Здружението на потомците на бегалците и преселниците од територијата на Република Северна Македонија и нивни пријатели изпрати протестно писмо до претседателот на Словакија

Здружението на потомците на бегалците и преселниците од територијата на Република Северна Македонија и нивни пријатели изпрати протестно писмо до претседателот на Република Словакија Петер Пелегрини. Во самото писмо е наведено дека истото го изразува протестот во врска со „извршени фалсификати и поддршка на политиката на прогон на Бугарите во Северна Македонија и уништување на нивното културно-историско наследство“.

Писмото освен до претседателот Пелегрини е упатено и до „сите слободољубиви претставници на братскиот словачки народ“. Копии се испратени до Европската комисија и до Европскиот парламент (Групата за Западен Балкан).

Ви го пренесуваме писмото до претседателот Пелегрини во целост и без уредничка интервенција:

ЗДРУЖЕНИЕ НА ПОТОМЦИ НА БЕГАЛЦИ И ПРЕСЕЛЕНИЦИ
ОД ТЕРИТОРИЈАТА НА РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА И НИВНИ ПРИЈАТЕЛИ

До
Претседателот на Република Словакија
г. Петер Пелегрини

До сите слободољубиви претставници на братскиот словачки народ

Копија до: Европската комисија и Европскиот парламент (групата за Западен Балкан)

ПРОТЕСТ

Во врска со извршени фалсификати и поддршка на политиката на прогон на Бугарите во Северна Македонија и уништување на нивното културно-историско наследство

Почитуван г. Пелегрини,

Од средствата за јавно информирање во Северна Македонија дознаваме дека за време на Вашата посета таму, по средбата со Вашата домаќинка и колешка, г-ѓа Гордана Силјановска-Давкова, изјавивте дека процесот на пристапување кон Европската унија треба да се заснова исклучиво на исполнување на критериумите и дека ниту една држава не смее да го користи за решавање на свои прашања ниту да држи други земји како „заложници“ преку поставување дополнителни услови.
Оваа Ваша позиција ја аргументиравте со тврдењето дека Северна Македонија преговара за членство веќе речиси 20 години, донела тешки одлуки, но сепак не добила јасен став од ЕУ. Ова го нарековте „коцкање со довербата на народот“.

Во настојување да изразите поддршка кон Вашите домаќини, изјавивте во Скопје:
„Ние – како Словакија – цврсто стоиме на ваша страна и ќе ве поддржуваме на сите можни начини. Зашто сме убедени дека иднината на Европската унија е во нејзиното проширување, нејзината безбедност зависи од проширувањето со земјите од овој регион, и сум уверен дека вашата земја има сигурно место како членка на ЕУ.“

Како здружение што ја претставува групата од повеќе од 400 илјади бугарски државјани – потомци на бегалци или преселеници од територијата на денешна Република Северна Македонија – кои се дел од околу 1,3 милиони бугарски државјани со потекло од географската област Македонија, ние сме длабоко вознемирени од оваа Ваша изјава.
Укажуваме дека таа е во спротивност со објективните факти и со европските вредности.
Со таквиот став Вие поттикнувате поделби и неединство во Европа во период на глобален геополитички судир што минува низ Западен Балкан.

Невистина е тврдењето на официјалната пропаганда во Скопје дека во изминатите 20 години спроведува реформи по цена на тешки одлуки. Државата го смени своето име, но тоа беше целосно логично. Република Северна Македонија зафаќа само 37% од територијата на географската област Македонија, па затоа не може да има монопол врз тоа име. Со тоа ѝ беше спречено да води иредентистичка политика. Истовремено, Северна Македонија само имитира реформи, додека нејзината основна политика од 1945 година до денес останува непроменета – со децении се спроведува систематска дискриминација и културно чистење на сè што е поврзано со Бугарија, вклучително и против лицата кои, и покрај постојаните репресии и јазикот на омраза, ја сочувале својата бугарска идентитетска припадност.

Имајќи ја предвид оваа состојба, во 2022 година, по укинувањето на бугарското вето, Европската унија едногласно ја усвои Преговарачката рамка за евроинтеграција на Северна Македонија, во која една од главните обврски е измена на Уставот и внесување на локалната бугарска заедница. Тоа е единствениот можен начин таа да стане рамноправна со останатите заедници во Северна Македонија и да се стави крај на нејзината дискриминација. На 14 октомври 2025 година, во Скопје, Вие го критикувавте тоа решение! Прашауваме: што претставува ова Ваше однесување, кога и самата Словакија гласаше за усвојување на оваа Преговарачка рамка? Дали имате намера да ја ревидирате својата позиција, и ако не – зошто давате вакви изјави, со кои на дело го поддржувате режимот во Скопје да не спроведува реформи? Би сакале да Ви укажеме дека човековите права се универзални и нивната заштита не претставува билатерален спор. Како би реагирала Словакија ако Украина започне да спроведува политика според која словачкото население на нејзината територија нема да се смета за Словаци, туку за „Закарпатци“, и од локалните словачки дијалекти почне да создава посебен „закарпатски“ јазик, за кој ќе тврди дека нема ништо заедничко со словачкиот?
Ќе се смета ли одбраната на такво одземено право за билатерално прашање, или ќе биде должност на секоја демократска држава да ги поддржува сите кои страдаат во светот?

За подобро да ја разберете суштината на проблемите во Северна Македонија, Ве потсетуваме дека бугарската нација официјално е признаена во 1870 година во рамките на Отоманската империја. Во сите официјални пописи на населението на територијата на денешната Република Северна Македонија до 1912 година, тоа население било заведено како дел од бугарскиот народ. Во исто време не е регистриран ниту еден етнички Македонец. Европските етнички картографи и научници, вклучувајќи го и Словакот Павел Шафарик, исто така евидентирале само Бугари.

Тие имале свои бугарски цркви, училишта и други културни институции. Сите тие биле забранети и уништени од Србија откако таа ја окупирала оваа територија во 1913 година.

Во 1878 година само еден дел од бугарската нација беше вклучен во новоослободената бугарска држава. Македонија и Одринска Тракија беа вратени на Отоманската империја, но бугарскиот народ таму ги задржа своите културни и просветни права. Во 1893 година беше создадена Внатрешната македонско-одринска револуционерна организација (ВМОРО), чија политичка програма беше заедничка територијална автономија на Македонија и Одринска Тракија во рамките на Отоманската империја. Вашата изјава дека Гоце Делчев бил некаков „македонски револуционер“ претставува грубо изопачување на фактите и е навреда за бугарскиот народ. Сам Гоце Делчев се определувал како Бугарин, пишувал на книжовен бугарски јазик – јазикот на сите легални и нелегални документи на ВМОРО.

Гоце Делчев никогаш не се борел само за Македонија. Според неговата политичка програма, може да се нарекува „македонско-одрински“ револуционер, но никако само „македонски“. На ист начин словачките културно-просветни дејци во Украина може да се нарекуваат „закарпатски“, но тоа не значи дека не се Словаци.

На крајот сакаме да Ве увериме дека никој во Бугарија не го негира постоењето на современиот македонски идентитет и правото на неговите носители да го нарекуваат својот јазик, согласно Уставот на Северна Македонија – македонски. Но ние ја поддржуваме борбата на нашите роднини и пријатели во Северна Македонија кои ја сочувале својата бугарска самосвест, за да можат слободно да ја изразуваат и да продолжат да го нарекуваат својот мајчин јазик со неговото повеќевековно име – бугарски.

Истовремено изјавуваме дека местото на Северна Македонија е во Европската унија, но пред тоа мора да се спроведат реформи за да се прекинат порочните практики од тоталитарното минато и да се спречи можноста земјата да ја игра улогата на Тројански коњ на Москва и Белград во рамките на ЕУ.

Имајќи ги предвид сите изложени факти, Ви го предлагаме следниот пакет од 11 точки:

Словакија да појасни дека нејзината поддршка за евроинтеграцијата на Северна Македонија е условена со спроведувањето на Преговарачката рамка од 2022 година, вклучувајќи ги и правата на локалната бугарска заедница.
Словакија јавно да изјави дека внесувањето на бугарската заедница во Уставот на Република Северна Македонија е неопходен и неизбежен почетен критериум за напредок во преговорите.
Словакија да инсистира секоја меѓувладина конференција да биде претходена со проверка на јасни показатели за напредок во однос на правата на Бугарите; при регрес – замрзнување или враќање назад на преговарачките поглавја.
Словакија да поддржи заедничка мисија на ОБСЕ/ВКНМ + Советот на Европа (FCNM/ECRI) за годишен мониторинг на говорот на омраза, насилството и институционалната дискриминација против Бугарите.
Словакија да бара гаранции за слободата на здружување, прекин на репресивните мерки против бугарските клубови и ефикасна истрага на нападите и вандализмот.
Поддршка за можност за изборно образование на книжовен бугарски јазик, обезбедување наставни материјали и медиумски услуги за бугарската заедница; измени во наставните програми за отстранување на омраза и стереотипи.
Напредокот во поглавјата „Образование/Култура/Јавни политики“ да се поврзе со проверливи резултати од Заедничката историска комисија според Договорот за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Република Бугарија и Република Македонија од 2017 година, кој е неразделен дел од европската Преговарачка рамка.
Да се обезбеди слободен пристап и заштита на бугарските споменици, архиви и црковни објекти; да се формираат заеднички експертски групи за нивна инвентаризација и реставрација.
Поддршка за меѓународен надзор врз пописите и регистрите за да се гарантира слободна самоидентификација и отсуство на административен притисок.
Словакија да поддржи патоказ со конкретни рокови и јавни извештаи до Советот на ЕУ за горенаведените точки.
Апелираме во идни изјави да се избегнува потценување на правата на бугарската заедница и да се користи јазик усогласен со европските стандарди за правата на етничките заедници.

Убедени сме дека ваквата позиција ќе го зацврсти авторитетот на Словакија како држава што ги брани европските вредности и човековите права без двојни стандарди.
Нашиот протест не е насочен против словачкиот народ, туку против секое дејствие што може да ја легитимира продолжената антибугарска дискриминација во Северна Македонија.

Со почит,

СОПРЕТСЕДАТЕЛИ: проф. Трендафил Митев, доц. Спас Ташев, Илија Стојановски
СЕКРЕТАР: Димитар М. Димитров

Софија, 17 октомври 2025 година