Северна Македонија пред нови предизвици: Потребни се јасна визија, национални приоритети и одговорна политика

Христо Михајлов

Светската економска криза длабоко ја погоди нашата земја и нејзините последици сè уште се чувствуваат. Во последните неколку години цените постојано растат, а реалните приходи на граѓаните опаѓаат. Здравјето и животот на обичните луѓе се ставени на сериозен тест поради состојбите во здравствениот систем. Малите и средните бизниси се на работ на опстанок, а пензионерите, кои веќе претрпеа многу неправди во периодот на транзицијата, и понатаму се изложени на понижувања и несигурност.

Особено тешка е положбата на младите, кои сè почесто ја губат надежта дека можат да изградат иднина во сопствената држава. Продолжува падот на квалитетот во образованието, а образованите луѓе, научните работници, културните дејци и луѓето од сферата на духовноста се недоволно вреднувани. Македонците сè почесто не се чувствуваат доволно заштитени во сопствената земја.

Нашето евентуално членство во Европската Унија би било значајно достигнување, но тоа само по себе не е доволно. Државата во многу области наместо да напредува, се движи наназад. Разликата меѓу нас и поразвиените европски држави станува сè поголема, а странските инвестиции во последниот период значително се намалија.

Често се истакнува дека сме пример за финансиска стабилност, но не можеме да прифатиме стабилност заснована врз сиромаштија и мизерија, кои го нарушуваат националното достоинство. Загрижувачки е и тоа што кај дел од Македонците се појавува своевидна духовна емиграција, при што сопствениот национален идентитет почнува да се доживува како товар.

Ги решаваме ли овие наталожени проблеми? Имаме ли визија и јасна насока?

Потребно е да се спротивставиме на секоја политичка маска зад која се крие отсуството на политики за решавање на реалните проблеми на луѓето: приходите, цените, здравството, образованието, безбедноста, регионалниот развој и практично секоја друга област од општествениот живот.

Зад маската на актуелното управување не се крие само недостиг на компетентност или неуспешни политики, туку и откажување од суштински политики. Важно е да имаме патишта, но уште поважно е да имаме јасен пат по кој се движи државата.

Погрешно е да се верува дека само со средствата од Европската Унија ќе излеземе од кризата. Тие можат да помогнат само доколку ги надополнуваат и ги зајакнуваат можностите на националните политики. Во спротивно, тие служат само за привремено пополнување на празнините.

Дополнителна загриженост предизвикува чувството дека зад политичката показност сè повеќе се насетува присвојување на државата и нејзино оддалечување од граѓаните и претприемачите. Се создава модел на власт со карактеристики што потсетуваат на режими кои одамна требало да останат во минатото.

Сферите на влијание во економијата и во општеството се прераспределуваат централизирано. Едни компании се контролираат, а други не, што создава сомнеж дека постои политичка заштита над сомнителни зделки, шверц и други незаконски активности.

Наместо да се зајакнуваат темелите на пазарната економија и демократската држава, тие се поткопуваат. Се создава впечаток на стремеж кон целосна контрола во корист на тесен круг луѓе, на кои им се потчинуваат институциите, па дури и Парламентот. Таквата состојба е недозволива.

Уште позагрижувачки е тоа што општеството повторно се дели и се спротивставува, а јазикот на омраза повторно се враќа во јавниот простор. Северна Македонија најмногу губела тогаш кога била поделена. Треба ли повторно да ја повторуваме истата грешка?

Зарем немаме доволно заеднички основи врз кои можеме да се обединиме и да изградиме подобар и подостоинствен живот?

Еден претседател на државата, кој според Уставот треба да го олицетворува единството на нацијата, не смее да остане рамнодушен на ваквите состојби. Претседателската функција не е само протоколарна институција, а претседателот не е само церемонијална фигура.

Претседателот се избира непосредно од граѓаните и токму тоа му дава силен морален легитимитет. Тој треба да биде свесен за таа одговорност, да има волја и разум да ја извршува својата функција и да не потклекнува пред искушенијата на власта.

Неговата улога треба да биде насочена и кон постигнување согласност за најважните национални прашања – меѓу власта и опозицијата, граѓанските организации и поширокото општество.

Актуелната власт не исполнува ниту дел од сопствените ветувања со кои дојде на власт. И на оваа, и на секоја идна влада ѝ е потребен силен демократски коректив што постојано ќе потсетува дека власта произлегува од народот и дека одговорноста пред граѓаните не постои само од едни до други избори.

Средства нема за сè, а државните резерви се трошени неодговорно. Затоа мора заеднички да утврдиме кои се нашите најважни приоритети и како тие треба да бидат поставени во интерес на граѓаните. Истовремено, од власта мора да се бара тие приоритети доследно да ги спроведува.

Дијалогот за постигнување согласност може да биде одбиен од актуелната или од некоја идна власт. Но кога станува збор за националните приоритети, одбивањето на таков дијалог веќе станува национален проблем.

Во таков случај, власта може да се соочи со сериозни политички последици на следните избори. Но тоа не треба да биде утеха за никого, затоа што најважни се луѓето и иднината на Северна Македонија.

Денес се наоѓаме во нова ситуација и пред голем предизвик. Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, премиерот Христијан Мицкоски и лидерот на опозицијата Венко Филипче имаат одговорност да придонесат за претставување и заштита на виталните национални интереси на државата.

Потребни се нови решенија и нови перспективи и за големите и за малите држави во Европа.

Северна Македонија заслужува подобра иднина и може да биде поинаква држава, доколку остане посветена на демократскиот и европскиот пат.

Во моментов немаме надворешна политика каква што ни е потребна. Без отстапување од вистината, мораме да си поставиме неколку суштински прашања: Каква држава сакаме? Кои се нашите нови цели? Кон што се стремиме?

Тоа е сериозниот разговор што нè очекува. Од одговорите на тие прашања ќе зависи и изборот што ќе го направиме за иднината на државата.