зближување, при кое целото српско внимание би било насочено кон Македонија; при што дополнително тврди дека бугарската народност на македонските Словени не би била доведена во опасност, бидејќи при какви било српски обиди да се угнети бугарската народност токму во Македонија, би се појавил многу сериозен отпор од страна на целиот бугарски народ. Без сомнение, ваквите размислувања на Мисирков тешко можат да се разберат, а повеќето читатели би помислиле дека имаат работа со некаков збркан човек.

Бидејќи во наведената статија се изјаснува како приврзаник на српско-бугарско зближување, тој го пишува и следново:

„Скопскиот дијалект, со сите негови бугаризми, треба да биде прифатен како литературен јазик на Србија. Историјата на Немањиќите (српската средновековна династија — заб. наша) треба да се изучува во сите средни бугарски училишта како западнобугарска историја. Книгите напишани на старобугарски јазик, но со српска редакција, да се признаат како западнобугарски книги.“

Со право авторот на брошурата, Н. Велев, вели дека Мисирков сигурно е болен човек, дека кај него постојат психички нарушувања и дека ја изгубил секоја способност за логично размислување. Во својата желба да најде пат кон ослободувањето на Македонија, тој навистина се заплеткува во туѓи идеи, навлегува во екстравагантни размислувања и доаѓа до заклучоци целосно оддалечени од реалноста. Во многу случаи покажал необјаснива непостојаност.

13. Во периодот 1910–1911 година тој ја преведува книгата „Бугарија“, напишана од бугарскиот професор А. Иширков. Во тоа време Мисирков бил наставник во еден лицеј во Одеса и учествувал на Словенскиот конгрес одржан во Софија во 1910 година. Потоа сметал за потребно да ја преведе споменатата книга на руски јазик, при што напишал и предговор за неа, во кој вели:

„Книгата на професорот А. Иширков, предложена на вниманието на руските читатели, пополнува една важна празнина во руската литература. Авторот, темелно разгледувајќи ја содржината на книгата, како и илустрациите што ја придружуваат, ни дава мошне јасна претстава за суштината на Бугарија и за брзиот културен напредок постигнат во слободниот дел на бугарскиот народ. Очигледно е дека неслободниот дел на бугарскиот народ — се македонските Бугари.“

Бидејќи професорот А. Иширков во предговорот на својата книга истакнал дека Македонија, како централна област на Балканот, претставува и средиште каде што се приближуваат сите балкански народи и каде што се среќава историјата на сите нив, поради што станала и „јаболко на раздорот“, Крсто Мисирков решително се изјаснува против овие тврдења на Иширков и во својот предговор ги изнесува следниве јасни и категорични забелешки:

„Во моментов Македонија не претставува некаква поголема етничка различност отколку што ја имала Бугарија пред своето ослободување. Не е сосема точно да се тврди дека Македонија е област каде што се допираат сите балкански народи и дека таму, повеќе отколку на друго место, се меша нивната историја или населенијата; и дека поради тоа таа била јаболко на раздорот меѓу балканските народи.“

Потоа Мисирков вели:

„Националниот бугарски тип во Македонија не е помалку чист отколку во Бугарија.“

„Во Македонија не се меша историјата на балканските народи. Борбата за Македонија, како и воопшто за поголемиот дел од Балканскиот Полуостров пред турската инвазија, главно ги спротивставувала Грците и Бугарите едни против други, византиските и бугарските цареви.“

„Балканските народи не се измешале во Македонија. Грците и Албанците заземаат мали подрачја во јужна и западна Македонија, а Србите воопшто не се соседи на Македонија, бидејќи блиските области до Македонија (во таа насока — заб. наша) се населени со Бугари. Тука Мисирков ги има предвид Бугарите во Моравско. Така што, редко кој друг на ваков решителен начин го отфрлил кажаното од проф. Иширков во неговиот предговор. Односно, во овој случај, како и во многу други, Мисирков се појавува како фанатичен бранител на македонската бугарштина.

14. На 2 август 1912 година весникот „Одески листок“ објавува статија од Мисирков под наслов „Колежите и интелигенцијата во Македонија“. Во оваа статија тој вели: „Терористичките атентати, кои им даваат повод на Турците да ги подложуваат Бугарите на масовни колежи и погроми, предизвикуваат незначителен број жртви.“

И на неколку други места во истата статија, осврнувајќи се на атентатите во Штип и Кочани, Мисирков изрично зборува само за бугарското население во Македонија. Заради краткост, овде избегнуваме да цитираме подолги пасуси и од оваа статија. Авторот на брошурата, г. Велев, наведува подолги извадоци од оваа статија, од кои се гледа дека Мисирков на десет места ја нагласува бугарштината на македонските Словени.

15. Во 1909 година Мисирков бил во кореспонденција со бугарскиот професор Стефан Бобчев, издавач и уредник на списанието „Бугарска сбирка“. За време на Балканската војна, Бобчев бил бугарски полномошен министер во Русија. Мисирков му пишува во врска со познатата „Спорна зона“, утврдена во српско-бугарскиот договор, во која влегувале градовите Куманово, Скопје, Кичево, Тетово, Дебар и Струга. Во своето писмо Мисирков вели:

„Господине Бобчев! Бугарија направи голем грев кон бугарската национална кауза, прифаќајќи и признавајќи таква спорна територија. Таа е чисто бугарска… ‘Населението во Скопје и во неговата околина е чисто бугарско.’“

Понатаму во писмото, Мисирков му сугерира на Бобчев да бидат убедени Русите дека, „дека тие можат многу повеќе да се потпрат на една Бугарија, една Тракија и една Македонија, отколку на вештачкиот српско-бугарски сојуз, бидејќи е позната перфидноста на Србите… Бугарскиот национален идеал очекува многу од Вас.

А во постскриптум додава до Бобчев: „Јас му пишав на А. И. Ристов (претседателот на руската ‘Дума’ – наша забелешка) за македонските работи. Кога ќе го видите, поздравете го од мене и кажете му дека ние, македонските Бугари, сакаме да одиме напред и дека Русија нема да се покаже неправедна кон нас.“

Продолжува…