Додека Скопје не се реформира ветото треба да остане

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев/ БАН

Минатата недела повторно една од најдискутираните теми во бугарскиот општествено-политички простор беше ветото за почеток на преговорите за членство во ЕУ на Северна Македонија. Нов елемент е тоа што за прв пат бугарски премиер ја разви тезата дека Бугарија со наметнувањето на ветото им служи на руските интереси. Вакви позиции кај нас до неодамна многу срамежливо се лансираа од луѓе блиски до Скопје.

Во суштина, таквата позиција е неодржлива. Таа е дел од црно-белото размислување на глобалните играчи, но и недостига детална анализа, а тоа секогаш предизвикува локални катастрофи на таквите стратегии. Прегледот на официјалните аргументи на Бугарија досега покажува дека преку ветото, Бугарија има за цел да ја спречи нереформираната Република Северна Македонија да влезе во ЕУ со нејзината официјална државна доктрина, наследена од комунистичка Југославија, воспоставена во Белград и Москва.

Споредувајќи ги овие две тези за вето, не може а да не се истакне дека идејата дека борбата против тоталитарната доктрина на официјално Скопје им служи на интересите на неговите креатори, нема никаква логика. Напротив, идејата за укинување на ветото на нереформираната Северна Македонија им служи на интересите на Белград и Москва, бидејќи доктрината што тие ја создадоа, ќе стане дел од ЕУ и ќе стане предуслов за нејзино идно регионално распаѓање одвнатре. Ова е моменталната стратешка цел на Белград и Москва.

Ако ги погледнеме публикациите во Србија и Русија во последните 5-10 години, посветени на Северна Македонија, ќе видиме дека 95% од нив ја поддржуваат нејзината сегашна официјална доктрина и ја напаѓаат Бугарија. Не случајно денес најистакнатите Срби и русофили во Скопје најмногу бараат Северна Македонија, во нејзиниот нереформиран облик, да влезе во ЕУ. За нив оваа ситуација е единствена шанса да го донесат својот Тројански коњ во евроатлантската тврдина. Донекаде успеваат во моментов. Доволно е да се анализира, на пример, одбивањето на НАТО да издаде сертификати за пристап до доверливи информации на голем број претставници на Министерството за одбрана во Скопје за да даде предупредувачки сигнал дека таму нешто не е во ред. Од лабавите објави во скопските медиуми јасно се гледа дека одбивањата се поради откриените врски на споменатите лица со Србија. И очигледно, информациите може да се пренесат на оние кои стојат зад Белград.

За да биде разградувањето поцелосно, со години кај нас се шири верзијата дека комунистичка Бугарија била најверниот сателит на СССР. Веројатно е така. Сепак, единствениот случај во кој комунистичка Бугарија се осмели отворено да му се спротивстави на СССР беше токму поради политиката на Москва за македонското прашање. Во далечната 1967 година, Бугарската академија на науките, иако во ограничено издание, го објави својот извештај „Неточни научни концепти за македонското прашање во делата и публикациите на советските историчари“. Во него се вели: „Последниве години, некои советски историчари, веројатно од конјуктурни причини, отстапија од оваа историска вистина за македонското прашање со усвојување антинаучни концепти во нивните дела и публикации, слични или преклопени со оние на историчарите во СР Македонија и покрај убедливите информации и факти од самите документи, зборувајќи за бугарското население и етничкиот карактер на Македонија.

Ако се оградиме од публикациите за време на унгарските и чехословачките настани, во другите земји од поранешниот советски табор тешко ќе се најде таква отворена критика на големиот „брат“ поради неговата непринципиелна политика. За жал, оваа одбранбена реакција на Бугарија е изолирана и не е широко објавена ниту дома, ниту во странство. Поради оваа озлогласена бугарска пасивност, Југославија во 1970-тите и 1980-тите намерно почна да му го наметнува на светот мислењето дека СССР ја користел Бугарија за да изврши притисок врз неа. Но, динамиката на обелоденувањето на бугарската позиција покажува дека тоа не е точно. Спојувајќи ја целата загатка, јасно е дека кога односите меѓу Москва и Белград се добри, Софија молчи затоа што СССР не дозволува да го уништи социјалистичкото „единство“. Но, кога односите меѓу Москва и Белград беа лоши, Софија се ослободи од замката на советскиот притисок и во такви моменти се појавија книги со објективно презентирани факти за Македонија. Ова се случуваше во 1968 и 1978. А во други периоди поради промена на состојбите имаме дури и „апсења“ на книги, на пр. „Српски и хрватски сведоштва за бугарската народност во Македонија“ од К. Црнушанов или „Крвта вода не станува“ од В. Марковски.

И покрај оваа недоследност, ако комунистичка Бугарија сè уште имаше храброст понекогаш отворено да се спротивстави на официјалната македонска доктрина, создадена во Белград и поддржана од Москва, денешна Бугарија, која се обидува да се демократизира, треба уште по смело да го брани бугарскиот национален интерес и да се спротивстави на подмолноста на Белград и неговата поддршка на Москва. Нашата трагедија е што бугарската дипломатија спие 30 години и не почна да им ја открива на нашите партнери недемократската природа на она што се случува во Скопје и каква закана претставува за консолидациската политика на ЕУ. Како резултат на оваа необјаснива пасивност, Бугарија дојде до точка да нема 100% корисен потег и повторно сме соочени со изборот не помеѓу доброто и злото, туку помеѓу помалото и поголемото зло!

Не велам дека ветото е добро. Но за нас тоа е најмалото зло и нанесува најмала штета на бугарскиот национален интерес. Бидејќи неговото отстранување во оваа фаза е уште поопасно. Ветото сепак некогаш ќе биде симнато, но не заради голите ветувања, кои што многупати сме ги слушнале од скопската влада, туку заради вистинските дејствија насочени кон неповратното раскинување со тоталитарните зависности и злобните практики наследени од југословенската ера. Таков е бугарскиот стратешки интерес и тој се совпаѓа со оној на демократската евроатланска заедница. Должност на властодршците е ова да и го кажат на меѓународната заедница на разбирлив за неа јазик.