150 години од смртта на бугарскиот преродбеник Партениј Зографски

Николај Којчев

Павел (Хаџи) Василков Тризловски (1818, Галичник – 1876, Цариград), попознат со своето монашко име Партениј Зографски, е бугарски преродбеник од Македонија, фолклорист и филолог.

Во една од своите статии, насловена „Мисли за болгарскиот јазик“, објавена во списанието Бугарски книжици во 1858 година, тој го пишува следново:

“И другий пот (път, б.м.) сме кажале, пак сега кажуваме, що за да может да се составит еден общий писмений язик, първо е потребно да излезат наяве сите местни наречия и идиотизми на язикот ни, върху които общийот язик имат да се зи[з]дат: догде не се направит тоа нещо, никой не может и не имат право да судит и да редит за общий писмений язик, основуваещи се на едно толко, кое и да оно, наречие; и секое подобно суденье и реденье, како неполно, тоа е суетно и безплодно.

Нашийот язик, како що е познато, се делит на две главни наречия, от които едното се говорит во Болгария и Тракия, а пак другото во Македония. Първото от них векье е сем известно; защо [в]се, что се писало досега на наш язик, се на него писало, а на другото ни гри: по тая причина, что возраждението на нашата писменост се почна осгора (отгоре, б.м.) на долу. Овая е причината, что не толку иностанните славянисти, но и истите наши учени, что не принадлежат на Македонското наречие, немает за него никакво основателно и определено понятие. За да изведеме на свет Македонското наречие со сите негови общи и местни идиотизми, доколко е то нам возможно, мие имаме намерение да составиме на него граматика в паралел со другото; но понеже тоа наше намерение может мало да се позабавит, мие сега излагаме кратко главните негови особ[e]ности, относително кон другото наречие.

Македонското наречие не толко не требет и не может да бидет исключено от общий писмемий язик, но добро тoа беше ако оно ся приймаше (приемеше, б.м.) за главна негова основа; по тая причина, что оно е по-пълнозвучно, но плавно и по-стройно, и в много отношения по-пълно и по-богато. Представители на тоа наречие се югозападните страни на Македония.”

За Партениј Зографски, пред 168 години не постоела никаква разлика меѓу луѓето што живееле од двете страни на планината Беласица — ниту јазична, ниту културна, ниту етничка.