Уставната нееднаквост и правата на македонските Бугари

Игор Билбиловски, претседател на здружение „Наследство“ – Скопје

Прашањето за правата на македонските Бугари во Република Северна Македонија не е ниту историски реваншизам, ниту политичка провокација, туку суштинско прашање на уставна еднаквост, владеење на правото и почитување на човековите права. Наместо рационална и правна дебата, ова прашање често се сведува на политичка манипулација и медиумска стигматизација, со што се продлабочуваат поделбите во општеството. Во таа насока, неопходно е аргументирано да се разгледа уставната рамка, реалната положба на Македонските Бугари и практиките што создаваат дискриминација и правна несигурност.

Во тој контекст, здружението „Наследство“ од Скопје делува како граѓанска и демократска организација која се залага за заштита и унапредување на правата на Бугарите во Македонија, но истовремено и за почитување и еднаквост на сите народи и заедници што живеат во државата. Делувањето на здружението е засновано на Уставот, законите на Република Северна Македонија и меѓународните стандарди за човекови права.

Уставот на Република Северна Македонија е поставен на начин што колективните права на заедниците директно зависат од нивното експлицитно впишување во него. Само заедниците наведени во Уставот уживаат целосен пакет на уставно загарантирани права, што го прави овој уставен модел суштински различен од уставот на Република Бугарија, кој не функционира на принцип на уставно набројување на етнички заедници.

Бугарски народ во Македонија постоел историски и постои и денес. Македонските Бугари не бараат привилегии, туку еднаквост – односно остварување на своите законски и демократски права преку уставни и правни механизми, со целосно почитување на Уставот и законите на Македонија, како и со почит кон Македонците и сите други народи што живеат во државата.

Во Северна Македонија, значаен дел од медиумите и јавниот дискурс се насочени против Бугарите и Бугарија, со што се создава атмосфера на нетрпеливост и анимозитет. Политичките партии, особено во изборни периоди, често водат отворена или прикриена антибугарска кампања, користејќи ја оваа тема како средство за собирање политички поени.

Дополнително, беше донесен закон за здруженија кој очигледно и селективно беше насочен против бугарските здруженија во Македонија, што резултираше со нивна забрана, додека истовремено постојат и други здруженија со спорни или недозволени имиња кои непречено функционираат. Овој селективен пристап претставува сериозен проблем од аспект на еднаквоста пред законот.

Особено загрижувачки се судските процеси против македонски Бугари, вклучително и против претседателот на здружението „Ванчо Михајлов“, кој беше гонет поради цитирање историска изјава на лидерот на историското ВМРО. Од правен аспект, цитирањето историски извор не претставува идентификација со содржината, ниту пак кривично дело, што го прави ваквиот процес спротивен на основните принципи на слободата на изразување, правната сигурност и начелото на законитост.

Владеењето на правото подразбира дека законите се применуваат еднакво за сите, без селективност, политички мотиви или етнички предзнаци. Демократска држава не смее да стравува од различноста, ниту пак да ја санкционира слободата на изразување, здружување и историска интерпретација кога тие се остваруваат во рамки на Уставот и законите. Секое отстапување од овие принципи создава опасен преседан што ја нарушува правната сигурност и ја поткопува довербата на граѓаните во институциите.

Почитувањето на Уставот и меѓународните стандарди за човекови права не е прашање на политичка волја, туку правна обврска. Само преку доследна примена на начелата на еднаквост, недискриминација и слобода на мисла и здружување може да се изгради општество во кое правата на сите граѓани се еднакво заштитени, без оглед на нивната етничка или национална припадност.