4 март 870 година – Основање на БУГАРСКАТА ПРАВОСЛАВНА ЦРКВА

Пишува: Архимандрит Алексиј Тасев

На 4 март одбележуваме еден извонреден датум во бугарската историја – основањето на Бугарската православна црква. Поминаа 1154 години од таа значајна 870 година, кога во Константинопол на помесен црковен собор е даден првиот статус на автономија на нашата Црква.

Овој собор, важен за христијанството, бил свикан за да се решат проблемите што настанале меѓу Истокот и Западот, но пред сè за да се одлучи за црковниот статус и припадноста на новопокрстениот бугарски народ. Оваа дилема станала јаболко на раздорот меѓу Рим и Константинопол поради стратешката локација на бугарската држава. Проблемот бил комплициран од сложеноста на јурисдикцијата над бугарските земји. Но, тоа еднаш засекогаш било решено на вонредниот состанок на Константинополскиот собор, одржан на 4 март 870 година, на кој присуствувале и претставници од Бугарија.

Од историјата знаеме дека до 732 година, источен Илирик, во кој спаѓала Западна Бугарија, бил подреден на Рим, а латинските свештеници, на покана на светиот цар Борис, извршиле евангелизација на бугарскиот народ. Ова дава основа за тврдењата на римскиот престол за јурисдикција над Бугарската црква.

Сериозни аргументи имал и константинополскиот престол, под чија јурисдикција паднала целата територија на Балканот по 732 година. Овој апостолски трон од првите векови на христијанството духовно се грижел за голем дел од бугарските земји пред основањето на бугарската држава. Кнезот и бугарскиот народ биле крстени под неговиот омофор во 865 година.
По непомирливите спорови за правото на јурисдикција над бугарските земји, бил постигнат консензус дека пресуден фактор за неговото определување ќе биде какво свештенство нашле Бугарите на овие земји кога ја основале својата држава. Бугарските пратеници одговориле дека нашле грчко (византиско) свештенство. Ова било пресудно за Советот да процени дека Бугарската црква правно треба да припаѓа на Константинополскиот престол. Римското свештенство требало да ја напушти Бугарија.

Советот ги послушал и аргументите на бугарските претставници кои сакале Бугарија да има своја самоуправна црква. Одлучено е да и се даде статус на автономна архиепископија под јурисдикција на Константинопол. Тоа ѝ овозможило на нашата црква речиси самостојно да управува со духовниот живот и административните работи во своите епархии. Бугарскиот архиепископ добил право да свика свој синод, и да биде избран директно од бугарскиот синод, во договор со владетелот, при што Цариградскиот патријарх само можел го потврди изборот. Според правилата на Светата Црква, негова должност било за време на богослужбите да го спомнува Цариградскиот патријарх и од него да зема осветено миро.

Бугарската црква го задржала својот статус на автономна архиепископија до 917 година, кога, по победничките војни на цар Симеон, Цариградската патријаршија ја признала како патријаршија.

Архиепископот Георги стана првиот поглавар на новосоздадената автономна бугарска архиепископија. Имаме исклучително ограничени информации за него. Неговото име се споменува во натпис на оловниот печат од 9 век, пронајден во Мадара, на кој пишува: „Богородица, помогни му на својот слуга Георгиј, архиепископ бугарски“. Сличен прстен е пронајден и во Плиска. Познато за Архиепископ Георги е тоа дека го именувал за епископ во Белград словенот Сергиј, што станало причина за гневните протестни писма на папата Јован VIII до Светиот кнез Борис.

Се претпоставува дека седиштето на архиепископот било во главниот град Плиска, каде што сè уште стојат темелите на прекрасната катедрала (Големата базилика) – една од најголемите во тогашниот христијански свет. Таму е пронајден и прстенот со името на архиепископот. Архиепископот Георгиј останал на врвот на Бугарската црква до 885/886 година, кога бил заменет со архиепископот свети Јосиф Исповедник.

Издигнувањето на Бугарската црква на 4 март 870 година во чин на автономна архиепископија од страна на највисоката и најавторитетната црковна институција – Сехристијанскиот собор, авторитативно ги постави темелите на нашиот самостоен духовен развој низ вековите, што придонесе Бугарија да стане првостепенен духовен центар на Балканот и во Европа. Се создаваат предуслови за создавање за само неколку десетици години на нашата самостојна патријаршија, која духовно го просветли словенскиот род и создаде низ вековите бесценети духовни бисери, кои и денес се чуваат во ризницата на христијанската светост.