| |

Руската пропаганда во Албанија и С. Македонија како начин за создавање на уште еден конфликтен центар по Украина

Албанија и Северна Македонија се земји-членки на НАТО и се во процесот на преговори со ЕУ, потврдувајќи го нивниот прозападен пристап. Нивниот неуспех во овој процес, пак, би бил скапоцен подарок на пропагандата на Кремљ за другите земји аспиранти.

Всушност, Русија повеќе не се задоволува само со пропаганда, бидејќи инвазијата на Украина покажа дека Русите дејствуваат конкретно напаѓајќи ги границите на НАТО и ЕУ, но исто така инвестираат и во поттикнување конфликти во овие граници, пишува ALBEU, во авторски текст на Емирјон Сења, Бојан Стојковски, и Џулијана Жулеку.

„Русија ќе се погрижи една балканска земја да војува со друга“. Оваа изјава на претседателот на Украина, Володимир Зеленски, по инвазијата на неговата земја од страна на Русија, предизвика многу реакции во Брисел и Вашингтон и покрај тоа што шефот на украинската држава не соопшти други детали.

Лидерите од Западен Балкан не ја коментираа изјавата, додека претставниците на Европската унија (ЕУ) потврдија дека ја делат загриженоста на Зеленски за злонамерното влијание на Русија.

„Имаме информации и ги гледаме овие руски активности веќе некое време, така што имаме целосна слика и сме свесни што Русија се обидува да направи“, рече портпаролот за надворешни работи на ЕУ, Петер Стано.

Исто така, Стејт департментот изјави дека Вашингтон работи со земјите од Западен Балкан и европските партнери за подобрување на владеењето на правото и реформите, „што би ја намалило можноста за злонамерно руско влијание“.

Руското влијание на Западен Балкан може да се согледа од три аспекти: пропаганда, оружје и политичката поддршка што Русија и ја дава на Србија за да го „дестабилизира регионот“.

По распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година, руското влијание во Албанија и Северна Македонија беше значително намалено, отстапувајќи го местото на лимитираното политичко, воено и економско влијание. Сепак, Русија сè уште има одреден стратешки интерес на Балканот, особено во однос на предизвиците за безбедност и стабилност во регионот.

Шпионажа и дезинформации против Албанците во Албанија и регионот

Додека руските и украинските војници беа свртени еден кон друг на речиси целата линија на фронтот долга повеќе од 1.000 километри, во текот на август 2022 година, еден навидум периферен настан, но кој покажа многу за новата ситуација со која ќе се соочи Западниот Балкан, се случи во приградски град, меѓу планините во Албанија.

Тројца млади мажи, двајца Руси и еден Украинец, ги нападнале војниците кои го обезбедувале периметарот на поранешната фабрика за производство на оружје во градот Грамш, на помалку од 100 километри југоисточно од Тирана, откако направиле голем број фотографии внатре и во непосредната околина на фабриката.

Настанот доби други димензии откако обвинителството на Албанија по апсењето на младите луѓе покрена истрага за шпионска активност поврзана со руските тајни служби.

Неколку месеци подоцна, албанските медиуми ќе објават детали од истражното досие за 23-годишниот Михаил Зорин, според кое се потврдува дека постапувал според упатствата на руската Федералната служба за безбедност (ФСБ).

Двајца Руси, Михаил Зорин (23), Светлана Тимофеева (33) и 25-годишниот Украинец Фјодор Михајлов, ги фотографирале просториите на Фабриката за оружје на 20 август 2022 година. Потоа тие се обиделе да влезат и биле забележани од албански војници, кои им наредиле да застанат. Сепак, тие не ги послушале наредбите на албанските војници, а еден од осомничените, Михаил Зорин ги нападнал и со хемиски спреј.

Фердинанд Џаферај, потпретседател на Комисијата за безбедност во Парламентот на Албанија, вели дека Русија е постојано присутна низ модерната историја на регионот, но според него, влијанието во Албанија и Косово во последните децении е помало во споредба со во другите земји од Западен Балкан.

„Русија континуирано е присутна во регионот на Западен Балкан, сакајќи да има влијаение. Сепак, можам да кажам дека во годините на транзиција руското присуство во Албанија и Косово беше минимално, во споредба со другите земји од нашиот регион. Сепак, тоа не значи дека немало трендови, особено по руската инвазија на Украина. Најнов случај беше присуството на некои самонаречени блогери во Грамш, една од познатите фабрики за производство на оружје во Албанија“, вели Џаферај.

Тој го потенцира и влијанието на Русија во бизнисот и политиката, или подобро кажано, во она што тој го нарекува „бизнис поврзан со политиката“.

Џаферај вели дела во случаите кога е забележано руско присуство во албанските медиуми, тоа е за да се пофали Русија или да се поддржат нејзините политики во регионот или светот, како и за да се наметнат тенденции за поттикнување антиамериканизам и евроскептицизам.

Кремљ постојано се обидува, преку социјалните мрежи и лажните профили во различни мрежи со многу следбеници, да шири дезинформации во земјите од Западен Балкан, вклучително и Албанија, која цврсто стои на страната на НАТО и против Русија со воведување санкции кон Москва.

Веднаш по почетокот на инвазијата, руската амбасада на својата официјална Фејсбук страница го објави списокот на платеници кои заминале да се борат во Украина против Русија.

Во објавениот список се споменува и Албанија каде што се вели дека 150 албански државјани пристигнале во Украина и се приклучиле на украинскиот отпор. Според податоците објавени од руската амбасада, „42 албански платеници ги загубиле животите, 40 заминале, а останатите се во Украина“.

Ова беше чиста дезинформација, бидејќи официјалните податоци не потврдуваат дека има албански државјани кои се борат заедно со Украинците на фронтот. Некои видеа објавени во првите денови од војната на социјалните мрежи припаѓаат на албанското малцинство во регионот на Одеса.

Русите преку нивните пропагандни канали тврдеа дека и Косово има висок број на платеници на списокот. Од почетокот на војната во Украина заминале 156 луѓе, од кои 61 го загубиле животот.

Но, според албанскиот сервис за проверка на факти Faktoje.al, и ова се невистини, а единствената цел на оваа листа е да се шират дезинформации.

„Една од вестите на кои работеше Faktoje.al е повторената изјава на руската амбасада во Тирана, но и на руското МНР, според која во Украина се бореле 150 албански платеници. На прашањето на Faktoje.al немаа никаква реакција. Ги прашавме албанското Министерство за надворешни работи и МВР, кои изјавија дека се работи за невистинити информации“, изјави за Гласот на Америка, Клодијана Капо, директор на Faktoje.al

Од друга страна, европскиот дипломат во Тирана, Алексис Хупин, неколку месеци по почетокот на руската агресија изјави дека ситуацијата во Албанија се следи и дека руските дезинформации не успеале да навлезат подлабоко во општеството.

„Сведоци сме на отпорот за да не паднеме во замката на дезинформации и особено во светло на тешката состојба што ја живеат луѓето со поскапувањето на енергенсите, но и со поскапувањето на храната. Постои тенденција да станеме плен на дезинформации, а со тоа мислам дека се прави врска помеѓу растот на цените и санкциите против Русија. Со сигурност знаеме дека нема врска меѓу санкциите и поскапувањата. Навистина, санкциите се многу внимателно дизајнирани за да не влијаат на храната или хемиските ѓубрива, но има напор да се прошири оваа дезинформација. Додека дезинформацијата добива на сила во другите делови на светот, она што го гледаме во моментов во Албанија е добар отпор“, изјави Хупин во август 2022 година.

Со оглед на тоа што поминаа повеќе од две години од руската окупација на Украина, ситуацијата и понатаму е иста во Албанија, смета експертот за меѓународни односи Ледион Крисафи.

Крисафи нагласува дека и покрај напорите, руските дезинформации не успеале да најдат основа во Албанија, а тоа е затоа што албанското население воопшто нема симпатии кон Русија.

„Русија има многу мало влијание во Албанија, било да е тоа економско, политичко или културно. Ова доаѓа од историски причини бидејќи на почетокот на 20 век, кога на Конгресот во Лондон беше создадена албанската држава, Русија беше главната држава против формирањето на албанската држава. Русија беше децидна Косово да остане надвор од новата албанска држава. И во 90-тите Русија беше одлучувачка сила во српската политика кон Косово. Поради сите овие причини, албанскиот народ нема симпатии кон Русија. Има малку носталгија за врските што ги имавме во 50-тите и 60-тите години, но тоа е повеќе историска носталгија. Тоа значи дека руските дезинформации во Албанија немаат ефект и нема влијание како што има во другите земји. Таа нема голема публика, но може да има мало, скромно влијание врз оние луѓе кои имаат некаква огорченост кон НАТО. Сепак, ова е еден многу мал процент“, вели тој.

Ако се вратиме на почетокот на војната во Украина, руската пропаганда се обиде да навлезе преку српските медиуми за да ги обвини Албанците за трговија со оружје од Украина.

Во јули 2022 година, на социјалната мрежа Твитер беа објавени неколку видеа, кои имаат за цел да поттикнат превирања во регионот преку стимулирање на конфликт меѓу Србите и Албанците.

Неколку профили на Твитер ја споделија снимката од автомобил со наводни албански регистарски таблички, кој пренесува противтенковски ракети Џавелин, наменети за црниот пазар.

Но, овие тврдења брзо беа отфрлени бидејќи албанските регистерски таблички беа земени од фотографија на ВЕБ, за потоа да бидат злоупотребени.

„Се чини дека српските извештаи дека дел од оружјето за Украина се пренасочува кон Косово се вистинити. Автомобилот на видеото е со албански регистарски таблички“, гласеа тврдењата напишани на Твитер, со цел НАТО да се обвини за проширувањето на конфликтот и да се запали уште едно огниште на Балканот, што би послужило да го одвлече вниманието на Русија од Украина.

Ваквите тврдења потоа беа отфрлени и од страна на портпаролот за надворешни работи на ЕУ, Петер Стано.

„Русија започна интензивна кампања за дезинформации против Украина, ЕУ и НАТО, тврдејќи дека овој “шверц со оружје“ е обезбеден од сојузниците“, посочи тој.

„Не можеме да зборуваме за НАТО, но од гледна точка на ЕУ, руската пропаганда и дезинформации многу редовно и масовно прават вакви напори. Впрочем, сите информации доаѓаат од Кремљ или од Министерството за одбрана или Министерството за надворешни работи“, потенцираше Стано.

Според него, создаден е механизам за следење и контрола за да се осигура дека опремата што ја обезбедуваат земјите-членки на ЕУ не се користи за овие наведени цели.

Според експертот Крисафи, Русија по почетокот на војната го променила наративот. Преку дезинформации се обидува да влијае на земјите од Западен Балкан, кои сака да ги убеди дека таа е “жртвата“ на војната, а не агресорот. Преку медиумите за дезинформација се обидува да ја пренесе идејата дека вината е на НАТО и ЕУ кои ја поттикнуваат Украина против Русија.

„Во последниве години, дезинформациите се поврзуваат со војната во Украина, повторувајќи го наративот дека виновни се НАТО и ЕУ, и дека тие ја поттикнуваат Украина против Русија, а Русија е должна да одговори на ова. Во последните месеци имаме наративна промена во однос на дезинформациите, каде што има засилување на гласовите поддржани од Русија не само на Балканот туку и низ цела Европа, каде што се обидуваат да го шират наративот дека Украина ја изгубила војната. Од друга страна, имаше бран дезинформации за евроинтеграциите кои укажуваат дека европската интеграција не им служи на земјите од Западен Балкан, и дека самата ЕУ е поделена. Албанија индиректно беше засегната од руските дезинформации. Прво, во Албанија нема медиум отворено финансиран од Русија, и второ, албанското население нема симпатии кон Русија или пораките што може да доаѓаат од Русија. Самата Русија знае дека е тешко да се интервенира во Албанија“, нагласува тој.

Крисафи додава дека руските кампањи за дезинформација имаа ефект врз другите земји во регионот, како Србија, која има силни врски со Русија, а потоа и во Северна Македонија, Црна Гора и Босна и Херцеговина.

„По започнувањето на руската инвазија на Украина, руската дезинформација се фокусираше на војната и НАТО. Русија тврди дека таа е жртвата во овој случај. Во Албанија нема симпатии за ваквите наративи, додека во земјите од регионот има проруски симпатии, а во овие случаи руската дезинформација во значителна мера успеа. Анкетите покажуваат дека мнозинството во Србија, мнозинството во Црна Гора, значителен дел во Северна Македонија се за наративот дека Русија е “жртва“. Овие земји, исто така, имаат историски, културни и религиозни врски со Русија. Во Албанија, Институтот за национални служби направи студија за НАТО и едно од прашањата беше за војната во Украина. За разлика од другите земји во регионот, мнозинството од албанското население, околу 80%, беше на мислење дека Русија е виновна за почетокот на војната“, вели Крисафи.

Руската пропаганда е поактивна во Северна Македонија

Парламентарните и претседателските избори во Северна Македонија оваа пролет видоа одреден интензитет на руска пропаганда пред и после, особено поради тоа што земјата исто така се покажа како цврст поддржувач на Украина во услови на руска агресија во земјата.

Последните предупредувања дојдоа од поранешниот министер за односи меѓу заедниците и висок функционер на партијата ДУИ, Артан Груби, кој нагласи дека изборите ќе одредат и каква ќе биде иднината на Северна Македонија.

„Сè што добиваме од Русија се проблеми, неволји, провокации и тоа не оддалечува од европскиот пат. Она што го добиваме од САД е поддршка за аспирациите во ЕУ, реновирање болници, изградба на патишта, градини и проекти кои им се потребни на граѓаните. Затоа, нашите граѓани мора да ги видат разликите меѓу пријателството со евроатлантската заедница, со САД и ЕУ, и она што го добиваме од деструктивното влијание на Русија. Многу е важно да се донесе одлука, дали сакаме европска или проруска Македонија“, рече Груби во изјава за локалните медиуми, која беше во контекст на претстојните избори.

Позиционирана меѓу земјите во кои се забележува силно руско влијание, како што се Србија и Бугарија, Северна Македонија сега се соочува и со предизвикот да ги одбие директните руски напори за да ја дестабилизира не само земјата, туку и целиот регион.

„Откриваме дека има трети земји кои имаат штетно влијание врз нашата земја, а таа земја е Русија. Со своето однесување овде во Република Северна Македонија и од информациите што ги споделуваме и ги имаме, тоа е направено и во други земји“, изјави претходно за Гласот на Америка сега веќе поранешната министерка за одбрана Славјанка Петровска, додавајќи дека ова беше и причината за депортацијата на тројца руски дипломати во септември минатата година.

Петровска е убедена дека ваквото малигно влијание е особено закана бидејќи земјата се обидува да ги исполни своите долгорочни стратешки цели и да стане членка на ЕУ.

„Со своето однесување влијаат, или се обидуваат да влијаат на процеси кои се внатрешни, во нашите институции и во државата, а со кои треба да се продолжи патот на европска и евроатлантска интеграција, и, она што е уште поважно, остварување на нашите национални и стратешки цели“, објасни Петровска.

Социјалните медиуми како рај за руската дезинформација во Северна Македонија

Кога станува збор за самите кампањи за дезинформација, неодамнешните извештаи покажаа дека за периодот од март 2022 година до февруари 2023 година, по руската инвазија на Украина, беа идентификувани повеќе од 10.000 објави на Фејсбук, со учество на „домашни актери“ кои го шират рускиот јазик. но и пропагандата на Кремљ во Северна Македонија.

Оваа интервенција, како што истакна Димитар Николовски, извршен директор на Евротинк – Центар за европски стратегии, има за цел да ги оттргне граѓаните на Северна Македонија од нивниот европски пат и да ги поттикне алтернативните сојузи како Евроазија или БРИКС.

Една од главните области каде што руската дезинформација има улога е во искривувањето на фактите поврзани со критичните дипломатски договори. Николовски нагласува дека центрите за дезинформација манипулираат со информации за договорот за добрососедство со Бугарија, францускиот предлог и уставните амандмани.

„Имајќи ја предвид посветеноста на македонската влада за европска интеграција, како и специфичниот пат на Северна Македонија кон ЕУ, овој процес е од голем интерес за проруските центри за дезинформација. Конкретни погрешни пораки и идеи се емитуваат особено преку социјалните медиуми, со цел да се оддалечат македонските граѓани од нејзиниот европски пат и да се направат попривлечни алтернативите како Евроазија или БРИКС.Значи, тие процеси се претставени како катастрофални за македонскиот етнички дух, иако реално се резултат на политички преговори во многу тешка геополитичка атмосфера“, објаснува Николовски.

Искривениот наратив и неговите ефекти врз македонскиот идентитет

Ваквите искривувања исто така се дизајнирани да ги прикажат овие процеси како штетни за македонскиот етнички идентитет, создавајќи лажен наратив кој се разликува од реалноста на политичките преговори во предизвикувачка геополитичка атмосфера.

Александар Србиновски, безбедносен аналитичар и национален координатор во Глобалната иницијатива против транснационалниот организиран криминал (GI-TOC), истакнува дека руското и кинеското влијание стануваат повидливи кога Северна Македонија ќе се соочи со дипломатски неуспеси, како што се споровите со Грција, членството во НАТО, конфликт со Бугарија и процесот за членство во ЕУ.

„Во секоја од овие точки Македонија успеа да ги надмине предизвиците на странското влијание на домашната политичка сцена, но со исполнувањето на нашите национални цели нивната динамика се засилува“, вели Србиновски.

Експертот понатаму посочува дека руското влијание е доста видливо и во македонските медиуми, особено за време на конфликтот во Украина. Додека повеќето медиуми известуваат професионално за меѓународни настани, мал, но влијателен дел од публиката шири руска пропаганда спротивна на националните аспирации и безбедносните политики.

„Дел од македонските медиуми професионално известуваат за случувањата на боиштето, но мал дел од медиумите и одредени новинари на социјалните мрежи шират руска пропаганда која е спротивна на нашите национални аспирации и спротивна на нашата национална безбедносна политика. За среќа, во целиот овој процес овие медиуми губат читатели и гледаност и повеќе не се креатори на мислење во државата, но сепак прават штета за која требаше да одговараат надлежните од државата“, додава Србиновски.

Од друга страна, неефикасните одговори на ваквите закани можат да доведат и до зголемување на русофилизмот во земјата, тенденција која историски не постоела во Северна Македонија.

„Според тоа, русофилизмот во балканскиот регион е присутен најмногу во Бугарија и Србија, но нашата земја и медиумите овде никогаш не биле составен дел од овој развој. И во времето на Југославија и комунизмот, нашата земја како дел од Југославија силно ги критикуваше постапките на Русија на меѓународната сцена и ги поддржуваше сите земји кои беа нападнати од овој агресор“, заклучува Србиновски.

Според властите и експертите, она што е неопходно во моментов е Северна Македонија да се справи со предизвикот на руската пропаганда поддржувајќи ги демократските принципи и слободата на говорот.

Затоа, меѓународната соработка, особено со партнерите од ЕУ и соседните членки на НАТО може да биде од суштинско значење за да се спротивстави на овие напори за дезинформација и да се заштити патот на регионот кон Европската унија. /albeu.com

Слични Објави