Македонија ја плаќа цената на српскиот хегемонизам – од разграбеното наследство на Југославија до скандалот со „Алта банка“

Георги Пашкулев/БГНЕС

Историјата на односите меѓу Србија и Македонија по распадот на поранешна Југославија е обележана со низа политички, економски и разузнавачки конфликти.

Во 1992 година, кога Југословенската народна армија ја напушта Македонија, таа ја зема целата воена опрема, вклучително и техниката од касарните. Така, новата македонска држава го започнува изградбата на сопствената армија практично без тешкото вооружување на поранешната федерација.

Во 1992 година, српскиот диктатор Слободан Милошевиќ му предлага на грчкиот премиер Константинос Мицотакис поделба на Македонија.

Во 1999 година, српските сили извршија масовно етничко чистење на косовските Албанци. На само 15 километри од Скопје беа депортирани повеќе од 350.000 косовски Албанци. Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија во Хаг го документираше депортирањето и внатрешното раселување на стотици илјади луѓе. Тоа е дел од злосторствата поради кои режимот на Милошевиќ беше изведен пред меѓународната правда.

Во април 2017 година, српскиот разузнавач Горан Живаљевиќ лично учествуваше во упадот во македонското Собрание. Неговото присуство во зградата за време на крвавиот напад отвори сериозни прашања за активностите на српските служби во Македонија. Документите објавени од OCCRP содржат профил на Живаљевиќ, изработен од македонската контраразузнавачка служба.

Денес на дневен ред е нов случај со потенцијално тешки економски последици – српската „Алта банка“. Откако на 31 октомври 2026 година Народната банка на Србија ѝ ја одзеде лиценцата, сопственикот Давор Мацура беше приведен под сомнение за незаконско изнесување околу 45 милијарди српски динари од банкарскиот трезор, сума што надминува 380 милиони евра.

Последиците не останаа само во Србија. Во Северна Македонија беше воведена привремена управа во „Алта банка“ во Битола, а во Црна Гора Централната банка ѝ го одзеде одобрението на платежната институција „Алта Пеј Груп“, поврзана со Мацура, за давање платежни услуги. Наместо јавноста да добие јасни одговори за проверките на сопственичката структура, потеклото на капиталот, одлуките на надзорните органи и ризиците за штедачите, гувернерот на Народната банка на Северна Македонија, Трајко Славески, ги обвини медиумите дека со своите шпекулации за изнесување пари ја урнале „Алта банка“. На тој начин, одговорноста на регулаторите се прикрива со напади врз новинарите кои ги поставуваат непријатните прашања.

Ако кон ова се додадат и објавите во српскиот јавен простор кои ја доведуваат во прашање македонската државност и ја претставуваат земјата како „Стара“ или „Јужна Србија“, се наметнува прашањето дали станува збор за одделни појави на историски ревизионизам или за поширок политички проблем.

Сепак, најсериозното прашање е упатено до власта во Скопје: зошто нема доволно транспарентност, категорична институционална реакција и јавно барање одговорност во случаи што ги засегаат македонскиот суверенитет, безбедноста и економските интереси?

Националниот интерес не се брани со патолошка омраза кон источниот сосед, кој ја наметна и ја бранеше независноста на земјата во светот. Македонија има право да знае што се случило со нејзиното воено и економско наследство, кој дозволил странско разузнавачко и медиумско влијание и кој сноси одговорност за банкарските одлуки што ги довеле во ризик интересите на граѓаните. Денешните економски и политички зависности не треба да се прикриваат зад погодни објаснувања.

Бугарија повторно подава рака во исклучително драматични времиња. Софија искрено посакува Северна Македонија да биде дел од европскиот проект, но тоа може да се оствари само со вистински независни раководители во Скопје.