(Видео) Бенџамин Френклин и бугарската Преродба: изложба во Националната библиотека во Софија

Во 2026 година се навршуваат 320 години од раѓањето на големиот американски општественик, научник, државник и дипломат Бенџамин Френклин, кој е роден на 17 јануари 1706 година во градот Бостон. По тој повод Националната библиотека „Св. св. Кирил и Методиј“ организира изложба посветена на Френклин и неговото влијание врз Преродбата во Бугарија, јави репортер на БГНЕС.

„На прв поглед Бенџамин Френклин нема ништо заедничко со нашата земја, тој дури и не ги посетил бугарските земји, кои во XVIII век се дел од Османлиското Царство. Американскиот мислител има многу добри контакти со Франција и Велика Британија, но она што го прави популарен кај нас по неговата смрт се неговите книги“, изјави авторот на изложбата, доц. Христијан Атанасов, главен архивист во одделот „Ориентални збирки“ при Националната библиотека.

Бенџамин Френклин станува познат во Бугарија преку збирката „Алманах на сиромавот Ричард“, која ја издава во Филаделфија од 1733 до 1758 година во голем тираж за тоа време – 10 илјади примероци годишно. Алманахот му се допаѓа на еден од бугарските преродбеници, Гаврил Крстевич, и во 1837 година истиот излегува на бугарски под наслов „Мудроста на добриот Рихард“.

„Оттогаш популарноста на Френклин, колку и да звучи неверојатно, расте со брзи темпови. За време на Преродбата се објавуваат многу статии за него, а Стефан Бобчев издава негова преведена биографија“, раскажува доц. д-р Атанасов.

Алманахот содржи практична филозофија за животот, која е блиска до свеста на преродбенскиот Бугарин. „Тоа е брошура со стихови, опис на планети и на времето, кратки стихови и афоризми кои повикуваат на активна работна дејност. На пример, работи напорно од утрото, не пиј од пладне и сл. Наметнувањето на култот кон трудот им се допаѓа на нашите преродбенички книжевници и се пренесува како идеја на наше тло“, објаснува доц. Атанасов.

За време на Преродбата контактите на Бугарите со САД не се ограничуваат само со делата на Френклин. Американското влијание на бугарските простори е повеќенасочно, а најсилно е по линија на протестантските мисионери, кои ги „откриваат“ Бугарите за САД. Тие имаат исклучителна соработка со бугарските преродбеници.

„Благодарение на финансирањето обезбедено од американските мисии, во 40-тите години на XIX век е делумно преведена Библијата на новобугарски јазик од страна на Неофит Рилски. Првото целосно издание на Библијата исто така е преведено од американски мисионери заедно со Петко Славејков. Таа излегува во 1871 година“, вели архивистот.

Големо е и значењето на американските училишта во Пловдив, Самоков и на прочуениот Роберт колеџ во Цариград за образованието на бугарската елита.

Освен културните контакти, постојат и многу интересни стопански врски.

„Во 1876 година во Филаделфија се одржува светска изложба, која добива голем одек на Балканот. На неа се претставени голем број стоки од бугарските земји. Во османлиските документи се набројуваат производите што одат на изложбата и се наведува дека не треба да бидат оданочени“, изјави доц. Христијан Атанасов.

Изложбата за Бенџамин Френклин и бугаро-американските културни и духовни врски во XIX век може слободно да се разгледа од сите заинтересирани во фоајето на Националната библиотека до 12 февруари 2026 година.