Радио Бугарија кај Бугарите во Албанија: Антони Курти и зачуваните традиции на Бугарите во Големо Острени

Автор: Костандина Бело за Радио Бугарија

Во Големо Острени, едно од селата во историско-географскиот регион Голо Брдо во Албанија, го сретнавме Антони Курти. Тој нѐ прошета низ старите улици и прекрасните природни катчиња, нè запозна со некои од жителите кои се уште ги чуваат старите бугарски традиции, ни раскажа за селото и неговите обичаи.

Антони Курти е роден и израснат во Голем Острени и веќе речиси 6 години работи како наставник по географија во локалното училиште. Сподели дека неговиот мајчин јазик е бугарскиот и дури кога тргнал на училиште почнал да учи албански. Така е и денес – децата дома зборуваат бугарски и на наставниците од прво одделение им е многу тешко да ги учат на албански. Затоа, наставниците мора да бидат од регионот и да зборуваат бугарски, објаснува нашиот соговорник.

Тој вели дека неговото родно село се наоѓа во многу добра област со прекрасна природа, но е економски сиромашно. Луѓето повеќе емигрираат во блиските земји и не само – Северна Македонија, Грција, Италија, Германија, Англија, како и Бугарија. Иако многу луѓе го напуштаат своето родно место, тие продолжуваат да го зборуваат својот мајчин јазик – стара форма на бугарскиот јазик. Во денешно динамично време не е лесно да се зачуваат старите традиции, но мештаните успеале да ги зачуваат и да ги пренесуваат од колено на колено, ни вели Антони и заедно се враќаме во времето за да дознаеме повеќе за некои интересни локални традиции.

Неговата расказ почнува со свадбите. Кога одат да ја земат невестата, жените заедно во хор ја пеат песната: „Врне дожд во Арбанашката земја“.

„Кога невестата ќе дојде во куќата на нејзиниот сопруг, утредента мора да оди на чешма за да наполни вода за куќата, за готвење, пиење и перење алишта“, објаснува Антони и споделува дека тоа е традиција што се чува и денес.

Имавме среќа да ја видиме традиционалната облека на селото. Типично за регионот е жените да носат бела марама, појасот е уште еден карактеристичен елемент. Постарите жители се уште се облекуваат вака во секојдневниот живот, а младите се облекуваат во носии само на празници.

Најголем дел од жителите на селото се муслимани, но порано не било така, ни вели Антони Курти:

„Од старите времиња овде, во Големо Острени, постарите велеа дека во центарот имало црква. И во тие денови велеле „одиме во црква“, не во центарот. Овде имало многу православни христијани. Но, потоа дошле муслиманите и го асимилирале населението. Сега 90-95 проценти се муслимани, само неколку луѓе се православни“.

Бидејќи мнозинството од населението се муслимани, најголемиот празник е Бајрам. Интересно е, меѓутоа, што во околината се слави и Ѓурѓовден на 6 мај. Многу луѓе се враќаат во родното место, се собираат фамилијарно, одат на пикник во планина и јадат месо – објаснува Антони.

Од старите времиња има уште една интересна традиција со која се дочекува Ѓурѓовден:

„На 5 мај многу луѓе одат кај селската чешма за која легендите велат дека била чудотворна. Легендата раскажува за една млада невеста, која не можела да роди деца, отишла да наполни вода и спиела таму една ноќ, а потоа останала бремена. Оттогаш сите одат на чешмата вечерта во 00 часот на 5 мај, го дочекуваат 6 мај, пијат вода од чешмата за среќа и си одат дома“.

Покрај Ѓурѓовден, друг значаен празник е таканаречениот Летник, кој се празнува и до ден денес.

„На 13 март вечерта најмалото дете од куќата оди и собира дренки и лешници, а на 14 сабајле кога ќе се разбудат ги кршат и ги натопуваат во вода. И велат: „Да си јак како дрен, да си лесен како леска!“. Децата одат по куќите, тропаат на вратите, а ние ги даруваме за да биде добра година за семејството. Подаруваме јајца, костени, ореви и други работи од продавница, како чоколади, за децата да уживаат“.

Најкарактеристичен и единствен настан од ваков вид за регионот Голо Брдо се пеливанските борби. Тие традиционално се организираат во месец мај, секоја трета недела во месецот од страна на Спортската федерација.

„Во борбите учествуваат многу млади луѓе, како и постари мажи од различни региони, не само од селото, туку и од странство, од Косово, Црна Гора, Северна Македонија, Бугарија и др. Сите тие се собираат на зелена ливада и се борат меѓу себе.

Антони вели дека во Голо Брдо има многу талентирани деца, некои од нив станале и европски шампиони. Затоа, за поттикнување на спортски дух и таленти, планираат да создадат и боречка екипа. Покрај спортот, луѓето од областа успеале и во многу други сфери. „Тоа е затоа што луѓето овде се вредни“, вели Антони, додавајќи дека тие се познати и како едни од најдобрите градежници во земјата и пошироко. Некои од овие луѓе дипломирале во Бугарија и се вратиле на работа во Албанија.

Антони Курти за себе раскажува дека двапати имал можност да ја посети Бугарија.

„Во 2021 година бев во Благоевград на летен семинар, слушавме предавања за бугарскиот јазик, култура, традиција. Подоцна бев и во Копривштица 7 дена. Имавме многу активности, научивме многу работи“, ни раскажува Бугаринот од Албанија.

Ги задржал добрите впечатоци од Бугарија, лесно се разбирал со луѓето, особено со постарите. Според него, Бугарите од Голо Брдо и оние од Бугарија имаат многу заедничко, а тој самиот во Бугарија се чувствувал како дома.