Во 1992 г. Бугарија ги неутрализира сите закани кон Република Македонија

//

Пишува: Проф. д-р Ангел Димитров, прв амбасадор на Република Бугарија во Скопје, специјално за БГНЕС

Во последно време се зборува за „нов почеток“ во билатералните односи меѓу Бугарија и РС Македонија, што е јасен доказ за нивната незавидна состојба. Но, тоа од своја страна значи дека сме сведоци на целосно непочитување на вистинските принципи од последните триесет години, односно фундаментален чин во билатералните односи и одлуките од меѓудржавно правно значење.

Трите начела, по хронолошки редослед, се Договорот за пријателство и добрососедство од 2017 година, Декларацијата за добрососедство од 1999 година и признавањето на независноста на денешната Република Северна Македонија, која сега одбележува 30 години (15 јануари , 1992). Признавањето на независноста на нашиот млад сосед, најпрво од Бугарија, е чин од клучно значење за неговата иднина. Симболично, тоа покажа нов однос меѓу политиката и историјата, бидејќи покажа желба да се преоценат и да се надминат трајните ставови, митови и стереотипи од времето на Југославија.

Признавањето на тогашната државна независност на Република Македонија беше политички сигнал од повеќе значења. Првиот е целосно билатерален и е особено важен бидејќи навистина го отвори патот за меѓународно признавање на земјата. Тоа беше и чин на поддршка и заштита на промените што се случуваат во овој дел од поранешна Југославија. Бугарскиот чин на признавање истовремено влијаеше на неутрализирањето на внатрешните противници на независноста и на можната закана од надворешна интервенција на југословенската војска, т.е. од српската агресија. Многу важен сигнал на билатерално ниво беше неговото значење за побивање на антибугарските ставови.

Второ значење на признавањето, веќе во бугарскиот внатрешен политички контекст, е дека тоа стана знак за формирање на нов бугарски политички идентитет. Бугарија сигнализираше дека е ослободена од старата надворешнополитичка зависност од Москва. И дека веќе е убеден и целосно свесен учесник во глобалниот процес на политичко преструктуирање во Централна и Западна Европа. Тоа беше знак и за дефинитивно преоценување на целокупното комунистичко наследство на тема Македонија, во нејзината широка историска и политичка димензија.

Третото значење, кое исто така е многу важно, има надворешнополитичка димензија. Тоа имаше врска со распадот на Југославија. Додека од Европа и од странство доаѓаа сигнали за чекање, Бугарија изрази јасна и недвосмислена позиција. Софија предвиде дека распадот на Југославија е неизбежен. Всушност, само Германија, Италија и Унгарија имаа таква дефинитивна позиција како Бугарија. Немаше ништо реваншистички во тоа, но тоа беше доказ за доброто познавање на регионот и процесите што се случуваа овде. Оттогаш, Бугарија ја доби во очите на Европа улогата на добар познавач на регионалните настани, носител на добра експертиза, што стана повеќе од јасно подоцна, за време на војната во Косово, кога се бараше и нејзиното мислење. Всушност, на 15 јануари 1992 година, Бугарија демонстрираше сеопфатна позиција за она што се случува во Југославија, бидејќи веднаш по пресудата на Бадентеровата комисија силно ги поддржа промените, признавајќи ја независноста на сите републики кои сакаа независна иднина.



Но, зошто признавањето на вистинска нова држава остана далеку од пожелното и возможното? Одговорот е едноставен: доктрината на македонизмот, претворена во државна политика, строго и апсолутно бескомпромисно ги чуваше своите митови и пропагандни стереотипи. Не смееме да заборавиме дека прашањето за референдумот за независност имаше дел за кој сега не се зборува. Прашањето беше формулирано вака: „Дали сте за независна и автономна македонска држава со право да стапи во сојуз со суверените држави на Југославија“. Многу луѓе го забораваат ова, но за сите овие 30 години во овој дел се крие скриената цел на одредени кругови кои го моделираат негативниот однос кон Бугарија.

Кога беше објавено признавањето од Бугарија, Скопје доста доцнеше со објавувањето на оваа исклучително важна вест. Медиумите се правеа недоветни, дури и весникот „Нова Македонија“ лансираше негативни оценки за бугарското признавање. Се пишуваше за подмолни бугарски цели, дека нема опасност од Србија и дека признавањето е само поради антисрпски чувства. Истовремено, доволно е да се прочитаат мемоарите на првиот македонски премиер по промените, Никола Кљусев, како и некои изјави на ген. Арсовски дека има информации за внатрешен удар кој се подготвува однадвор против тогашната преодна влада.

Денес, 30 години по признавањето, се зборува за нов почеток. Неспоредливо е со овие дела и документи за кои зборуваме погоре, но тоа значи дека работите се на многу ниско ниво.

Од есента 2019 година, во Република Северна Македонија врви нова антибугарска пропаганда, која многу потсетува на раните 1990-ти, па дури и на нескротливата антибугарска кампања во втората половина на 40-тите. Сепак, дијалогот е единствениот значаен начин за надминување на противречностите и тензиите, особено кога станува збор за РС Македонија и нејзината аспирација да стане членка на Европската унија, за што е задолжителна поддршката од Бугарија. Сепак, дијалогот мора да биде активен и реален, да не подлежи на пропагандна декларативност и да се дуплира со подмолни дејствија за да се обезбеди надворешен притисок врз Бугарија. Тогаш ќе стане јасно дека патот кон Брисел не е блокиран. Но, уште поважно е нашиот млад сосед да се приближи до европските вредности и стандарди преку исцелителна политичка и психолошка катарза. Бидејќи сум ангажиран во дискусии од областа на историјата и образованието, нагласувам дека оваа катарза е неизбежна и за нашите колеги.

Претходна статија

(Галерија) Во Скопје одбележана годишнината од подвигот на Мара Бунева

Следна статија

„Трибуна“ наврши 4 години!

Најново од Истакнато