Блажо или Блаже-метаморфозите на еден доцен македонист

//

Пишува: Доц. д-р Спас Ташев

Во октомври 2021 година, македонскиот дневен весник „Вечер“ почна да објавува серија на написи во авторство на академик Блаже Ристовски, преземени од неговата книга „Македонската преродба во 19 век“. Иако веќе е починат три години, новинарите во Скопје очигледно не се водат од максимата „за мртвите – или добро или ништо“, поради што ги користат неговите идеи, кои не само што тврдат дека Солун е во Македонија, туку и даваат предлози дека населението на овој денешен грчки град во минатото било идентично со денешна Северна Македонија се разбира- македонско.

Очигледно е дека за скопските медиуми и нивната идеолошка доктрина, современите категории, како што се Договорот од Преспа и откажувањето од малцинските претензии, барем кон Грција, се неважни. Македонизмот е пред сѐ!

Но, дали навистина академикот Блаже Ристовски отсекогаш бил македонист или неговите метаморфози се директна последица од репресии и некаква чудна катарза во име на неговиот кариерен развој?

Академик Блаже Ристовски (1931-2018)

Нема сомнеж дека во последниве години од својот живот, Блаже Ристовски беше добро платен идеолог на македонизмот, кој изврши мноштво научни престапи. Но, кога властите во Скопје, замавнуваа со заканувачки прст кон него, тој се наведнуваше. Познато е, на пример, дека акад. Ристовски беше главен и одговорен уредник на контроверзната, а потоа и повлечена „Македонска енциклопедија“. Повлекувањето на енциклопедијата се случи затоа што истата беше полна со фалсификати и говор на омраза. Не за Бугарите, за нив власта во Скопје не би се трогнала, туку за локалните Албанци. Во 2009 година, кога беше објавена, Албанците веќе беа неизбежен политички фактор, што ги наруши плановите и покажа дека постулатите на скопските академици се далеку од вечни.

Но, околу Блаже Ристовски има тајна длабоко скриена од властите во Северна Македонија! Таа е поврзана со неговото бугарско минато, кое секогаш го правело зависен и послушен во носењето одлуки одозгора.

Покојниот академик е роден во 1931 година во село Гарниково, Кавадаречко. Таму дијалектот е сосема различен од скопскиот, поради што Блаже Ристовски во текот на целиот свој живот јазично се издвојуваше од околината. Како 10-годишен ученик, тој со свои очи го гледа ентузијазмот на народот во формирањето на бугарската администрација, составена од 60% од локални кадри. Целиот негов круг на пријатели се македонски Бугари и тоа доведува до силно влијание врз неговиот ран развој.

Меѓутоа, предодредената катастрофа доаѓа во септември 1944 година. Бугарија ја повлекува администрацијата од Вардарска Македонија, а два месеци подоцна југословенската влада се враќа во неговиот роден крај, овојпат прифаќајќи ја комунистичката идеологија. Масовно се појавуваат спротиставени групи против поробувачот, засновани на идеолошките основи на ВМРО. Во 1947 година, студентот Блаже Ристовски се нашол во таква група во Кавадарци. Во тоа време, сепак, тој се вика на малку поинаков начин – Блажо Ристов. И притоа тој воопшто не е македонист!

Христо Чулев

Неформален водач на илегалната група е Христо Чулев. Членови се браќата Манчо и Гиго Мешкови, Киро Велков, Тодор Мурџев, Панчо Гарков, Цандо Шемов и Блажо Ристов. Како што можете да видите, презимето на ниту еден од младите бунтовници не завршува на „ски“.

Најголемиот „злостор“ на оваа група е што на 11 април 1948 година, нејзините членови успеале да украдат букви од локалната печатница и да испечатат повик со критика кон власта. Во него пишува: „Чесна младино на Македонија. Отворете ги очите и видете што ве опкружува… Туберкулозниот човек (Југославија) ​​е во блиска смртна агонија. Бори се за остварувањето на идеалите на Гоце Делчев! Следи го патот на Ванчо Михајлов – следбеник на гоцевото дело. Следи го патот на неговите поддржувачи, кои се борат за автономна Македонија – за која се бореа нашите татковци и прадедовци “.



Летокот чиј автор е младиот Блаже Ристовски

Летокот бил разделен на патници во возот за Скопје, но кога стигнале на крајната станица, младите биле уапсени. Започнале испрашувања во комбинација со тортура. Од зачуваните документи на југословенската тајна полиција УДБА евидентно е дека токму Блажо Ристов е автор на летокот. Очигледно, неговата вина била утврдена како најголема, па бил осуден на 18 месеци затвор. Ова било тежок удар за едно малолетно лице. Лидерот на групата Герасим Чулев бил осуден на 6 месеци.

Меѓутоа, од достапната декласифицирана документација на дел од обвинетите и сведочењата на очевидци е јасно дека предавството го извршил Блажо Ристов, па казната му е намалена на 6 месеци.
Тој ја менува страната во затвор и оттука започнува неговата научна кариера. За направената услуга подоцна бил испратен да специјализира во Москва и постепено станал познатиот озлогласен академик Блаже Ристовски.

Сосема поинаква е судбината на неговите соборци, кои остануваат верни на своите идеи. На пример, казната на Христо Чулев била продолжена на 18 месеци, па дури и по излегувањето од затвор бил сметан за непријател на народот. Поради неговите убедувања, УДБА повторно почнала да го следи во 1957 година. Во оправдувањето се наведува дека Христо Чулев „потекнувал од великобугарско семејство, кое и за време на поранешна Југославија се чувствувало како такво“. И покрај ова откритие, тој во полициските документи бил наведен како „Македонец“. Овој пример јасно покажува како со учество на југословенските репресивни власти насилно се менувало сфаќањето за етничката припадност на населението во Македонија.

Во 1976 година Христо Чулев повторно е под истрага на УДБА. Во извештајот се наведува дека „Целото семејство на Ристо во минатото било непријателски – Ванчомихајловстчки настроено. Неговиот брат Глигор и неговиот чичко д-р Илија Чулев се осудени на 13 и 10 години затвор како ванчомихајловисти. Тие се разболуваат и умираат додека ги отслужуваат своите казни.

На сите им е јасно дека под кратенката В.М во документите се подразбира Ванчо или Иван Михаилов, човекот на кого во младоста му се поклонува идниот академик Блаже Ристовски. Ова е исклучително важен факт во неговата тајна биографија, бидејќи Иван Михаилов е класикот на идејата за независна Македонија со еднаквост на сите народи што живеат во неа, од кои во најголем број се Бугарите.

Примерот на Блаже Ристоевски и неговите поранешни соработници јасно покажува како се создаде таканаречената „мултиперспективност“, од која произлегува современиот македонски „наратив“ од минатото во денешната официјална позиција на Скопје.

Сепак, нема две наративи, има вистина и лага, а меѓу нив е правото на секој човек да ги знае објективните факти и да направи личен избор зад што ќе застане! Затоа, по 30 години талкање, прашањето за човековите права е она што го зазема централното место во официјалната политика на Бугарија кон Северна Македонија.

Претходна статија

Колев: Професоре Ѓорѓиев се сеќавате ли на оваа ваша книга или ќе ја гориме и нејзе?

Следна статија

Со факти и документи: Спомени на основачите на ВМОРО/БМОРК/ТМОРО/ВМРО

Најново од Истакнато