Поглед кон Мисирков- меѓу сентиментот, вистината и фалсификатите (4)

Вистинскиот лик на неурамнотежениот Крсте П. Мисирков (4)

Во месец мај 1914 година, по иницијатива на Димитар Влахов (истиот, кој подоцна стана титов комунист, но пред тоа бил бугарски царски конзул – наша забелешка), генерален конзул на Бугарија во Одеса, во овој град е основано „Бугарско културно-благотворително друштво“ со името „Братство“. Целта на друштвото била да ја информира руската јавност за аспирациите на бугарскиот народ и да ги побива обвинувањата на непријателската пропаганда против Бугарија. Мисирков присуствува на основањето на друштвото и станува негов член. На 6 август 1914 година тој одржува говор пред едно меѓусловенско собрание во Одеса, бранејки ја Бугарија и залагајки се за автономијата на Македонија.
Но една недела по оваа блескава одбрана на каузата на Бугарија, повторно го гледаме обележан од неговите чудни противоречности, кои се забележуваат уште во 1903 година. Во една своја статија со наслов „Македонскиот идеал и бугарскиот идеал“, од 13 август 1914 година, потпишана со псевдонимот М. Клепсис, тој пишува:

„Крајно време е пред целиот свет да потврдиме дека народот кој живее во Македонија не е ниту српски, ниту бугарски, ниту грчки, туку македонски народ; дека овој народ има своја историја, свое национално достоинство и големи заслуги за културната историја на словените.“

Колку се апсурдни овие зборови на Мисирков најдобро покажува фактот дека никој ниту помислувал, ниту се обидувал да ја негира и грчката народност во Македонија, иако таа отсекогаш живеела близу до брегот на Белото Море, а никогаш не ја надминала до 1922 година, по број, цифрата од двесте и педесет илјади души.

Но по два месеца, Мисирков повторно го отфрла македонизмот и повторно застанува како бранител на своето бугарско име.
На 9 октомври 1914 година, бугарскиот генерален конзул во Одеса, Димитар Влахов, телеграфира до Министерството за надворешни работи во Софија дека во Москва се свикува јавно собрание на словенските комитети и дека друштвото „Братство“ ги делегира своите членови – адвокатот Калев и гимназискиот учител Мисирков – да ја бранат каузата на бугарскиот народ.

Бидејќи Мисирков бил спречен да отпатува за Москва, тој го испратил своето писмо до претседателот на Московскиот словенски комитет и градоначалникот на Москва, Николај Иванович Гучков. Во тоа писмо Мисирков пишува:

„Србите тврдат дека ние не сме Словени како нив. Нека биде така, иако српските тврдења се неосновани. Ние нема да докажуваме дека кај нив исто така има ист процент аварска и мадјарска крв, како што кај нас има бугарска, или кај Русите скандинавска и финска. Но не можеме да не истакнеме дека земјите населени со бугарско население во старо време биле огништа на словенската просвета; од тука, во текот на многу векови, духовна храна црпеле и српската и руската народност. Бугарскиот народ има огромни културно-историски заслуги пред словенството.“

По овие зборови, Мисирков остро ја напаѓа Србија поради нејзиниот сојуз со Турција и Романија, поради кој Бугарија била ограбена, а два милиона словените Бугари биле поробени од словените Срби и нивните несловенски сојузници. Мисирков подвлекува:

„Да! Србите направиле многу злодела врз словенска Бугарија, Македонија и Добруџа, но со тоа не се задоволиле. Тие чувствувале дека нивното каиново дело ќе биде разоткриено, дека пролеаната и постојано проливаната невина крв за слободата на Бугарите во Македонија може да повика на суд, пред словенската општествена совест, српско-грчкиот напад врз слободата на една третина од бугарскиот народ – Бугарите од Македонија – и Србите со сите средства настојуваат да ја оцрнат Бугарија, … а притоа непристрасната словенска совест да не се сврти против нив со заслужен укор…

„Сите Македонци кои се школувале во Русија до крајот на 80-тите години од минатиот век и подоцна, се враќале од Русија со бугарска национална свест; Србите се појавувале во Македонија само за борба против Бугарите; се појавиле како сојузници на Грците и Романците за ново поробување на Македонија и Добруџа…“

„Многу жалам што не можам лично да бидам толкувач пред Московскиот словенски комитет на оние чувства на вера во победата на руската словенска совест во делото за обновување на погазената слобода на бугарското население во Македонија…“

Не поминуваат ни два месеца и Мисирков објавува во списанието „Македонски глас“, кое излегувало во Петроград, во 1914 година, број 11, статија со наслов „Борба за автономија“. Статијата е потпишана со псевдонимот К. Пелскиј. А дека тоа е негов псевдоним се гледа од тоа што самиот тој во статијата пишува дека се наоѓал во центарот на Илинденското востание, односно во Битола, во 1903 година. Навистина, токму во тоа време тој бил учител во бугарската машка класична гимназија во градот Битола.

И во оваа своја статија, како и секогаш, Мисирков зборува во име на сите Македонци, како да е некаков нивен единствен претставник. Ова му оставило впечаток и на негов син, кој во скопскиот весник „Нова Македонија“, број 1–2 од 2 јануари 1956 година, поточно во број 3.456, пишува:

„Ми оставаше силен впечаток тоа што тој немаше никакви приврзаници, што никој не го поддржуваше; понекогаш негови статии му создаваа големи непријатности. И поради сето тоа, и кога зборуваше и кога пишуваше, тој го правеше тоа така, како да бил признаен и овластен претставник на целиот македонски народ…

Во споменатата статија, Мисирков јасно зборува за самостојна националност на Македонците; но остро се изјаснува против поделбата на Македонија и со мрачни бои го опишува режимот во неа. Сепак, тој пишува само за режимот во Егејска и Вардарска Македонија, што јасно се гледа од неговите редови.

Залагајќи се за автономијата на Македонија, Мисирков истакнува дека таа треба да биде „самостојна, независна, единствена држава“. И заклучува со овие зборови:

„Автономијата на Македонија ќе биде најдоброто решение на македонското прашање како за самите Македонци, така и за Србија, и за Грција, и за Бугарија, и за европскиот мир.“

На 30 јануари 1915 година, значи во време кога Првата светска војна беше во полн ек, а Бугарија беше барана како сојузник од сите големи сили, но имаше прогласено неутралност, Мисирков од Кишињев пишува друго писмо до Стефан С. Бобчев во Софија, кој во тоа време бил министер за народно просветителство. Во писмото се вели:

„Во едно писмо до А. И. Гучков, јас вака му го објаснив однесувањето на Бугарија во сегашната војна:

‘… Србија ја владее земјата и телата на Македонците; но нивните души се во Бугарија и со Бугарија.’

‘… Нашата услуга кон словенството ќе биде вистинска само тогаш ако истовремено биде услуга и за Бугарија. Кој е против голема Бугарија, тој е против словенството.’“

Во друго писмо од 18 март 1915 година, Мисирков му пишува на Бобчев:

„… Му испратив на ‘Балкански глас’ статија со наслов: ‘Историски и етнографски права на Бугарите врз Македонија’. – ‘Балкански глас’ излегуваше во Одеса од друштвото ‘Братство’, основано по иницијатива на бугарскиот конзул Димитар Влахов.

23. Октомвриската револуција го затекнала Мисирков во Кишињев, Бесарабија, како учител во првата машка гимназија. Бидејќи бил негативно настроен кон социјализмот, не се истакнал со ништо особено за време на таа револуција. Но кога советската власт се воспоставува во Бесарабија и оваа област станува автономна советска република, Мисирков бил прогласен за претставник на бугарското население; станал народен секретар во бугаро-гагауската-германската училишно-просветна комисија при Дирекцијата за народно просветителство на Бесарабија.

Во тој период Мисирков успеал да издејствува од бесарабскиот народен совет кредит и дозвола да отвори во Болград педагошки курс за подготовка на учители за бугарските народни основни училишта.

На 21 мај 1918 година, како директор на овој курс, Крсте Мисирков го отворил со молебен во катедралната црква и со говор во салата на женската гимназија, исполнети со христијани – околу 300 лица – и граѓани. Ова било објавено во весникот „Добруџа“, во градот Бабадаг, 1918 година, број 146. Предавачите биле сите Бугари. Наставата се изведувала на бугарски јазик.

Мисирков тогаш презел патување – тајно и многу опасно поради воените услови – во Бугарија, каде со помош на низа бугарски институти и друштва набавил и пренел околу пет илјади различни бугарски учебници и книги во Бесарабија. Поради оваа негова дејност, романските власти го уапсиле на 11 ноември 1918 година. Бил пренесен во градот Бендер, а од таму протеран. На 25 декември 1923 година испратил барање до претседателот на бугарското Народно собрание, во кое молел да му биде признаен периодот на учителствување во Русија за пензиски стаж. Во своето барање изрично нагласува: „Посебната омраза што Романците ја покажуваат кон мене се објаснува со мојата бугарска националност.“

Во декември 1918 година Мисирков веќе се наоѓа во Бугарија. Веднаш по пристигнувањето таму, со наредба број 4.378 од 20 декември истата година, Министерството за народно просветителство го назначува за уредник на Историскиот оддел при Етнографскиот музеј, должност што ја извршувал до 4 јануари 1919 година.
Во списанието „Развитие“, кое излегувало во Бугарија, во бројот за февруари–март 1919 година, Мисирков објавува статија со наслов „Нашиот народен епос и Македонија“. Во неа, меѓу другото, вели:

„Србите… во народните епски песни на Македонците гледаат една од главните средини на културно влијание на српството врз македонските Бугари, кои сакаат да ги прикажат пред надворешниот свет како ‘македонски Словени’, па дури и како ‘македонски Срби’.

‘Крали-Марковските песни во Македонија се од бугарско потекло и зборуваат за бугарско влијание врз Србите, а не обратно.’

‘… Бугарскиот епос, според летописните податоци, зборува за бугарско национално самосознание кај Македонците во XIV век и го следи тоа до извесна мера и до нашите денови.’“

Продолжува…