Даскалски размислувања врз историските геноми и хромозоми

/

Пишува: Иво Иванов, историчар и новинар

Пренесениот од Трибуна.мк напис на порталот „Војна и мир“ „Бугарите- Татари и српските генетски признанија“ ја разбуди мојата љубопитност. Авторот Светослав Стамов се осврнува на најновите генетски истражувања од публикацијата – „Космополитизмот на римската дунавска граница, словенските преселби и геномското формирање на современите балкански народи“. Преку истражувањето, тој ги отфрла старите српско-македонски митови за „бугаро-татарите“ и за „древните македонско-словени“. Нема да ги оспорувам аргументите и заклучоците на господинот Стамов. Јас како историчар отсекогаш тргнувам од принципот дека историјата е она што го знаеме од она што е напишано во изворите, од напишаното на спомениците-артефакти, од последователните колективни пишани извори и дури конечно од толкувањата на историографијата. Сè друго, како археологијата или новите технологии, вклучително и сензационалното истражување на ДНК, можат да бидат помошни алатки. Тие мора да се применуваат методолошки многу внимателно. Нивната автентичност мора да се докаже или отфрли, бидејќи тие зборуваат само во светлината на пишаните извори.

Целосно го споделувам скептицизмот на проф. Пламен Павлов од Универзитетот во Велико Трново „Св. Кирил и Методиј“ дека себичното користење на генетските истражувања во современата историографија е мода. Како и сите моди, така и оваа е осудена да помине. На оваа тема има и домашни и меѓународни шпекулации од Харвард, кој меѓу другото е многу сакан од Бугарите.
Секогаш сум имал сомнежи во однос на репрезентативноста на изворните генетски материјали за споредба. На пример, во истражувањето наведено од г-дин Стамов, тие се главно од гарнизонскиот град Виминациум на Дунав Лимес и од мал кастел покрај реката Тимок. Тоа се центрите кои први ги претрпеа перипетиите на варварските инвазии и пустошења во империјата. Тие не ја одразуваат генетската и етничката слика надвор од метрополите, кои стануваат се по космополитски. Јас не сум биолог, но имам голема резерва и за методологијата за споредување на таканаречените хало групи, кои се основата на историската генетика.

Целиот овој метеж ме потсетува на еден студентски виц од мојата младост. Во тоа време, слободната имагинација иронично ја отфрли универзитетската парадигма зачукувана во нашите глави, дека бугарската етногенеза е спој на трите елементи – Словени, стари Бугари и тракиски супстрат. Според студентскиот виц, кога еден прабугарин (каков термин- „предбугарин“) и една словенка се затвориле во еден шатор за да работат на создавањето на бугарската нација, токму во шпицот на создавањето, се слушнало силно тропање на вратата. Шокираниот пар во страв и мака извикал – Кој е тоа? Кој е? – повторно се слушнало тропање и извици – Отворете! Отворете! Јас сум третиот елемент…



Причината за ваквите шеги е што и покрај плејадата брилијантни наши историчари, бугарската историографија сè уште му е должна на својот народ на темата за етногенеза и корените на старите Бугари и Словени од пред VII век. За етногенезата на Словените е должна и целата словенска историографија, но ова е друга тема за која има многу да се зборува. Во текот на два века се акумулираат теории Бугарите напишани во Естергом, Краков, Одеса, Виена, Прага, Берлин, Харков, Киев, Истанбул, Санкт Петербург, Белград, Скопје. Сите тие биле одбиени, позајмени или приспособени во Софија. Но, финалето е сè уште отворено. Крајот не се гледа. Затоа што во нивните научни ровови, додека се расправаат за нас и не’ нарекуваат, Татари, азиски или европски Хуни, Турко-Алтаjци (Турко-Алтајци е извонредна етно-конфузија измислена од „марксистичката историографија“), Иранци, Индоевропејци, „ Словенско Море“ итн. нашите историчари забораваат дека на Бугарите им треба разбирлив, прагматичен и неоспорен приказ на нивната историја. Поради недостатокот на овој наратив, дури и денес, идејата на масовните Бугари за нивната средновековна историја не се оддалечила многу од Паисиј Хилендарски. Во исто време, денешните извори и помошни историски информации не се малку. Поентата е дека тие треба да се читаат совесно и научно, без теоријата вештачки да се приспособува на изворите или на компаративната лингвистика.

За потеклото на Словените – Сервите и Германците треба да се каже друг пат. Но, за да ја затворам темата, ќе забележам дека во лекцијата за етногенезата на балканските народи секогаш им нагласувам на учениците дека до денес нема унифицирано читање на името на Бугарите. Има над 300 обиди за толкување. За повеќето од сум подготвен да се заколнам дека се целосно шпекулативни. Посебно омилено ми е сопоставувањето Булгарите-Бугарите со зборот „булгур“.

Инаку, колешката од Пескара, Росица Лазарова-Сбаралиа, која предава во неделното училиште таму, вели дека сите пишуваат нешто во нетот, ако имаш нерви, оди провери дали е лага или само уште една „алтернатива вистината“…

Претходна статија

Страдањата на Ангел Митрев-Геројот

Следна статија

Досијеата и патот кон Европа (1)

Најново од Колумни