В’лчев пред 30 новински агенции: Иднината е во соработката

Иднината на новинските агенции е во соработката, изјави генералниот директор на Бугарската телеграфска агенција (БТА) Кирил В’лчев на тркалезна маса на тема „Минато, сегашност и иднина на соработката“ по повод 105-годишнината на националната новинска агенција на Азербејџан – АЗЕРТAЏ.

Тркалезната маса се одржа во азербејџанскиот град Лачин, на југот од Кавказ, во рамките на Третиот глобален медиумски форум во соседниот град Шуша под мотото „Дигитални патишта: Зајакнување на информативната и медиумската отпорност во ерата на вештачката интелигенција“, со учество на 140 лица од 52 држави, кои претставуваа 30 новински агенции и 80 други медиумски организации, со кои во саботата се сретна азербејџанскиот претседател Илхам Алиев.

В’лчев посочи дека првиот договор меѓу БТА и АЗЕРТAЏ бил склучен во 2004 година, а пред две години соработката била продлабочена со нов договор за размена на вести, според кој секој ден двете агенции имаат можност да објават најмалку една вест со фотографија од другата агенција. „Благодарение на тоа, резултатот од соработката меѓу АЗЕРТAЏ и БТА денес е тоа што интернет страницата на БТА има посебен дел со вести од АЗЕРТAЏ од Азербејџан,“ изјави генералниот директор на БТА. Тој потенцираше дека БТА има такви договори со 50 национални новински агенции, вклучително и со оние на трите кавкаски републики – Азербејџан, Ерменија и Грузија.

„Соработката меѓу АЗЕРТAЏ и БТА е пример за исполнување на најголемата одговорност на новинските агенции – тие им овозможуваат на луѓето од целиот свет да се разберат меѓусебно. Познавањето и споредувањето не е само можност за профит преку користење на добри практики, туку и гаранција за мир. Може да не се согласуваме меѓу себе, но мора да се почитуваме и да најдеме начин да живееме во мир заедно, без да започнуваме војни. Мирот не треба да биде резултат на војна, туку на повеќе информации едни за други,“ изјави В’лчев. Тој додаде дека БТА и АЗЕРТAЏ соработуваат и во Европската алијанса на новински агенции (EANA), чиј генерален секретар Александар Гибој беше модератор на форумот.

„Во текот на 125 години, националната новинска агенција на Бугарија – БТА, се има посветено на правото на луѓето да знаат повеќе едни за други. Во моментов, БТА е претседател на Светскиот конгрес на новински агенции, бидејќи во 2019 година во бугарската престолнина Софија, БТА го организираше светскиот конгрес на новинските агенции на тема „Иднината на вестите“. БТА е и седиште и генерален секретар на Асоцијацијата на балканските новински агенции – Југоисточна Европа (АБНА – ЈИЕ). БТА е дел и од MINDS International (Media Innovation Network) – асоцијација на 25 водечки новински агенции од целиот свет за соработка во областа на информативните услуги. Оваа организација на светски новински агенции, споредлива со „Г-20“ – организацијата на најразвиените економии во светот, ги вклучува водечките агенции од САД и Канада, преку Велика Британија, Франција, Шпанија, Италија, Германија и Швајцарија, до Индија, Јапонија и Австралија,“ изјави генералниот директор на БТА пред колегите.

„Новинските агенции треба да се променат со нова стратегија и нови алатки, бидејќи светот околу нив се менува,“ потенцира В’лчев и предложи седум работи кои новинските агенции треба да ги направат.

Прво, новинските агенции треба да продолжат да ги следат професионалните стандарди, бидејќи оние кои пишуваат и зборуваат на социјалните мрежи не почитуваат никакви стандарди и никој не сноси уредничка одговорност за тоа што пишува или зборува. Треба да продолжиме да обезбедуваме факти пред мислења, бидејќи тоа е стандардот на вистинските новински агенции, за разлика од социјалните мрежи, каде мислењата често се спротивни на фактите. Мора да ја извршуваме нашата работа многу одговорно и етички. Важно е исто така да не се шири пропаганда, особено онаа која поддржува војни и кршење на човековите права,“ изјави генералниот директор на БТА. Според него, мора да се раздвојуваат официјалните соопштенија од новинарските вести, што БТА го прави веќе три години. „Ова е одговор на зборовите на друг форум на генералниот секретар на EANA, Александру Јон Гибој, дека проблем за медиумите се официјалните изјави, во кои понекогаш има лаги,“ изјави В’лчев.

Второ, новинските агенции треба да развијат нови модели на финансирање. „Мора да најдеме нов начин за финансирање на битката на вистинските вести против лажните вести, кои се бесплатни. Дали треба да молчиме кога некој лаже, освен ако некој друг не ни плати за да ја кажеме вистината? Не, мора да го најдеме балансот меѓу информацијата како човеково право и информацијата како производ за продажба. И мора да најдеме како да одговориме на лагата со повеќе вистина, без да се потпираме само на парите од клиентите, но и без медиумски забрани, ограничувања на социјалните мрежи и гасење на интернет и мобилни апликации,“ објасни В’лчев.

Според него, трето, новинските агенции треба подобро да ги користат социјалните и видео мрежите, наместо да се борат со нив за пари. „Новинските агенции мора да бидат присутни секаде на интернет и во сите форми – кратки вести, фотографии, видеа, аудио, инфографици. Особено мора да обезбедиме вистински вести за младите луѓе со нови формати и технологии. БТА е добар пример со присуството не само на Facebook, X, LinkedIn и YouTube, туку и на Instagram, TikTok и Threads, кои ги користат младите. Планираме исто така да почнеме да користиме Snapchat, кој го преферираат најмладите,“ изјави генералниот директор на БТА.

Четврто, вештачката интелигенција треба да се користи, а не да се плашиме од неа. „Навистина, вештачката интелигенција може да биде огромна закана во информативната сфера, бидејќи последиците можат да бидат фабрики за лажни вести, тролови, нови форми на пропаганда, дезинформации, лажни видеа и изменети фотографии што изгледаат како вистински снимки. Вештачката интелигенција има голем потенцијал за лажни вести, но исто така и за вистински вести. Новинските агенции можат да ја користат за подобрување на својата работа: транскрипции, титлови, преводи, создавање бази на податоци. Во соработката меѓу природниот интелект на новинарите е иднината на новинските агенции, за што вештачката интелигенција може само да помогне. Користејќи нови технологии, можеме да ги насочуваме луѓето низ океанот од вести за да не се удават во него. А најдобриот начин да го направиме тоа е да објавуваме повеќе вести за науката,“ изјави В’лчев.

Петто, тој препорача пред претставниците на 30 новински агенции да се изгради функционална мрежа за соработка меѓу националните новински агенции и меѓу регионалните асоцијации на новински агенции. „Тоа значи објавување на вести од нашите земји не само од глобалните агенции, туку и нивно секојдневно дополнување со вести што се разменуваат меѓу националните агенции, како што правиме во АЗЕРТAЏ и БТА. Вештачката интелигенција може да ни помогне со ова, но мора да изградиме капацитет и со уредниците. Иднината на вистинските вести против дезинформациите зависи од соработката меѓу новинските агенции од различни региони на светот,“ нагласи генералниот директор на БТА.

Шесто, треба да го поттикнуваме разменувањето на новинари меѓу новинските агенции, а не само размената на посети на нивните директори, бидејќи новинските агенции мора да инвестираат во обуката на луѓето. „Пред да развиеме вештачка интелигенција, мора да го развиеме природниот човечки интелект. Вештачката интелигенција не може да го замени репортерот на лице место, бидејќи таа работи со знаења натрупани од минатото, но не може да ги одрази вестите во моментот. Новите технологии можат само да ги дополнат новинарите, а не да ги заменат. Мора да ги обучиме новинарите како да користат вештачка интелигенција, но најпрво мора да се осигуриме дека новинарите од нашите агенции се познаваат и си помагаат меѓусебно да ги разберат ситуациите во нашите земји,“ изјави В’лчев.

Седмо, според него, за иднината на новинските агенции е важно инвестирањето во архивите на агенциите, особено нивната дигитализација, што ќе им овозможи подобро да ја претстават предисторијата и контекстот на вестите, а потоа новинските агенции треба да си обезбедат взаемен пристап до дигитализираните архиви. В’лчев истакна дека БТА располага со хартиена архива од 1898 година до преминот кон електронски формат и моментално ја дигитализира за да ја направи полесна за користење. „Мора да се осигуриме дека нашите денешни вести не умираат, туку се зачувуваат за утре. Бидејќи – како што го видовме натписот на оградата на црквата во Ханкенди вчера, така го гледаме и овој натпис на други места во Карабах – „Чувајќи го минатото, го градиме идниното,“ изјави тој.

Во заклучок, генералниот директор на БТА истакна дека ваквите форуми се корисни за развојот на соработката меѓу новинските агенции. „Фактот што го водиме овој разговор значи дека ништо на светот, вклучително и вештачката интелигенција, не може да ја замени природната човечка комуникација со емоции и најголемата емоција – љубовта меѓу луѓето,“ изјави В’лчев.