Цените, корупцијата и иселувањето се најголемите грижи на граѓаните на Северна Македонија

Анализа на БГНЕС

Последните меѓународни и регионални социолошки истражувања покажуваат дека општествените ставови во Северна Македонија се доминирани од економски и социјални проблеми. Високите цени, ниските приходи, квалитетот на здравствената заштита, корупцијата, емиграцијата на младите луѓе и недовербата во институциите се меѓу најсериозните предизвици со кои се соочува земјата.

Високите цени и инфлацијата остануваат најголема грижа

Според истражувањето Balkan Barometer 2025, најсериозниот проблем за граѓаните се растечките цени и инфлацијата. 66% од анкетираните го определуваат поскапувањето на животот како главен предизвик, при што загриженоста е поврзана пред сè со цените на храната, електричната енергија, горивата и секојдневните трошоци на домаќинствата. Општата економска состојба исто така останува меѓу водечките општествени проблеми. Меѓународниот монетарен фонд, исто така, констатира дека инфлацијата повторно се забрзува во 2025 година. Според ММФ, главни двигатели се цените на храната и одржливиот раст на платите, кој ја надминува продуктивноста.

Ниските приходи и животниот стандард

Ниските плати и пензии продолжуваат да бидат меѓу главните причини за општествено незадоволство. И покрај забележаниот економски раст, голем дел од населението смета дека приходите не успеваат да го надоместат зголемувањето на цените, што доведува до намалување на куповната моќ и финансиски тешкотии за домаќинствата. Меѓународниот монетарен фонд предупредува дека високиот раст на платите без соодветно зголемување на продуктивноста може дополнително да ја поттикне инфлацијата.

Здравството останува меѓу најсериозните општествени проблеми

Квалитетот и пристапот до здравствени услуги исто така се меѓу најчесто посочуваните општествени грижи. Граѓаните изразуваат загриженост поради недостигот од медицински кадар, долгото чекање за лекување, како и нерамномерниот пристап до здравствени услуги меѓу различните региони во земјата. Во регионалните истражувања здравството постојано се рангира меѓу најважните теми за населението.

Емиграцијата продолжува да биде стратешки проблем

Напуштањето на земјата од млади и квалификувани луѓе останува еден од најголемите предизвици за Северна Македонија. Според Меѓународниот монетарен фонд, високата емиграција веќе има негативно влијание врз потенцијалниот економски раст, го продлабочува недостигот од работна сила и врши притисок врз развојот на економијата. Институцијата препорачува инвестиции во образование, професионална обука и мерки за задржување на младите луѓе во земјата.

Корупцијата останува меѓу водечките општествени грижи

Корупцијата продолжува да биде меѓу најчесто посочуваните проблеми во јавните истражувања. Според Меѓународниот монетарен фонд, реформите во судскиот систем, зајакнувањето на владеењето на правото и подобрувањето на работата на антикорупциските институции се клучни услови за подобрување на инвестициската клима и јавната доверба. Темата доби уште поголема општествена чувствителност по трагичниот пожар во ноќен клуб во градот Кочани во март 2025 година. Во инцидентот загинаа 63 лица, а повеќе од 200 беа повредени. По несреќата, илјадници граѓани излегоа на протести со барања за политичка одговорност, правда и порешителни дејства против корупцијата. Истрагата утврди бројни прекршувања на правилата за безбедност и сомнежи за незаконски издадени дозволи. Досега нема казнети, а постапката почнува да тапка во место.

Сиромаштијата продолжува да го загрижува општеството

И покрај постепеното економско закрепнување, сиромаштијата останува сериозен социјален проблем. Меѓународните анализи посочуваат дека зголемените трошоци за живот имаат непропорционално силно влијание врз домаќинствата со ниски приходи, а ограничените финансиски можности го зголемуваат ризикот од социјална исклученост.

Економската несигурност

Освен инфлацијата, граѓаните се загрижени и за општата состојба на економијата. Меѓу ризиците, Меѓународниот монетарен фонд ги посочува слабите инвестиции, забавените структурни реформи, надворешната економска несигурност и потребата од поефикасно управување со јавните финансии.

Недоверба во институциите и политичка нестабилност

Политичката нестабилност и ниската доверба во институциите продолжуваат да влијаат врз општествените ставови. Меѓународните организации препорачуваат поголема транспарентност, подобрување на судската независност, ефикасна примена на законите и подобро управување со јавните ресурси како основни предуслови за враќање на довербата.

Невработеноста

Иако невработеноста останува меѓу општествените проблеми, во последните години таа постепено им отстапува место на грижите поврзани со високите цени и ниските приходи. Сепак, недостигот од квалитетни работни места и недостигот од квалификуван кадар продолжуваат да бидат предизвик за економијата.

Образованието

Квалитетот на образованието исто така е присутен меѓу општествените приоритети. Меѓународниот монетарен фонд препорачува инвестиции во образовниот систем, подобрување на професионалната обука и подобро усогласување меѓу вештините на младите луѓе и потребите на пазарот на трудот како средство за ограничување на емиграцијата и зголемување на продуктивноста.

Слободата на медиумите предизвикува загриженост

Медиумскиот плурализам во Северна Македонија се соочува со сериозни искушенија, поткопан од комбинација на внатрешни политички зависности и засилен хибриден притисок однадвор. На тоа укажуваат последните анализи на регионалните медиумски експерти и меѓународните организации за заштита на слободата на говорот.

Промените во медиумското законодавство, со кои повторно се легализираше доделувањето јавни средства од државниот и општинските буџети за рекламирање во приватни медиуми, предизвикуваат остри критики. Локалните новинарски здруженија предупредуваат дека оваа практика ги враќа механизмите за економски притисок врз уредувачката политика. Критичарите нагласуваат дека големите национални телевизии, кои во најголем дел се во сопственост на крупен бизнис со директни политички интереси, лесно можат да се претворат во „мегафон“ на владејачките партии, засилувајќи ја автоцензурата во фелата.

Регионалниот „хаб“ на дезинформации

Северна Македонија останува силно ранлива на надворешно влијание, кое навлегува на начин специфичен за регионот. Според истражувачите на дезинформации, руските геополитички наративи успеваат да навлезат на македонскиот пазар не преку директни канали, туку преку пренесување и превод на содржини од српски медиуми.

Силното присуство на српски печатени, телевизиски и онлајн изданија во земјата, како и содржините што ги произведуваат руските државни медиуми базирани во Белград, агресивно го напаѓаат македонскиот медиумски простор. Со помош на српската пропаганда се наметнуваат три главни дезинформациски линии во Северна Македонија. Евроскептицизам: искористување на разочараноста на граѓаните од забавениот евроинтеграциски процес, со цел да се наметне впечаток дека ЕУ нема реален интерес за проширување на Западен Балкан. Етничко разделување: поттикнување стравови од „албански сепаратизам“, при што Русија истовремено се претставува како единствен „заштитник“ на православното население во регионот. Анти-НАТО реторика: дискредитирање на капацитетот на Северноатлантската алијанса и претставување на западниот модел како нестабилен и во опаѓање.

Комбинацијата од финансиската несигурност на локалните медиуми и недостигот од системска медиумска писменост кај населението создава идеална средина за дестабилизација на јавното мислење во земјата.

И покрај масовните дезинформациски кампањи и геополитичкиот притисок, македонските граѓани сакаат членство во ЕУ

На почетокот на оваа година беа објавени податоците од репрезентативното истражување на Институтот за демократија Societas Civilis — IDSCS и фондацијата „Конрад Аденауер“. Тие одразуваат важен пресврт во општествените ставови во земјата — значителен раст на поддршката за членство во ЕУ. Резултатот од 71% поддршка за членство во ЕУ претставува сериозен скок, за 10% повеќе во споредба со претходната година. Ова покажува дека европскиот сон е главен обединувачки фактор за македонското општество. Најизразеното зголемување на проевропските ставови се забележува кај најмладата генерација.

Овие податоци покажуваат дека и покрај масовните дезинформациски кампањи и геополитичкиот притисок, за кои зборувавме, огромното мнозинство македонски граѓани продолжува цврсто да ја гледа својата иднина во рамките на европското семејство.