Поглед кон Мисирков- меѓу сентиментот, вистината и фалсификатите (5)
Вистинскиот лик на неурамнотежениот Крсте П. Мисирков (5)
- На 8 март 1919 година, во софискиот весник „Мир“, Мисирков објавува статија со наслов „Србите – Душановата империја“. Статијата започнува со следниве зборови:
„Зошто Србите ја сакаат Македонија? Што српско има во таа чисто бугарска земја, која таква останува од шестиот век па сè до денешен ден, и покрај сите превратности на историската судбина?“
Во истата статија, Мисирков докажува дека фактички Душан бил повеќе западнобугарски цар отколку српски крал; очигледно, Мисирков има предвид дека споменатиот Душан привремено зазел многу повеќе бугарски земји отколку што имал српски земји во своето царство.
Во истата статија, Мисирков нагласува дека Скопје и во тоа време бил град во етничка бугарска територија.
- Од 1 септември 1919 година, Мисирков е гимназиски учител во мешаната неполна гимназија во Карлово (во Бугарија). На 21 јануари 1920 година тој го составил својот службен лист, во кој во графата за народност своерачно напишал дека е Бугарин. Нацрт-верзијата од овој лист се наоѓа кај сопругата на Мисирков.
- Со наредба бр. 3287 бугарскиот министер за народно просветителство од 7 септември 1920 го разрешува Мисирков од должноста директор на гимназијата во Карлово; тој останува само учител во истата гимназија. Причините за оваа промена на должноста остануваат неразјаснети, но се смета дека односите на Мисирков кон наставниците, а во извесна мера и кон граѓанството, станале многу затегнати. Подоцна бил назначен (со наредба бр. 5132 од 3 август 1922 година) за надзорник („на личниот и јавниот морал“). Негова задача била да ги контролира програмите на театрите, кинематографските филмови и разните претстави. Поради тоа, списанието „Учителска искра“, во бројот од 25 мај 1923 година, за него напишало: „Зар целата Ваша просветна дејност се исцрпува само во шпионажа, г-не Мисирков?“
Треба да се напомене дека Мисирков бил човек со високо мислење за себе; неговиот карактер бил зајадлив и авторитарен; тоа доведувало до отворени непријателства меѓу него, како директор, и наставниците. Најверојатно поради овие причини бил сменет од директорската функција.
Со такви причини се објаснува и фактот што наставниците во Копривштица побарале од Министерството да му ја одземе директорската функција на Мисирков во тој град, бидејќи, според нив, тој се однесувал предизвикувачки и некоректно. Тоа се случило на 5 јули 1926 година.
- Но да се вратиме на 1921 година. На 1 јули истата година (1921), Мисирков преку дипломатското претставништво на Кралството на Срби, Хрвати и Словенци во Софија поднел барање да биде назначен како гимназиски професор во Скопје или Загреб, во Белград или во некој град во јужна Србија…
Овој свој чекор тој го сокрил и од својата сопруга. Причините никој не ги знае точно. Пораженската дејност на Мисирков од 1903 година одамна била заборавена. До средата на 1921 година, тој не покажал никакво идејно разликување од македонските легални организации во Бугарија. Отворено ја искажувал и својата бугарска народна припадност.
Се претпоставува дека токму ова срамна постапка била поттикната од неговото незадоволство заради тоа што бил разрешен од директорската функција во гимназијата.
Неговата молба пристигнала во Белград и на 10 јули 1922 година српскиот просветен совет дал мислење дека, во принцип, Мисирков може да биде примен како заменик-наставник. Сепак, тој не се појавил во Србија, туку продолжил да остане во Бугарија; но — избирајќи сопствен пат и начин на борба за Македонија, како што денес пишуваат неговите „почитатели“ во Скопје, „во сојуз со Белград“.
- Овој „нов пат“ на Мисирков треба да се бара во околу триесет статии што ги објавил во весниците „Илинден“, „Пирин“, „20 Јули“ и „Мир“, сите што излегувале во Бугарија. Во тие статии, на некои места тој споменува за „македонска национална свест“, „самостојна македонска култура“, „посебен македонски јазик“; а на други места, пак, зборува за бугарскиот јазик во Македонија, за потиснатата и од Србите негирана македонска бугарштина, па дури пишува и за великобугарски патриотски ставови.
Мисирков е исклучително жесток против српските претензии кон Македонија. Во своите статии ја критикува бугарската интелигенција затоа што не била доволно активна во борбата против Србите.
Во весникот „Пирин“, кој излегувал во Софија, број 2 од 21 октомври 1923 година, тој тврди дека постоела македонска култура. А во број 15 од 20 јануари 1924 година на истиот весник, остро ги осудува Србите затоа што ни го негирале правото нам, македонските Словени, да се нарекуваме Бугари. Се негодува поради тоа што српската власт забранила да се слави „општобугарскиот празник „Св. Св. Кирил и Методиј“, и така натаму.
Повторно во истиот весник, број 17 од 3 февруари 1924 година, тој објавува статија со наслов „Свети Сава — српска слава“. Таму изјавува: „Ниту Сава, ниту неговиот татко Немања, ниту неговиот брат Стефан Првовенчани, ниту сите други српски кралеви-светци не се Бугари и не се од Македонија; и затоа ние, Македонците, не можеме да се гордееме со нивните дела…“ Следствено, според Мисирков, ние треба да се гордееме само со делата на нашите истакнати луѓе од Македонија, кои се Бугари, а не со странци од земјите соседни на Македонија.
Кон крајот на оваа статија, Мисирков ги пишува и следниве зборови: „При основањето на самостојната српска Архиепископија треба добро да се помни дека српската црква дотогаш била само една далечна, културно сиромашна и малку значајна епархија на Охридската архиепископија на цела Бугарија, и дека, според тоа, Србите започнале самостоен духовен живот дури од тогаш, додека Македонија уште од тогаш со векови ја имала својата бугарска национална култура.“
- На 19 април 1924 година, во весникот „Мир“, Мисирков објавува статија со наслов „Македонска култура“, исто како што и претходно имал пишувано под тоа заглавие.
Сега тој развива поинаква теза, имено — како што Хрватите и Србите имале ист јазик, но станале два различни народа, така и Македонците и Бугарите биле два различни народа. Сепак, Мисирков на најодлучен начин тврди дека нашиот народ во Македонија доброволно го избрал за свој книжовен јазик истиот оној што е утврден и во Бугарија. За тој јазик тој во своите статии пишува: „Ние си имаме литературен јазик, кој е наша сопствена внатрешна работа и резултат на слободна борба.“
Откако во други разни статии пишува како што ќе му дојде во моментот, гледаме дека Мисирков на 30 април 1924 година го пишува и следново: „Ако прашањето за племенската сродност и разликата меѓу Бугарите и Македонците би требало да се решава врз основа на националното име, јазикот и историјата, тогаш нема сомнеж дека и ние би требало да го решиме на истиот начин како што го решил еден грчки свештеник, автор на четиријазичниот речник на грчки, бугарски, романски и албански, отпечатен во 1804 година, кој како бугарски јазик го зема западното македонско наречје. Значи, во време кога во Македонија и во Бугарија сè уште немало поим за бугарска Екзархија, Грците – очигледно добро запознаени со балканските народности – не правеле никаква разлика меѓу Бугарин и Македонец и македонски Словен…“
„Ние, Македонците, не можеме ниту имаме причина да ги игнорираме овие и слични факти, кои можат да се наведат со стотици. Не смееме да ги игнорираме, бидејќи тоа би значело да ја изопачуваме нашата историја, да ја криеме вистината и да се лажеме самите себеси.“
„Охридската архиепископија на цела Бугарија е наше историско наследство и наш идеал за црковно ослободување од омразеното српско светосавско ропство.“
„Против на бугарското име како наше национално име, со кое нè именувале Грците уште пред нашето прво влегување во составот на бугарската држава, на почетокот на IX век по Христа, и со кое ни било дадено племенско единство со словените од Бугарија, ќе кажеме дека ние, Македонците, немаме ништо против тоа име и дека тоа наше национално име за нас е не помалку чесно отколку што е за Бугарите во Бугарија.“
- На овој начин, Мисирков – којшто час се прогласува за ученик на Србинот Новаковиќ, час зборува за македонска култура – на крајот, и воопшто, останува еден речиси фанатичен Бугарин. Неговата несреќа е во тоа што е непостојан во своите различни политички лутања и што многу често остава впечаток дека дури размислува како човек со заматен ум.
Во весникот „20 Јули“ од 11 мај 1924 година, Мисирков ја напишал и следнава реченица: „Ние ќе бидеме повеќе Македонци отколку Бугари, но Македонци со свое сопствено обележје, различно од вашата српска самосвест; со свое историско минато; со свој литературен јазик заеднички со бугарскиот; со свое македонско-бугарско национално училиште … секогаш се осознаваме како посебна, единствена, целосно различна од Србите и како народност со бугарска свест …
Од овие и од низа слични текстови на Мисирков може сосема јасно да се заклучи дека и тој ги сметал македонските Бугари за подобри, посилни Бугари отколку оние во стара Бугарија. Такви мислења не еднаш изразувале и низа истакнати странци, како францускиот генерал Крeтиен, кој стоел на чело на окупациската француска армија во Бугарија по Првата светска војна; англискиот министер и генерал на авијацијата Томсон, како и многу слависти и етнографи од средата на културните народи.
Ете, на кратко, тоа е прочуениот Мисирков, когото еден грст предавници на бугарскиот род, претежно стипендисти на српскиот крал Александар, се обидувале да го прогласат за некаков пророк-претходник на една непостоечка македонска народност.
Продолжува…
